Shipper thay người tiêu dùng đi siêu thị, hàng Việt buộc phải lên sàn

“Người ta không đi siêu thị nữa, mà người ta đặt hàng ở shipper (người giao hàng), hoặc là đặt hàng ở cái sàn thương mại điện tử rồi shipper họ đi tới họ mua ở các siêu thị”, bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao (HVNCLC), chia sẻ tại họp báo Lễ hội kỷ niệm 30 năm HVNCLC diễn ra ngày 29/9.

Bà Hạnh kể mới đây nhận được một bức ảnh chụp tại một đại siêu thị ở TPHCM: trong dòng người xếp hàng chờ thanh toán hầu như không thấy khách mua sắm thông thường, thay vào đó chủ yếu là shipper.

Theo bà, hiện tượng này cần tiếp tục được lý giải, nhưng nó cho thấy thương mại điện tử đang tác động đến hệ thống bán lẻ sâu hơn việc đơn thuần tạo ra một kênh bán hàng mới. “Chứ không phải chỉ có doanh nghiệp khó khăn đâu, siêu thị cũng ế”, bà nói.

Lên sàn hoặc “mất tích” trên thị trường

Ở góc độ người tiêu dùng, Hoàng Mỹ (TPHCM) cho biết gần như chỉ mua sắm trên các sàn thương mại điện tử. “Mua qua sàn vừa tiện, vừa nhanh lại còn nhiều khuyến mãi, nên mình rất ít khi ra cửa hàng, siêu thị”, Hoàng Mỹ nói.

Tương tự, Bảo Trân (TPHCM) ước tính khoảng 80% việc mua sắm của mình hiện đi qua kênh trực tuyến. 20% còn lại chủ yếu là những lần đến siêu thị mua thực phẩm tươi sống về nấu nướng và mua quần áo.

Đây là một thay đổi đáng chú ý trong hành vi tiêu dùng: người mua đặt hàng trên nền tảng số, còn shipper thay họ đến cửa hàng nhận hàng. Hàng hóa vẫn nằm trên kệ siêu thị, nhưng điểm tiếp xúc với khách hàng đã chuyển từ cửa hàng vật lý sang ứng dụng.

 Với hàng Việt, sự dịch chuyển này đặt ra một yêu cầu ngày càng rõ: doanh nghiệp phải xuất hiện ở nơi người tiêu dùng đang dành thời gian và thực hiện giao dịch. Hội Doanh nghiệp HVNCLC cho biết đang làm việc với Shopee và TikTok Shop để hỗ trợ phân phối sản phẩm của doanh nghiệp thành viên, nhằm kích hoạt và duy trì sự hiện diện của hàng Việt trên thị trường số.

Dù vậy, theo bà Hạnh, bài toán thương mại điện tử không còn đơn giản như trước. Các khoản phí sàn và khoản đóng góp cho những chương trình khuyến mãi diễn ra liên tục ngày càng tăng, trong khi doanh nghiệp không phải lúc nào cũng có khả năng đàm phán lại. Doanh nghiệp vì thế đứng trước hai lựa chọn đều khó: không lên sàn thì có nguy cơ mất tiếp cận với một bộ phận lớn người tiêu dùng; lên sàn thì chi phí phải bỏ ra có thể khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể.

“Khoảng 90% doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao mà tôi được gặp nói với tôi rằng càng bán trên các sàn thương mại điện tử thì càng lỗ. Nhưng không có mặt ở trên đó thì mình mất tích luôn trên thị trường”, bà Hạnh nói.

Doanh nghiệp xoay xở ra sao trước áp lực phí sàn?

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trịnh Chí Cường, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nhựa Đại Đồng Tiến, cho rằng hành vi mua sắm của người tiêu dùng đã thay đổi đáng kể từ sau đại dịch Covid-19. Nếu trước đây họ thường đến siêu thị, chợ để mua sắm thì nay họ dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động giải trí, ăn uống, kết nối, trong khi việc mua sắm có thể thực hiện qua nhiều kênh trực tuyến.

Để thích ứng, Nhựa Đại Đồng Tiến tập trung nhiều hơn vào chiến lược tiếp thị, đưa sản phẩm đến những nơi người tiêu dùng hiện diện, từ website đến các kênh trực tuyến. Tuy nhiên, theo ông Cường, một doanh nghiệp như Đại Đồng Tiến không thể đi thẳng đến người tiêu dùng mà bỏ qua mạng lưới hàng nghìn đại lý đã đồng hành nhiều năm. Vì vậy, công ty chọn hướng sử dụng công nghệ để hỗ trợ đại lý bán hàng, tiếp thị và tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn.

Bà Nguyễn Thị Nga, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nước khoáng Khánh Hòa (Vikoda), bổ sung rằng bán hàng B2C qua kênh trực tuyến đúng là tạo ra nhiều chi phí. Công ty vì thế tách riêng khoản chi phí dành cho thương mại điện tử, xem đó như một khoản đầu tư cho tiếp thị và xây dựng thương hiệu, trong khi kênh kinh doanh truyền thống vẫn là nguồn tạo hiệu quả kinh tế chính.

Mặt khác, nền tảng số cũng mở thêm một cánh cửa ra thế giới cho Vikoda. Sản phẩm của thương hiệu này đã có mặt trên sàn giao dịch B2B quốc tế TradeKey từ năm 2021. Đến nay, Vikoda đã xuất khẩu sang Trung Quốc và đang mở rộng sang Hong Kong (Trung Quốc), Nhật Bản, đồng thời xúc tiến thị trường Mỹ và Hàn Quốc.

“Xuất khẩu nước khoáng không phải bài toán đơn giản. Một chai nước có giá trị không lớn nhưng trọng lượng lớn, dẫn đến chi phí vận chuyển cao”, bà Nga nói, và cho biết có trường hợp cước vận chuyển tương đương giá trị chai nước.

Vì vậy, để ra nước ngoài thành công, vấn đề không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm, mà còn ở định vị, hệ thống phân phối, logistics và khả năng tạo ra giá trị đủ lớn để bù đắp chi phí đưa sản phẩm đi xa. 

Tựu trung, chuyển dịch sang bán hàng trực tuyến là xu thế khó đảo ngược. Để tồn tại, doanh nghiệp buộc phải vừa thích nghi với hành vi mua sắm mới, vừa bảo vệ được hiệu quả kinh doanh.

Dưới góc độ tổ chức Hội, bà Vũ Kim Hạnh cho rằng các nền tảng cần công khai, minh bạch các khoản phí mà người bán phải trả cũng như việc tăng các loại phí. Bà đồng thời lưu ý sự chuyển dịch của hệ thống phân phối không đơn giản là thương mại điện tử thay thế chợ truyền thống hay siêu thị. Mỗi kênh có cấu trúc quản lý, chi phí và nhóm người tham gia khác nhau, và khi một kênh phát triển nhanh, các kênh còn lại đều chịu tác động.