Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề nghị quy định chặt chẽ thủ tục hiến mô, tạng, nhất với người dưới 18 tuổi

Sáng 2-11, Quốc hội thảo luận về dự Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) chia sẻ quan điểm vì còn nhiều bất cập nên chắc chắn cần sửa luật và mục tiêu quan trọng nhất là luật sửa đổi cần bảo vệ tốt hơn cho những người hiến tặng mô, tạng, đặc biệt là trẻ em.

"Bệnh viện Đại học Y Hà Nội chúng tôi không phải là cơ sở ghép tạng, nhưng tôi rất thấu hiểu những người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất của mình", ông Hiếu nói và bày tỏ cũng rất hiểu nỗi lo lắng của người dân vì trên thực tế vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới.

• 

  Chính phủ bỏ đề xuất quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xácĐỌC NGAY

Ông cũng chỉ rõ chúng ta đang lo cho con trẻ nhưng những hành vi phạm pháp ấy đâu chỉ tập trung vào trẻ em.

Vì vậy, thay vì né tránh hay cực đoan trong cách nhìn nhận, chúng ta cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh.

Đại biểu dẫn lại báo cáo giải trình, tiếp thu của Chính phủ vừa gửi tới các đại biểu đã làm rõ những nội dung được sửa đổi, chỉnh lý. Nhưng để luật tường minh, ông đề xuất chia thành 2 nhóm cụ thể.

Nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh đang sống

Với nhóm này tuyệt đối cấm cho tạng, mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm ngay đến tính mạng.

Với mô có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, ông nêu rõ trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng không nên lấy tạng, trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, ví dụ như mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu…

Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn các phương án khác khả thi. Đây chính là nút chặn để kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi...

Với người từ 18 tuổi trở lên đến 25 tuổi chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống.

Với người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, có thể cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Nhóm thứ hai là người hiến không còn khả năng sống, chết não, chết tuần hoàn

Với nhóm này, việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế.

Nếu tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang, không gia đình thì bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến.

Trong nhóm này, ông đề xuất với trẻ dưới 18 tuổi nên hạn chế hiến tạng, trừ những trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Đối với người trên 18 tuổi không được hiến tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Trường hợp khác (không có văn bản từ chối), cần đảm bảo đã được gia đình đồng ý và cũng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Chúng ta đang truyền thông chưa tốt liên quan đến việc hiến ghép mô, tạng, ví dụ việc hiến giác mạc.

Đây là mô duy nhất có thể sử dụng khi người hiến đã mất, do đó việc hiến hầu như không liên quan đến vấn đề đạo đức của hệ thống y tế đang điều trị cho bệnh nhân.

Chính vì vậy, việc tặng giác mạc được coi là nhân đạo và minh bạch nhất.

Ông cũng nêu nghịch lý tại Việt Nam là số lượng người chờ ghép giác mạc để tránh mù lòa vô cùng lớn, trong khi giác mạc sử dụng hiện nay chủ yếu phải nhập từ nước ngoài, trong đó có Hoa Kỳ, với giá rất đắt đỏ. Đây là những gì thực sự đang diễn ra.

Đại biểu cũng nhấn mạnh có một vấn đề mang tính quyết định đến niềm tin của nhân dân, đó là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí.

Về công bằng, nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới đã rất rõ, phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính, và phải công bằng, minh bạch, có thể kiểm chứng.

Kinh nghiệm của các nước dù khác nhau về mô hình nhưng đều chung một điểm: không để con người tự quyết định bằng cảm tính, mà dùng máy tính với thuật toán tự động chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em.

Để chống tiêu cực, kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai và mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được Hội đồng Quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.

Về chi phí, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh phải khẳng định một nguyên tắc, "tạng hiến là vô giá". Chi phí người bệnh chi trả chỉ là phí dịch vụ điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép.

Tất cả phải được công khai minh bạch để làm căn cứ cho bảo hiểm y tế dần dần có lộ trình thanh toán.

Tuyệt đối không thực hiện lấy mô nếu người đó phản đối, kể cả khi đã có văn bản đồng ý của cha mẹ

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cũng bày tỏ thống nhất với việc chỉ duy nhất xem xét cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Song bà đề nghị bổ sung quy định người dưới 18 tuổi phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành, tuyệt đối không thực hiện lấy mô nếu người đó phản đối, kể cả khi đã có văn bản đồng ý của cha mẹ.

Đồng thời, đề nghị làm rõ trách nhiệm của Hội đồng tư vấn trong việc xác định độc lập nguyện vọng của trẻ, phát hiện và xử lý nguy cơ xung đột lợi ích, cũng như cơ chế quyết định khi phát hiện xung đột lợi ích.

Về việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, bà đề nghị bổ sung quy định tuyệt đối không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống.

Dự Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác rút đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống cho cha, mẹ đẻ, đồng thời chỉnh lý điều kiện lấy bộ phận cơ thể ở người hiến sau khi chết.