Hơn 60 báo cáo đã được gửi về hội thảo khoa học quốc tế "Danh nhân Lý Công Uẩn anh hùng dân tộc, dấu ấn lịch sử văn hóa, tầm nhìn và giá trị thời đại" (do Bộ VH-TT-DL và UBND TP.Bắc Ninh tổ chức ngày 29.9).
"VƯƠNG TRIỀU CỦA SỰ ĐỒNG THUẬN"
Tại hội thảo, GS-TS Nguyễn Văn Kim (ĐHQG Hà Nội) nhắc đến nhiều nghiên cứu của giới sử học quốc tế về thời điểm Lý Công Uẩn (tên thật của vua Lý Thái Tổ) lên ngôi. Khác với cách thức giành vương quyền bằng gươm đao của những triều đại trước đó, sự suy tôn Lý Công Uẩn diễn ra trong không gian chính trị hòa hợp, tôn nghiêm của triều đình. "Ông đã nhận được sự đồng thuận của nhân dân, tướng sĩ cùng tầng lớp tinh hoa đương thời", GS-TS Nguyễn Văn Kim phát biểu.
Cũng theo GS-TS Kim, giới sử học quốc tế cho rằng điểm cốt lõi tạo nên giá trị thời đại Lý Thái Tổ chính là tính bản địa và nội sinh của các nguồn lực chính trị do ông tạo lập. Thêm vào đó, giới sử học trong nước cũng đồng tình lực lượng hậu thuẫn cho Lý Công Uẩn là các vị thiền sư, hào trưởng địa phương - những người đại diện cho ý chí tự lực, tự cường và khát vọng độc lập của đại bộ phận dân chúng. Chính tính chất hòa bình và nội sinh này đã tạo cho vương triều Lý xuất phát điểm chính trị vô cùng vững chắc, hóa giải được mâu thuẫn lợi ích giữa các dòng họ lớn thời điểm đó.
Tượng đài Lý Thái Tổ ở Hà Nội
ẢNH: NGỮ THIÊN
Theo TS Trần Xuân Thanh (ĐHQG Hà Nội), sự ra đời của vương triều Lý được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá là mốc định hình quan trọng, giúp Đại Việt bứt phá khỏi quỹ đạo ảnh hưởng kéo dài của thời kỳ Bắc thuộc. Trước thế kỷ 11, dù các thực thể chính trị của họ Khúc, họ Ngô, triều đại nhà Đinh hay nhà Tiền Lê đã giành được độc lập trên thực tế, song vẫn thường phải đối mặt với bất ổn từ bên trong và nguy cơ can thiệp trường trực từ phương Bắc. Chỉ đến khi Lý Thái Tổ lập vương triều Lý, Đại Việt mới thực sự thành một quốc gia dân tộc có chủ quyền, thể chế ổn định và vững chắc.
NHÂN VẬT TIÊU BIỂU CỦA THỜI ĐẠI KIẾN TẠO QUỐC GIA
Theo TS Vũ Đức Liêm, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, thế kỷ 11 là thời điểm Đại Cồ Việt bắt đầu bước vào một chương trình kiến tạo nhà nước sâu rộng hơn: dời trung tâm chính trị từ Hoa Lư ra Thăng Long, tổ chức lại không gian quyền lực ở châu thổ sông Hồng, mở rộng kiểm soát hành chính và quân sự, đồng thời xác lập một hệ hình chính thống mới dựa trên sự kết hợp giữa Phật giáo, tín ngưỡng bản địa và văn thức Hán văn.
Cũng theo ông Liêm, với ý nghĩa đó, Lý Công Uẩn không chỉ là một vị vua khai mở triều đại. Ông còn là một trong những nhân vật tiêu biểu của thời đại kiến tạo quốc gia ở Đông Nam Á thế kỷ 11. "Khi Suryavarman I củng cố Angkor, Airlangga khôi phục quyền lực ở Java và Anawrahta đặt nền móng cho Pagan, Lý Công Uẩn cũng đưa Đại Cồ Việt vào hàng ngũ những chính thể lớn ở khu vực. Ông không chỉ là nhân vật của lịch sử Việt Nam, mà còn là một trong những nhà kiến tạo quốc gia tiêu biểu của Đông Nam Á thời kỳ Trung đại", TS Liêm đánh giá.
Bên cạnh đó, TS Trần Xuân Thanh nhận định tầm nhìn trong Chiếu dời đô của Lý Thái Tổ thể hiện giá trị, tư duy phát triển bền vững cho vương triều và đất nước. Thay vì áp đặt ý chí chủ quan gắn với lợi ích cá nhân, dòng họ, Chiếu dời đô mang tinh thần dân chủ thời đại khi nhà vua chủ động tham vấn bách quan, hướng tới đạt được đồng thuận cao trong xã hội.
KHẨN TRƯƠNG HOÀN TẤT HỒ SƠ UNESCO
PGS-TS Đặng Văn Bài (nguyên Phó chủ tịch Hội đồng Di sản quốc gia) và TS Nguyễn Thị Thu Trang (ĐH Văn hóa TP.HCM) trình bày nghiên cứu xem trục Bắc Ninh - Ninh Bình - Hà Nội như một hành lang di sản. Đây là 3 không gian gắn với 3 mốc chuyển tiếp cốt lõi của vương triều (phát tích, căn cứ dựng nghiệp, trung tâm định đô).
Từ đó 2 chuyên gia đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp liên tỉnh/thành giữa 3 địa phương trong quản lý, bảo tồn di sản vương triều Lý. Việc này có thể khởi đầu bằng một bản ghi nhớ hoặc tổ công tác chung, có sự tham gia của đại diện cộng đồng 3 địa phương. Cũng cần xây dựng, phát triển các tuyến du lịch và chương trình giáo dục di sản liên vùng, giúp du khách và học sinh nhận thức được hệ sinh thái di sản chứ không phải tiếp cận từng điểm riêng lẻ.
TS Phạm Mạnh Hà (ĐH Hồng Đức) nêu việc năm 2025, đền Đô được đưa vào hành trình tàu du lịch văn hóa Hà Nội 5 cửa ô, kết nối Hà Nội với không gian văn hóa Từ Sơn - Bắc Ninh. Điều này cho thấy đền Đô có thể được tiếp cận không chỉ như một điểm đến độc lập mà như một mắt xích trong chuỗi du lịch Thăng Long - Kinh Bắc. Từ đó, TS Hà gợi ý những tuyến sản phẩm như Hà Nội - Hoàng thành Thăng Long - đền Đô - Đình Bảng - chùa Dâu - các làng quan họ - làng nghề Từ Sơn. "Điểm cốt lõi ở đây không phải tạo thêm thật nhiều điểm tham quan mà là tạo ra câu chuyện liên kết các điểm đến", TS Hà nêu quan điểm.
GS-TS Trương Quốc Bình (nguyên Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Bộ VH-TT-DL) kiến nghị khẩn trương hoàn tất chuẩn bị hồ sơ để UNESCO xem xét đưa danh nhân Lý Thái Tổ và sự kiện dời đô năm 1010 vào chương trình kỷ niệm các nhân vật/sự kiện có ý nghĩa của UNESCO, nhân kỷ niệm 1.000 năm ngày mất của ngài (1028 - 2028). Bên cạnh đó là kiến nghị việc xây dựng hồ sơ quốc tế Di sản tư liệu thế giới xuất phát từ giá trị trường tồn của Chiếu dời đô.