Đi vào con đường đất đỏ gần 1 km thuộc phường Chánh Hiệp, Thành phố Hồ Chí Minh, khách tham quan sẽ gặp các xưởng làm gốm Nam Long và xưởng gốm Việt Long, hai xưởng gốm đi theo hai hướng khác nhau nhưng đều có chung mục đích bảo tồn và phát huy giá trị của thương hiệu gốm Lái Thiêu.
Đại diện Tập đoàn InoGroup cho biết, cụm nhà xưởng Nam Long và Việt Long được định hướng kết hợp bảo tồn các dòng sản phẩm truyền thống với sản xuất gốm sứ ứng dụng công nghệ hiện đại. Hai nhà xưởng bổ trợ cho nhau, giúp khách tham quan tiếp cận những phương thức làm gốm khác nhau trong cùng hành trình.
Trong khi xưởng Nam Long tập trung gìn giữ phương thức sản xuất truyền thống, với mô hình lò củi, với các dòng chum, chậu và gạch thì xưởng Việt Long sản xuất chén bát Bình Dương cùng các sản phẩm gốm sứ ứng dụng công nghệ cao, sử dụng hệ thống lò gas hiện đại. Đơn vị còn bố trí khu trưng bày, tổ chức các buổi thực hành phục vụ du khách.
Theo ông Bùi Văn Hải, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Gốm sứ Nam Long, cơ sở gần như giữ nguyên phương thức sản xuất thủ công, trong đó có kỹ thuật nung truyền thống. Đơn vị tập trung phục dựng lò rồng, sản xuất gạch, ngói mang hoa văn hoa sen, hoa cúc thời Lý, Trần và gạch xây không trát phục vụ kiến trúc cổ. Sản phẩm của cơ sở đã được sử dụng tại một số công trình phục dựng như lăng mộ Thái hậu Từ Dũ ở Huế, đường làng Cổ Loa tại Đông Anh, Hà Nội.
Theo nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng, hiện vẫn có hai quan điểm khác nhau về nguồn gốc gốm Lái Thiêu: Quan điểm thứ nhất cho rằng điểm khởi phát đầu tiên là Tân Phước Khánh, bởi địa điểm gần với làng gốm Tân Vạn (Biên Hòa) và từ đó nghề gốm lan truyền đến Chánh Nghĩa, Lái Thiêu, Thuận An. Quan điểm thứ hai là từ vùng gốm Cây Mai (ở Đề Ngạn/Sài Gòn xưa-tức Chợ Lớn) chuyển dần lên Lái Thiêu. Kể từ lúc gốm Lái Thiêu ra đời cách nay hàng trăm năm, các chủ lò tìm kiếm đất sét nguyên liệu để khai thác và pha trộn đất nguyên liệu chủ yếu dựa vào kinh nghiệm “gia truyền”. Đối với gốm Lái Thiêu trong hơn 150 năm qua chủ yếu sử dụng loại đất sét trong phù sa cổ và phù sa mới (loại đất sét mầu vàng nhạt, từ trắng đến trắng ngà).
Nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng thông tin thêm, việc tạo hình sản phẩm gốm là một quá trình cải tiến liên tục. Trong hơn 150 năm, kỹ thuật tạo hình gốm sứ Lái Thiêu đã đi từ kỹ pháp bắt chạch hầu như hoàn toàn thủ công, cùng với bàn xoay, in khuôn đơn giản đã liên tục cải tiến với kỹ thuật dùng khuôn thạch cao dưới nhiều phương pháp khác nhau: in khuôn, gắn sáp trong khuôn thạch cao, xây trên bàn xoay chạy bằng mô-tơ điện với khuôn calip và với kỹ thuật rót đất. Việc dùng hồ lỏng để rót khuôn đã góp thêm kỹ pháp tạo hình mới bổ sung cho kỹ pháp dẻo trước đây.
Ông Nguyễn Minh Mẫn, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Du lịch Quốc tế VinaGroup (VinaGroup Travel) cho biết, khi xây dựng tour nội đô sau hợp nhất, đơn vị nhận thấy làng nghề gốm Bình Dương có tiềm năng thu hút khách nếu kết nối với văn hóa, lịch sử.
Theo nhiều chuyên gia du lịch, để giữ chân du khách, các đơn vị cần kết nối nhà xưởng, khu trưng bày, không gian trải nghiệm với doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ khác. Đặc biệt, các đơn vị cũng cần chuẩn bị những sản phẩm lưu niệm phù hợp với nhu cầu của khách, giúp mỗi người đến đây đều có thể mang về một món quà nhỏ gọn nhưng chứa đựng cả ký ức, lịch sử văn hóa đặc trưng của vùng đất Nam Bộ.
Võ Mạnh Hảo