Đàn tế trời của vua triều Nguyễn dần trở lại diện mạo vốn có

Đàn Nam Giao ở phường Thuận Hóa, thành phố Huế, đang dần lấy lại diện mạo sau dự án bảo tồn, tu bổ phần di tích còn lại với tổng mức đầu tư hơn 40 tỷ đồng. Công trình được phê duyệt đầu tư năm 2024, khởi công tháng 11 cùng năm, đến nay đã hoàn thành hơn 95% khối lượng theo quy mô được duyệt. Đại diện Ban Quản lý dự án di tích cố đô Huế cho biết công trình dự kiến bàn giao, đưa vào sử dụng từ tháng 10, sớm hơn kế hoạch bảy tháng. Dự án tập trung tu bổ la thành phía Đông cùng bình phong Giao Đàn ở phía Nam và phía Đông, những hạng mục góp phần định hình không gian của di tích. Các công trình Tả Túc, Hữu Túc, phòng Thượng trà và sở Thượng thiện cũng được phục hồi, bên cạnh đồ nội thất dùng để trưng bày và tái hiện không gian bên trong. Hạ tầng kỹ thuật tại Trai Cung, nơi nhà vua nghỉ ngơi và chay tịnh trước lễ tế trời, cùng khu nhà vệ sinh cũng được chỉnh trang trong đợt này. Theo đại diện chủ đầu tư, Giao Đàn là nơi cử hành nghi lễ chính, còn Trai Cung gắn với thời gian chuẩn bị của nhà vua trước khi làm lễ. Hai kiến trúc này được quy hoạch, xây dựng đầu tiên dưới triều vua Gia Long và giữ vị trí quan trọng trong tổng thể đàn Nam Giao. Trong các triều vua kế tiếp, Giao Đàn cùng hệ thống tường và cổng trong khuôn viên Trai Cung cơ bản không đổi về quy mô, hình thức lẫn vật liệu. Riêng những công trình bên trong Trai Cung đã trải qua nhiều lần sửa chữa, khiến diện mạo kiến trúc có những thay đổi theo thời gian. Trong giai đoạn 1936-1945, điện chính Trai Cung chuyển từ kiểu năm gian hai chái thành ba gian hai chái, sau khi hàng cột hiên xung quanh bị tháo bỏ. Dựa trên tư liệu và các tiêu chí bảo tồn, dự án chọn giai đoạn 1936-1945 làm căn cứ phục hồi các công trình trong khuôn viên Trai Cung, nhằm bảo đảm giá trị lịch sử, yếu tố nguyên gốc và tính chân xác. Tư liệu lịch sử ghi nhận vua Gia Long cho xây dựng đàn Nam Giao từ năm 1807, với nhiều hạng mục như Giao Đàn, Trai Cung, Thần trù, Thần khố và sở Thượng thiện. Từ năm 1807 đến 1945, nơi đây diễn ra 98 đại lễ tế trời, do 10 vị vua nhà Nguyễn trực tiếp hành lễ hoặc bố trí người thay mình thực hiện. Những con số ấy cho thấy đàn Nam Giao không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn gắn với nghi lễ quan trọng của triều đình suốt nhiều thế hệ. Sau năm 1945, di tích chịu thiệt hại nặng nề bởi chiến tranh, trong đó quân Pháp chiếm đóng khu vực làm doanh trại và sử dụng bình phong làm bia tập bắn. Đá tại di tích bị lấy để xây công sự phòng thủ, trong khi nhiều cây thông bị chặt và các ngôi nhà bên trong bị kéo đổ. Những biến động ấy khiến các hạng mục xuống cấp, để lại nhiều tổn thất cho một không gian từng giữ vai trò đặc biệt trong đời sống nghi lễ triều Nguyễn. Năm 1993, khu vực đàn Nam Giao và Trai Cung được bàn giao cho Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế quản lý, mở đầu các đợt bảo tồn do đơn vị thực hiện. Trong giai đoạn 1994-1996, ba tầng trong của Giao Đàn cùng một số hạng mục tại Trai Cung được tu bổ, phục hồi; đến năm 2006, một số công trình tiếp tục được sửa chữa phục vụ Festival Huế. Năm 2020, Trung tâm triển khai trùng tu tổng thể giai đoạn một, từng bước đưa di tích quan trọng này gần hơn với hình dáng xưa. Đợt bảo tồn hiện nay tiếp nối những nỗ lực trước đó, đồng thời khôi phục thêm các công trình và không gian gắn với nghi lễ tế trời của vua triều Nguyễn. Khi hoàn thành, các hạng mục sẽ góp phần hoàn chỉnh diện mạo di tích, từ khu vực cử hành lễ chính đến nơi nhà vua nghỉ ngơi, chay tịnh trước ngày tế. Lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết việc phục hồi sẽ tạo điều kiện giới thiệu, khai thác đàn Nam Giao trong hệ thống tham quan quần thể di tích cố đô Huế, theo Dân Trí.