Zhang Shuihua (trái) khi còn làm y tá và hiện thi đấu marathon chuyên nghiệp.
Chiến thắng tại marathon Tây An hôm 18/10 tiếp tục đưa Zhang Shuihua (Trương Thủy Hoa) trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng chạy bộ Trung Quốc. Cô về nhất nội dung nữ với thành tích cá nhân tốt nhất (PB) 2 giờ 29 phút 7 giây và phá kỷ lục giải đấu. Cột mốc cũ của giải là 2 giờ 29 phút 37 giây, do VĐV Ethiopia Derartu Hailu Gerefa thiết lập năm 2024.
Chức vô địch mang lại cho Zhang khoản thưởng gần 15.000 USD, gồm khoảng 12.000 USD cho vị trí nhất và 3.000 USD nhờ phá kỷ lục giải. Đây là thành quả mới nhất trong hành trình chuyển từ một y tá làm việc theo ca thành VĐV marathon chuyên nghiệp.
Trước khi nghỉ việc, Zhang là y tá tại Bệnh viện số 1 trực thuộc Đại học Y Phúc Kiến. Không được đào tạo từ nhỏ trong hệ thống thể thao chuyên nghiệp, cô đến với chạy bộ khi đã trưởng thành và phải tranh thủ thời gian ngoài các ca trực để tập luyện. Dù vậy, Zhang liên tục cải thiện thành tích, từng bước khẳng định vị trí trong nhóm chân chạy marathon nữ có trình độ cao tại Trung Quốc.
Bước ngoặt đáng chú ý đến tại marathon Cáp Nhĩ Tân ngày 31/8/2025. Zhang hoàn thành cự ly 42km trong 2 giờ 35 phút 27 giây, lập PB và đứng đầu trong số các VĐV nữ Trung Quốc tham dự. Đây cũng là lần thứ hai cô giành vị trí cao nhất ở nhóm VĐV nữ nội địa tại giải đấu này.
Tuy nhiên, những gì diễn ra sau cuộc đua còn thu hút sự chú ý lớn hơn thành tích chuyên môn. Trong cuộc phỏng vấn, Zhang bật khóc khi kể về những khó khăn trong việc sắp xếp ca trực để tham gia các giải chạy vào cuối tuần.
Cô cho biết không yêu cầu bệnh viện bố trí kỳ nghỉ đặc biệt, mà chỉ mong được tạo điều kiện đổi ca. Theo Zhang, lãnh đạo từng giải thích rằng chạy marathon là sở thích cá nhân, nên cô cần chủ động thỏa thuận đổi ca với đồng nghiệp.
Những chia sẻ này nhanh chóng gây tranh luận trên mạng xã hội Trung Quốc. Một số người thông cảm với áp lực công việc của nhân viên y tế, trong khi những ý kiến khác cho rằng Thủy Hoa không nên yêu cầu sự ưu tiên cho sở thích cá nhân nếu ảnh hưởng đến việc bố trí nhân sự tại bệnh viện.
Zhang Shuihua về đích tại Cáp Nhĩ Tân Marathon ngày 31/8/2025. Ảnh: Xinhua
Trong cuộc phỏng vấn sau đó với Hongxing News, Zhang giải thích rằng những giọt nước mắt tại Cáp Nhĩ Tân là cách cô giải tỏa cảm xúc sau thời gian dài nỗ lực, không nhằm công kích lãnh đạo hay gây áp lực buộc bệnh viện phải sắp xếp lịch trực theo nguyện vọng của mình.
Đến tháng 12/2025, Zhang tiếp tục vướng tranh cãi khi bệnh viện xác nhận đã xử lý kỷ luật cô vì nhận thù lao từ hoạt động quảng bá thương mại mà không hoàn tất thủ tục phê duyệt, đồng thời sử dụng lý do không đúng sự thật để xin đổi ca trực tham dự marathon.
Theo Jimu News, Zhang từng ký hợp đồng quảng cáo với một thương hiệu thể thao mà không thực hiện quy trình xin phép theo quy định của bệnh viện. Cô bị cảnh cáo trong sáu tháng và không được xét danh hiệu xuất sắc năm 2025. Trong thông báo chính thức, bệnh viện khẳng định vẫn khuyến khích nhân viên phát triển sở thích cá nhân, miễn là tuân thủ quy định và không ảnh hưởng đến công việc chuyên môn.
Ngày 2/1/2026, Zhang thông báo nghỉ việc qua video đăng trên mạng xã hội. Quyết định được đưa ra chỉ một ngày sau khi cô vô địch marathon mừng năm mới tại Phủ Viễn, đồng thời phá kỷ lục giải.
Theo Hongxing News, thông điệp chia tay nghề y của Zhang thể hiện rằng cô không hối tiếc về chặng đường đã qua, nhưng đã đến lúc tiến về phía trước. Quyết định này lập tức làm dấy lên tranh luận về việc liệu một VĐV xuất thân phong trào có thể sống bằng chạy marathon hay không.
