Bà Nguyễn Thị Hà nguyên là kỹ sư thuộc đoàn xe B75 Bộ Ngoại giao, đã 80 tuổi, phải sống một mình suốt thời gian dài do người con trai duy nhất đi làm ăn xa. Bà mắc nhiều bệnh mãn tính như cao huyết áp, tiểu đường, suy giảm trí nhớ do tuổi già khiến ngay cả công việc vệ sinh hay ăn uống hàng ngày cũng trở nên khó khăn. Nhưng với bà, buồn hơn có lẽ là khi họ hàng, người thân không còn kết nối. Bà Nguyễn Thị Hà tâm sự: “Không thấy họ hàng mời đám cưới gì nữa, những việc trọng đại của dòng họ cũng không đủ sức tham gia, tôi buồn lắm”.
Thiếu hụt kết nối, mất vai trò trong gia đình hay những thay đổi sau nghỉ hưu có thể âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần người cao tuổi, thậm chí kéo theo nhiều vấn đề về thể chất. Bác sĩ chuyên khoa I Đoàn Thị Liễu, Bệnh viện Đa khoa Gia An (Thành phố Hồ Chí Minh), nêu rõ: Cần phân biệt giữa việc phải sống một mình, cô lập xã hội và cảm giác cô đơn là những vấn đề khác nhau của người cao tuổi. Một người có thể sống một mình nhưng vẫn duy trì những mối quan hệ ý nghĩa. Ngược lại, người sống cùng con cháu vẫn có thể cảm thấy cô đơn nếu không được chia sẻ, lắng nghe và kết nối.
Chị Nguyễn Thị Nhu, điều dưỡng viên trưởng, Viện dưỡng lão EK Diên Hồng cơ sở 5 (xã Xuân Mai, TP Hà Nội) chia sẻ, người cao tuổi đối mặt với thể chất suy yếu, lão hóa, lại càng dễ gặp phải những tổn thương tinh thần và sự cô đơn. Khi sức khỏe giảm sút, tinh thần cũng bị ảnh hưởng và ở chiều ngược lại, sống trong một môi trường đồng điệu về thể chất và tâm lý, được xem là giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc người cao tuổi. “Sự giao tiếp tự nhiên giữa các cụ đồng niên giúp giải tỏa cảm giác ức chế hay sự cô độc thường thấy khi sống trong môi trường thiếu sự tương thích. Nhờ vậy, người già có thể nương tựa vào nhau về mặt tinh thần, tìm lại niềm vui sống và cảm giác được sẻ chia trong những năm tháng cuối đời”, chị Nhu cho biết.
Tại hầu hết cơ sở dưỡng lão hiện nay, thông qua những hoạt động sinh hoạt chung được điều phối tổ chức phù hợp với điều kiện sức khỏe của từng người, người cao tuổi có thể hỗ trợ lẫn nhau từ những việc nhỏ và cải thiện chất lượng tinh thần thông qua những hoạt động vui chơi, giải trí chung trong cuộc sống hàng ngày. Chị Nguyễn Thị Nhu chia sẻ, một số hoạt động trò chơi chung yêu cầu các cụ phải quan sát, điều khiển dụng cụ… là những bài tập rèn phản xạ có kiểm soát. Các trò chơi cho người cao tuổi được thiết kế vui mắt, vừa sức, giúp đôi tay được vận động, khả năng phối hợp được duy trì và tinh thần cũng thêm phấn chấn, rộn ràng.
Từ kinh nghiệm tư vấn chăm sóc người cao tuổi nhiều năm, theo bác sĩ Đoàn Thị Liễu, với những người cao tuổi chăm sóc tại nhà, cần sự phối hợp giữa dinh dưỡng phù hợp, kiểm soát chỉ số sinh hiệu và vỗ về tâm lý là chìa khóa giúp người già sống khỏe và an yên. Gia đình cần quan tâm khi người cao tuổi vốn giao tiếp, sinh hoạt bình thường bắt đầu thu mình, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, thường xuyên cảm thấy mình là gánh nặng. Bên cạnh đó, những biểu hiện như mất ngủ, mệt mỏi, đau nhức, chán ăn, giảm trí nhớ hoặc thường xuyên lo lắng về bệnh tật cũng không nên đơn thuần được xem là những thay đổi bình thường của tuổi già.
Lê San