Đề xuất bổ sung 9 tội danh mới vào Bộ luật Hình sự

Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được Bộ Công an chủ trì soạn thảo vừa được đưa ra lấy ý kiến của Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất.

Theo Bộ Công an, việc xây dựng Bộ luật Hình sự (sửa đổi) nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về cải cách tư pháp, hoàn thiện pháp luật hình sự, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đặc biệt, quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, kinh tế bền vững cùng việc các hoạt động quản lý nhà nước, tổ chức và cá nhân dần chuyển sang môi trường điện tử đã đặt ra nhiều vấn đề mới cần được pháp luật hình sự điều chỉnh.

Theo cơ quan soạn thảo, thực tiễn cũng xuất hiện nhiều hành vi mới có tính nguy hiểm cao cho xã hội nhưng chưa được quy định là tội phạm. Vì vậy, Bộ luật Hình sự cần được cập nhật nhằm bảo vệ các quan hệ xã hội mới phát sinh, môi trường, tài nguyên, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng và tội phạm có tổ chức.

Các tội danh được đề xuất bổ sung gồm: Xâm phạm dữ liệu cá nhân; Cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân; Vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa;

Vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường; Khai thác thủy sản trái phép; Phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.

Theo Bộ Công an, ngoài việc bổ sung tội danh, dự thảo còn bổ sung một số hành vi mới vào cấu thành của các tội hiện hành, chủ yếu thuộc nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự quản lý kinh tế, môi trường, công nghệ thông tin, mạng viễn thông, an toàn công cộng và trật tự quản lý hành chính.

Dự thảo cũng đề xuất bỏ tội Tổ chức tảo hôn, quy định tại Điều 183, theo cơ quan soạn thảo, tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi này không đáng kể; nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ phong tục, tập quán lạc hậu, điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và sự hạn chế về hiểu biết pháp luật.

Việc bỏ tội danh này nhằm hạn chế hình sự hóa các quan hệ gia đình, phong tục, tập quán; thay vào đó ưu tiên áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Hai tội danh khác được đề xuất bãi bỏ gồm Cố ý làm lộ bí mật công tác; chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác, quy định tại Điều 361 và Vô ý làm lộ bí mật công tác; làm mất tài liệu bí mật công tác, quy định tại Điều 362.

Bộ Công an lý giải, Luật Bí mật nhà nước năm 2025 đã cụ thể hóa và hoàn thiện danh mục bí mật nhà nước. Trong khi đó, bí mật công tác chưa có luật hoặc quy chuẩn chung mà chủ yếu được xác định theo quy định nội bộ của từng đơn vị, dễ dẫn đến tùy nghi khi áp dụng và xác định trách nhiệm hình sự.

Dự thảo cũng đề xuất gộp 8 tội danh hiện hành thành 4 nhóm. Cụ thể, tội Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân tại Điều 113 được gộp vào tội Khủng bố tại Điều 299.

Tội Buôn lậu tại Điều 188 được gộp với tội Vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới tại Điều 189.

Tội Cố ý làm lộ bí mật công tác quân sự tại Điều 404 được gộp với tội Chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác quân sự tại Điều 405.

Tội Vô ý làm lộ bí mật công tác quân sự tại Điều 406 được gộp với tội Làm mất tài liệu bí mật công tác quân sự tại Điều 407.

Theo Bộ Công an, việc gộp các tội danh về cơ bản không làm thay đổi chính sách xử lý hình sự mà nhằm tinh gọn Bộ luật, tránh tình trạng một hành vi có thể bị xử lý theo nhiều tội danh khác nhau và tạo thuận lợi cho quá trình áp dụng pháp luật.