Các tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz, nhìn từ bán đảo Musandam của Oman, ngày 2-10 - Ảnh: REUTERS
Theo Đài CNN ngày 11-10, hơn một chục vụ tấn công tàu thuyền đã xảy ra tại eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư kể từ cuối tháng 9, khiến lưu lượng vận chuyển dầu qua khu vực này sụt giảm với giá dầu thô duy trì trên mức 100 USD/thùng.
Diễn biến này cho thấy cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran đang ngày càng tập trung vào hoạt động vận tải dầu mỏ.
Trong khi Mỹ tìm cách hạn chế nguồn thu của Iran bằng biện pháp phong tỏa, Tehran lại gia tăng sức ép lên tàu thuyền đi qua Hormuz, nhằm duy trì ảnh hưởng đối với tuyến đường biển huyết mạch của thế giới.
Iran quyết không để Hormuz tuột khỏi tay
Trước đó, hôm 7-10, Hãng tin Reuters đưa tin ít nhất 12 vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu và khí đốt quanh khu vực Hormuz đã được ghi nhận trong tuần từ ngày 28-9 đến 5-10, mức cao nhất trong một tuần kể từ khi chiến sự Iran bùng phát hồi cuối tháng 2.
Trung tâm Thông tin hàng hải liên hợp (JMIC) do Hải quân Mỹ dẫn dắt nhận định các hoạt động này cho thấy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang tìm cách khẳng định sự hiện diện và duy trì sức ép đối với tàu thuyền trên tuyến hàng hải quan trọng này.
Ngày 8-10, Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao trong khu vực có quan hệ gần gũi với Tehran cho biết Iran đã cảnh báo sẽ coi mọi nỗ lực mở thêm tuyến vận chuyển dầu qua Hormuz mà không được nước này cho phép là hành động thù địch.
Một nhà ngoại giao cấp cao khác cũng tiết lộ Tehran quyết không để mất quyền kiểm soát Hormuz, đồng thời đã chuẩn bị phương án ngăn chặn những tuyến xuất khẩu dầu mới mà một số quốc gia vùng Vịnh đang tìm cách thiết lập.
Máy bay không người lái và hệ thống tên lửa của Iran được trưng bày tại quảng trường Azadi ở thủ đô Tehran ngày 30-7 - Ảnh: REUTERS
Những cảnh báo trên được đưa ra trong bối cảnh hoạt động vận tải dầu qua Hormuz từng có thời gian phục hồi đáng kể.
Theo dữ liệu từ công ty theo dõi vận tải biển Kpler, lưu lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ qua eo biển này vào cuối tháng 9 đạt trung bình khoảng 13,1 triệu thùng/ngày, tương đương gần 80% mức 17,1 triệu thùng/ngày trước chiến sự.
Tuy nhiên, làn sóng tấn công mới đã khiến hoạt động vận tải chững lại. Ngày 6-10, chỉ có bảy tàu chở dầu đi qua Hormuz, chưa bằng một nửa mức trung bình của 1 tuần trước đó và cũng là mức thấp nhất kể từ ngày 23-7.
Căng thẳng tiếp tục leo thang trong những ngày sau đó. Ngày 9-10, IRGC tuyên bố tấn công một tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) vì đi qua tuyến đường không được Iran cho phép.
Đến ngày 10 và 11-10, Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) tiếp tục ghi nhận các vụ tàu chở dầu bị tấn công tại Hormuz, trong đó một tàu bốc cháy và một tàu khác bị hư hại.
Trong khi đó, truyền thông Iran dẫn tuyên bố của IRGC cho biết một số tàu đã trúng thủy lôi do đi vào những tuyến đường không được Tehran cho phép. Lực lượng này cũng cảnh báo các tàu tắt hệ thống nhận dạng hoặc không tuân thủ quy định hàng hải có thể bị coi là mục tiêu thù địch.
Tư lệnh IRGC Ahmad Vahidi khẳng định không thế lực nào bên ngoài khu vực có quyền can thiệp hoặc duy trì sự hiện diện mang tính áp đặt tại Hormuz, đồng thời gọi eo biển này là "lằn ranh đỏ chiến lược" của Iran.
Khói lửa bốc lên từ tàu chở hàng bị quân đội Mỹ tấn công tại vịnh Oman ngày 10-10, sau khi tàu này bị cáo buộc tìm cách vượt qua vòng phong tỏa hải quân đối với Iran - Ảnh: REUTERS
Thế giằng co giữa Mỹ - Iran
Việc Iran đẩy mạnh các hoạt động quân sự tại Hormuz diễn ra giữa lúc Washington tiếp tục duy trì chiến dịch phong tỏa các cảng biển Iran nhằm gây sức ép kinh tế lên Tehran.
Theo Đài CNN, chiến dịch này đã tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu dầu của Iran. Tháng 9 vừa qua là tháng đầu tiên nước này không bốc xếp dầu thô mới lên các tàu chở dầu để xuất khẩu, kể từ khi Kpler bắt đầu theo dõi hoạt động xuất khẩu dầu Iran vào năm 2013.
Trước sức ép từ Washington, Tehran nhiều lần tuyên bố sẽ không chấp nhận tình trạng các nước láng giềng tiếp tục xuất khẩu dầu bình thường trong khi hoạt động xuất khẩu của Iran bị đình trệ.
"Nếu chúng tôi không thể bán dầu trong khu vực này, sẽ không ai khác có thể bán dầu. Và nếu an ninh của chúng tôi không được bảo đảm, sẽ không có cơ sở hạ tầng nào được an toàn", trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo hồi cuối tháng 9.
Tuy nhiên, chiến lược gây sức ép của Tehran cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi nền kinh tế nước này đang đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng.
Tuần trước, ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran, thừa nhận đất nước đang trải qua một trong những giai đoạn kinh tế khó khăn nhất.
Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump ngày 8-10 tuyên bố sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3-11, đồng thời khẳng định Washington đang tiến hành các cuộc thảo luận mang tính xây dựng với Tehran.
Dù vậy, triển vọng tháo gỡ căng thẳng vẫn chưa rõ ràng. Ngày 11-10, phía Iran cho rằng phản hồi của Mỹ đối với đề xuất gồm bảy điều kiện nhằm mở lại eo biển Hormuz là "chưa đủ".
Iran cảnh báo truy đuổi tàu thuyền trên toàn khu vực, không chỉ ở HormuzIran cảnh báo sẽ truy đuổi và trừng phạt các tàu đi qua những tuyến hàng hải không được Tehran cho phép, kể cả bên ngoài eo biển Hormuz.