Sáng 29/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).
Nhiều đại biểu bày tỏ băn khoăn việc dự thảo luật bỏ quy định cụ thể các loại công chứng bắt buộc như trong Luật Đất đai hiện hành.
Tại khoản 4 Điều 21 dự thảo luật quy định "Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu về quản lý đất đai".
Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (đoàn TPHCM), cho biết, tại thảo luận tổ có tới 37 ý kiến đồng tình phương án quy định công chứng, chứng thực quy định ngay trong luật, nhằm bảo đảm an toàn cho các giao dịch của người dân. Chỉ có 2 ý kiến đồng tình với phương án giao Chính phủ quy định và không bắt buộc công chứng.
"Đây là những con số có ý nghĩa rất quan trọng", bà Hạnh nói, bày tỏ mong Quốc hội xem xét thấu đáo ý kiến của các đại biểu.
Theo đại biểu, Luật Công chứng đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ 1/5/2027, quy định với những giao dịch có tính chất quan trọng, pháp luật cần quy định rõ các giao dịch phải được công chứng. Điều 120 dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) cũng quy định 6 loại giao dịch phải thực hiện công chứng.
Viện dẫn các luật liên quan, theo đại biểu, việc dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) quy định theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết là "chưa phù hợp với tinh thần thống nhất của hệ thống pháp luật, nhất là khi Luật Công chứng đã có quy định và dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) cũng đã xác định cụ thể các giao dịch phải công chứng".
Đại biểu cũng băn khoăn, lo lắng về tính khả thi khi nội dung quan trọng liên quan đến công chứng, chứng thực được giao cho Chính phủ quy định, trong khi các quy định cụ thể chưa được thể hiện rõ trong hồ sơ dự thảo.
Theo đại biểu, để đảm bảo tính thống nhất giữa các luật, cần quy định trực tiếp trong luật những nội dung cần thiết liên quan đến công chứng, chứng thực, thay vì giao Chính phủ quy định chung chung.
Các giao dịch quan trọng cần cơ chế bảo đảm an toàn để hạn chế rủi ro, tranh chấp
Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (đoàn Bắc Giang) cho rằng, giải trình, tiếp thu ý kiến của Bộ NN&MT về quy định "giao cho Chính phủ quy định các giao dịch bắt buộc phải công chứng" chưa thực sự thuyết phục, chưa có đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn để giao cho Chính phủ quy định chi tiết.
Theo đại biểu, nếu giao Chính phủ quy định sẽ không phù hợp với Bộ luật Dân sự, không thống nhất với Luật Công chứng cũng như Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản.
Trên cơ sở đó, đại biểu đoàn Bắc Giang đề nghị quy định tại luật các giao dịch thực hiện quyền sử dụng đất bắt buộc phải công chứng.
"Quyền chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất là những quyền quan trọng của người sử dụng đất, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao", bà Hà nêu, nhấn mạnh, đây là các giao dịch quan trọng, tác động lớn đến người sử dụng đất, cần có cơ chế bảo đảm an toàn để hạn chế rủi ro, tranh chấp.
Bà Hà nêu kinh nghiệm quốc tế như Pháp, Đức, Tây Ban Nha hay là Anh, Mỹ cũng đều quy định giao dịch bắt buộc phải công chứng tại luật, nhấn mạnh rằng, công chứng là một phần, một cấu phần tích cực của tiến trình chuyển đổi số mà hoàn toàn không phải là rào cản của cải cách thủ tục hành chính.
Đại biểu nêu thêm, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai sẽ giúp cho việc cung cấp thông tin về người có quyền sử dụng, quyền sở hữu tài sản và tình trạng pháp lý cũng như sẽ xác thực được tính pháp lý của giao dịch đó.
Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (đoàn Tây Ninh) cũng cho rằng, công chứng, chứng thực là khâu quan trọng để kiểm tra, xác định người đồng sở hữu, người thừa kế thực sự tự nguyện, minh mẫn, đảm bảo làm chủ hành vi, không bỏ sót hàng thừa kế trong thỏa thuận phân chia tài sản. Đồng thời qua hoạt động này, cũng phát hiện các dấu hiệu giả mạo giấy tờ liên quan.
"AI có thể hỗ trợ tích cực trong cung cấp, xác minh thông tin song không thể thay thế hoàn toàn đánh giá của công chứng viên và người có thẩm quyền chứng thực", bà Dung nêu, đề nghị quy định công chứng, chứng thực ngay trong luật để phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu, thay vì thụ động chờ đến khi vi phạm xảy ra.