Đề xuất 7 nhóm hành vi nghiêm cấm sử dụng Quốc ca: Không làm nhạc nền tại nơi kinh doanh giải trí

Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ dự thảo Nghị định quy định việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhằm tạo khung pháp lý thống nhất hơn. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh các quy định hiện hành về sử dụng, bảo vệ Quốc ca và Quốc thiều đang nằm rải rác trong nhiều văn bản, thuộc nhiều giai đoạn khác nhau. Theo cơ quan soạn thảo, một nghị định toàn diện là cần thiết để quy định rõ nguyên tắc sử dụng, tổ chức hát Quốc ca, cử Quốc thiều và việc khai thác trên nền tảng số. Dự thảo xác định Quốc ca là tài sản công, đồng thời là biểu tượng quốc gia thiêng liêng thuộc sở hữu toàn dân và do Nhà nước thống nhất quản lý. Vì vậy, việc sử dụng Quốc ca phải bảo đảm tính nguyên vẹn, đúng nhạc, đúng lời, giữ sự trang nghiêm và không bị thương mại hóa dưới bất kỳ hình thức nào. Quốc thiều, tức phần nhạc không lời của Quốc ca, được thể hiện bằng bản ghi âm hoặc do quân nhạc, dàn nhạc, ban nhạc biểu diễn theo bản phối được công bố. Từ những nguyên tắc đó, dự thảo đề xuất bảy nhóm hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến việc sử dụng Quốc ca trong đời sống, nghi lễ, truyền thông và môi trường mạng. Nhóm thứ nhất cấm sử dụng Quốc ca để chống Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc hoặc vi phạm pháp luật. Quy định này cũng hướng tới việc ngăn chặn những cách sử dụng làm tổn hại ý nghĩa biểu tượng của Quốc ca, vốn gắn với lịch sử và niềm tự hào dân tộc. Nhóm thứ hai nghiêm cấm hát sai lời, xuyên tạc giai điệu, tự ý sửa lời hoặc sửa nhạc Quốc ca, dù hành vi diễn ra trong biểu diễn trực tiếp hay trên bản ghi. Nhóm thứ ba không cho phép cắt ghép, kết hợp Quốc ca với âm thanh, hình ảnh, lời nói hoặc nội dung khác theo cách làm sai lệch, xuyên tạc, xúc phạm hay ảnh hưởng đến Quốc ca. Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào việc bảo vệ cả phần lời, giai điệu lẫn bối cảnh thể hiện, thay vì chỉ kiểm soát một hình thức biểu diễn riêng lẻ. Nhóm thứ tư cấm sử dụng hoặc cung cấp bản hòa âm, phối khí, bản ghi âm Quốc ca và Quốc thiều không do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố. Nhóm thứ năm cấm lợi dụng việc quản lý, sử dụng Quốc ca để trục lợi, bao gồm thu tiền bản quyền hoặc thu phí dịch vụ đối với việc tiếp cận, sử dụng Quốc ca. Dự thảo đồng thời không cho phép tổ chức, cá nhân đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, hoặc áp dụng trái phép biện pháp kỹ thuật kiểm soát bản quyền đối với Quốc ca trên môi trường mạng. Đáng chú ý, nhóm hành vi thứ bảy quy định người dân không được sử dụng Quốc ca làm nhạc nền tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ vui chơi, giải trí. Quốc ca cũng không được sử dụng trong lễ tang, ngoại trừ trường hợp cử Quốc thiều tại Lễ Quốc tang hoặc Lễ tang cấp Nhà nước theo quy định. Như vậy, dự thảo phân biệt rõ việc sử dụng Quốc ca trong nghi lễ trang trọng với việc đưa ca khúc này vào bối cảnh kinh doanh, giải trí hoặc tang lễ thông thường. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cơ quan chủ trì soạn thảo, Điều lệ số 975-TTg ngày 21-7-1956 chưa xây dựng đầy đủ hệ thống nguyên tắc và hành vi bị nghiêm cấm. Việc bổ sung quy định nhằm cụ thể hóa vị trí của Quốc ca theo Hiến pháp, thể chế hóa chủ trương bảo vệ và phát huy giá trị các biểu tượng quốc gia. Đồng thời, nghị định được kỳ vọng tạo căn cứ thống nhất để phòng ngừa, phát hiện và xử lý việc sử dụng Quốc ca sai lệch, xúc phạm hoặc nhằm mục đích trục lợi. Dự thảo cũng dành nội dung riêng cho việc sử dụng Quốc ca trên môi trường mạng, nền tảng số và trong các sản phẩm truyền thông, phù hợp với công nghệ hiện nay. Các hoạt động đăng tải, lưu trữ, chia sẻ, khai thác và phổ biến Quốc ca dự kiến được cho phép nếu tuân thủ quy định, trong khi công nghệ hoặc trí tuệ nhân tạo không được dùng để làm biến dạng, xuyên tạc, xúc phạm Quốc ca. Tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng số và dịch vụ thông tin điện tử sẽ có trách nhiệm phối hợp ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm, đồng thời không dùng quyền sở hữu trí tuệ để hạn chế tiếp cận Quốc ca. Dự thảo yêu cầu các nền tảng tiếp nhận, xử lý yêu cầu liên quan đến những bản Quốc ca bị nhận diện sai, bị ngăn chặn hoặc bị hạn chế tiếp cận không đúng quy định. Cách thiết kế này nhằm cân bằng hai yêu cầu: bảo vệ sự trang nghiêm, nguyên vẹn của Quốc ca và bảo đảm người dân vẫn có thể tiếp cận, chia sẻ, sử dụng biểu tượng quốc gia hợp pháp. Theo thông tin Tuổi Trẻ, hồ sơ dự thảo đang được công bố để hoàn thiện, trước khi các quy định đề xuất có thể được xem xét, ban hành và áp dụng chính thức.