Cựu binh kể chuyện chôn cất đồng đội
Sáng 29/10, UBND xã Phước Năng, TP. Đà Nẵng tổ chức hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ hy sinh tại cứ điểm Ngok Ta Vak trong trận đánh tháng 5/1968.
Tại hội thảo, cựu chiến binh Nguyễn Quốc Nhung (79 tuổi, trú ở phường Vĩnh Yên, tỉnh Phú Thọ), nguyên chiến sĩ Sư đoàn 2 Quân khu 5, cho biết: Đơn vị ông trực tiếp tham gia chiến đấu tại cứ điểm Ngok Ta Vak. Sau trận đánh, ông cùng đồng đội ở lại khoảng 3 ngày để thu dọn chiến trường, xử lý thi thể người hy sinh và thu chiến lợi phẩm.
Theo ông Nhung, điều kiện mai táng lúc bấy giờ vô cùng thiếu thốn. Cả đơn vị chỉ tìm được hai chiếc cuốc để đào đất, trong khi nguy cơ đối phương quay lại đánh phá, đặc biệt bằng máy bay B-52, luôn hiện hữu. Việc chôn cất vì thế phải tiến hành khẩn trương, không thể chu toàn như mong muốn.
“Anh em dùng dây võng buộc vào chân người hy sinh, đưa xuống những vị trí có thể chôn cất. Trong các công sự, chúng tôi cũng phát hiện thi thể đồng đội, đành đưa xuống dưới, phủ bao cát rồi lấp đất lên để có chỗ trú quân, đề phòng địch tiếp tục đánh phá”, ông Nhung nhớ lại.
Ông Nhung cũng cho hay, người hy sinh không chỉ nằm lại trong phạm vi cứ điểm mà còn có những trường hợp được đồng đội chuyển ra khu rừng phía trước để mai táng. Dù còn nhớ khu vực từng đi qua khi hành quân vào trận địa, ông không thể xác định chính xác vị trí chôn cất bên ngoài cứ điểm.
Theo thông tin ông Nhung biết được, từ kết quả tổng kết của ban chỉ huy sau trận đánh, có khoảng 200 người tử trận, gồm khoảng 120 cán bộ, chiến sĩ quân giải phóng và 80 người thuộc phía Mỹ - ngụy. Một số thi thể được chôn trong các giao thông hào quanh cứ điểm, số còn lại được đưa ra ngoài, an táng cách trận địa khoảng 400-500m, tại những hố do lực lượng vận tải đào sẵn. Tuy nhiên, trận địa rộng, mỗi đơn vị chiến đấu ở một hướng khác nhau nên việc xác định đầy đủ số người hy sinh và vị trí mai táng, theo ông Nhung, là "cần thêm thông tin từ các nhân chứng khác".
“Tôi cung cấp những gì mình biết, mong xác định được nơi chôn cất để đưa các anh về với đồng đội, gia đình. Tôi nhớ được đến đâu thì nói đến đó, không thêm bớt gì”, ông Nhung chia sẻ.
Thận trọng xác minh các thông tin
Tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Đãi - nguyên cán bộ Ban Tác chiến Quân khu 5, Trưởng ban Liên lạc truyền thống Trung đoàn BB31 khu vực Đà Nẵng, đề nghị thận trọng trong quá trình xác minh thông tin về khu chôn cất tập thể tại Ngok Ta Vak.
Theo ông Đãi, qua nghiên cứu hồ sơ gốc, tài liệu lịch sử của Trung đoàn 1, Sư đoàn 2 và những tài liệu liên quan đã thu thập, hiện chưa có căn cứ xác nhận số người hy sinh, được chôn cất tại đây lên tới khoảng 200 người như lời kể của ông Nhung.
Ông Đãi cho biết đã trao đổi với một số người trực tiếp tham gia trận đánh, trong đó có Đại tá Nguyễn Đức Chuyển - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cựu chiến binh thuộc đơn vị đặc công Trung đoàn 1, Sư đoàn 2. Theo thông tin ông Đãi tiếp nhận, các nhân chứng chưa xác nhận sự tồn tại của khu chôn cất tập thể với số lượng người hy sinh như đề cập.
Đáng chú ý, qua liên hệ của Ban Chỉ huy quân sự xã Phước Năng, ông Nguyễn Đức Chuyển xác nhận trận đánh tại Ngok Ta Vak diễn ra như các tài liệu lịch sử ghi nhận, nhưng cho biết số cán bộ, chiến sĩ quân giải phóng hy sinh vào khoảng 30 người.
Trong khi đó, một số tài liệu mới thu thập từ phía Mỹ và Úc đề cập địa điểm khác ở phía tây nam Ngok Ta Vak, cách khu vực này khoảng 1km, thuộc địa bàn thôn 3, xã Phước Xuân trước đây. Tại khu vực sân bay dã chiến này, tài liệu phía Mỹ ghi nhận 22 người tử trận, còn tài liệu phía Úc ghi nhận 31 người...
Trước những thông tin chưa thống nhất, ông Đãi đề nghị tiếp tục thu thập, đối chiếu hồ sơ từ nhiều phía, gặp gỡ các nhân chứng còn sống, nhất là những người trực tiếp chiến đấu, thu dọn chiến trường và mai táng người hy sinh. Các địa điểm mới được tài liệu lịch sử đề cập cũng cần được khảo sát, đánh giá trước khi xây dựng phương án tìm kiếm.
Theo Ban Chỉ huy quân sự xã Phước Năng, những thông tin bước đầu xác nhận trận đánh tại Ngok Ta Vak có diễn ra và có cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Tuy nhiên, số lượng người hy sinh, vị trí và phạm vi khu chôn cất vẫn cần tiếp tục xác minh bằng phương pháp khoa học, khách quan, nhằm không bỏ sót manh mối có giá trị và tạo cơ sở cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Viết Thắng - Chủ tịch UBND xã Phước Năng, cho biết: Việc tổ chức hội thảo nhằm tập hợp, đánh giá các nguồn tư liệu lịch sử, lời kể nhân chứng và ý kiến của cơ quan chức năng, làm rõ những vấn đề liên quan đến địa điểm chôn cất, đặc điểm hiện trường và quá trình di dời hài cốt (nếu có).
Lãnh đạo xã đề nghị các đại biểu trao đổi khách quan, khoa học, bổ sung tư liệu có giá trị để làm sáng tỏ những nội dung còn chưa rõ, góp phần xác minh chính xác thông tin về khu chôn cất tập thể tại cứ điểm Ngok Ta Vak.
Ngok Ta Vak nằm trên một ngọn đồi cao, diện tích khoảng 3-4 ha, cách cứ điểm Khâm Đức khoảng 7 km về phía tây nam, cạnh đường 14. Khu vực này từng có sân bay dã chiến rộng khoảng 2.000 m², giữ vị trí án ngữ tuyến đường 14 đi Tam Kỳ, Đà Nẵng và bảo vệ trung tâm huấn luyện biệt kích Khâm Đức của Mỹ - ngụy.