Những tháng tiếp theo phần nào đưa ra câu trả lời. Ngày 18/1, cô về thứ sáu nội dung nữ tại Trùng Khánh Marathon với thành tích 2 giờ 30 phút 51 giây. Ngày 8/3, Zhang giành á quân Nam Kinh Bắc Ngạn, rồi vô địch Lệ Thủy ngày 22/3 với kỷ lục giải đấu.
Chỉ một tuần sau, cô tiếp tục chiến thắng tại Liễu Châu ngày 29/3 với thành tích 2 giờ 36 phút 23 giây. Đáng chú ý, Zhang đăng ký tham dự như một VĐV thông thường, không phải khách mời của ban tổ chức. Chức vô địch đem về cho cô khoảng 4.500 USD tiền thưởng cùng một ôtô trị giá gần 15.000 USD.
Tính đến cuối tháng 3, Zhang đã tham gia bốn giải sau khi tuyên bố nghỉ việc, giành hai chức vô địch và một lần về nhì. Tổng tiền thưởng bằng tiền mặt trong giai đoạn này đạt khoảng 17.200 USD, chưa kể vật phẩm. Nếu tính cả cuộc đua Phủ Viễn ngay trước khi cô thông báo nghỉ việc, số tiền thưởng còn nhiều hơn.
Thành công trên đường chạy nhanh chóng mở ra cơ hội thương mại. Chỉ trong một tuần tháng 2, Zhang ký thỏa thuận với ba thương hiệu kính. Ngoài quảng cáo, Zhang còn tận dụng mạng xã hội để mở rộng nguồn thu. Trong ba tháng đầu năm, cô thực hiện 34 buổi phát trực tiếp với tổng lượt xem gần 5 triệu. Lượng người theo dõi tài khoản tăng từ hơn 90.000 lên hơn 180.000. Cô cũng bắt đầu giới thiệu và bán các sản phẩm như giày chạy, phụ kiện thể thao và thực phẩm dinh dưỡng. Theo Sohu, tổng thu nhập trước thuế của Zhang trong 10 tháng qua là 700.000 USD, gồm thưởng thi đấu, phí tham dự, quảng cáo và mạng xã hội.
Zhang Shuihua về nhất Liễu Châu Marathon 2026. Ảnh: Liuzhou Marathon
Bên cạnh sự gia tăng về thu nhập, trình độ chuyên môn của Zhang cũng có bước tiến đáng kể. Sau hơn nửa năm, cô chinh phục cột mốc 2 giờ 30 phút tại Tây An, đồng thời cải thiện kỷ lục cá nhân thêm 1 phút 30 giây. Thành tích này còn khiến một bộ phận người hâm mộ đặt giả thiết rằng nếu nghỉ việc sớm hơn để tập luyện chuyên nghiệp, Zhang có thể đã cạnh tranh cơ hội dự ASIAD 2026 tại Nhật Bản. Thành tích tại Tây An của cô chỉ chậm hơn 1 phút 11 giây so với mốc 2 giờ 27 phút 56 giây mà VĐV Nhật Bản Mikuni Yada đạt được khi giành HC đồng marathon nữ ASIAD.
Tuy nhiên, việc so sánh thành tích giữa hai cuộc đua chỉ mang tính tham khảo. Khả năng được tuyển chọn vào đội tuyển quốc gia và cạnh tranh huy chương còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, gồm phong độ ở thời điểm tuyển chọn, trình độ đối thủ và điều kiện thi đấu.
Hành trình của Zhang cũng không thiếu trở ngại. Cô từng bị gãy xương trong nửa đầu năm 2026, có thời điểm suy sụp và khóc một mình vì không thể chấp nhận chấn thương. Nhờ sự động viên của gia đình và bạn bè, Zhang từng bước điều chỉnh tinh thần, chú trọng hơn đến chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và phục hồi.
Trước Tây An, Zhang cho biết mục tiêu là kiểm nghiệm hiệu quả của giai đoạn tập luyện mùa hè. Khi được hỏi có hối hận vì quyết định bỏ nghề y tá để chạy chuyên nghiệp, cô khẳng định điều quan trọng nhất là nhìn về phía trước và sống tốt với hiện tại.
Dù vậy, con đường chạy marathon chuyên nghiệp cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một HLV được Hongxing News phỏng vấn cho rằng tiền thưởng phụ thuộc lớn vào thành tích và mức độ cạnh tranh của từng giải. Sau khi trừ thuế, chi phí di chuyển và ăn ở, VĐV có thể không thu được lợi nhuận nếu không giành thứ hạng cao. Việc thi đấu liên tục còn gia tăng nguy cơ chấn thương và ảnh hưởng đến khả năng duy trì phong độ.
Thành tích thi đấu vẫn là nền tảng quyết định giá trị thương mại của Zhang. Nếu phong độ đi xuống hoặc không thể tiếp tục tranh tài vì chấn thương, các hợp đồng quảng cáo và cơ hội kiếm tiền của cô có thể bị ảnh hưởng.
Hồng Duy tổng hợp