Theo một số đại biểu Quốc hội, thay vì quản lý chủ yếu thông qua thủ tục cấp phép thì cần chuyển trọng tâm sang kiểm tra, giám sát và hậu kiểm. Điều đó vừa giảm gánh nặng cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, vừa bảo đảm mục tiêu phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Ngày 21/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận về dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo thông tin từ Cổng thông tin điện tử Quốc hội, vấn đề cải cách thủ tục hành chính, đổi mới phương thức quản lý hoạt động kinh doanh thuốc lá cũng được nhiều đại biểu quan tâm.
Trình bày dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, một trong 4 nhóm nội dung trọng tâm của lần sửa đổi này là cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đây cũng là định hướng phù hợp với chủ trương cải cách thể chế, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Bỏ giấy phép không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý
Thảo luận tại Tổ 13, đại biểu Phạm Ngọc Lâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) đồng tình với quan điểm tiếp tục quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh thuốc lá, bởi đây là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc quy định bắt buộc phải có giấy phép đối với tất cả hoạt động kinh doanh thuốc lá có thể tạo thêm rào cản, gia tăng thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Theo đại biểu, một số khâu trong hoạt động phân phối, bán buôn, bán lẻ sản phẩm thuốc lá hoàn toàn có thể được quản lý thông qua các điều kiện kinh doanh, quyền và nghĩa vụ của thương nhân, kết hợp với tăng cường kiểm tra, giám sát và hậu kiểm, thay vì bắt buộc phải có giấy phép.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Thei đại biểu Phạm Ngọc Lâm, Luật Đầu tư năm 2025 cho phép áp dụng nhiều hình thức quản lý đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, không nhất thiết phải thông qua giấy phép. Nhà nước vẫn có thể duy trì đầy đủ các điều kiện kinh doanh cần thiết, đồng thời lựa chọn phương thức quản lý phù hợp với đặc điểm của từng hoạt động.
Đồng quan điểm, đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đề nghị cân nhắc bãi bỏ giấy phép đối với hoạt động phân phối, bán buôn, bán lẻ sản phẩm thuốc lá, chuyển sang quản lý bằng các điều kiện kinh doanh và tăng cường hậu kiểm.
Theo đại biểu, giấy phép kinh doanh không phải là công cụ trực tiếp và duy nhất để hạn chế khả năng tiếp cận, giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá. Mục tiêu này cần được thực hiện bằng nhiều giải pháp đồng bộ, bao gồm kiểm soát nguồn cung từ khâu sản xuất, nhập khẩu, chính sách thuế, địa điểm bán, đối tượng mua và hành vi bán hàng.
Những ý kiến trên đặt ra yêu cầu phân biệt giữa việc duy trì các điều kiện kinh doanh cần thiết và việc bắt buộc thương nhân phải thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép. Bãi bỏ một thủ tục hành chính không đồng nghĩa với việc loại bỏ trách nhiệm tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, càng không có nghĩa là nới lỏng các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm là bảo đảm tính nhất quán của chính sách cải cách thủ tục hành chính.
Đại biểu Phạm Ngọc Lâm lưu ý, nếu tiếp tục duy trì yêu cầu bắt buộc phải có giấy phép trong Luật, có thể dẫn đến nguy cơ phát sinh trở lại thủ tục hành chính liên quan đến cấp mới, sửa đổi, bổ sung và cấp lại giấy phép đã được quy định không thực hiện theo Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP.
Điều này không chỉ làm tăng thời gian, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, hộ kinh doanh mà còn khiến cơ quan quản lý phải dành nguồn lực cho việc tiếp nhận, thẩm định và giải quyết hồ sơ, thay vì tập trung kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh thực tế.
Để minh họa gánh nặng chi phí, đại biểu dẫn ước tính mỗi giấy phép có chi phí thực hiện khoảng 6 triệu đồng, thời hạn 5 năm, tương đương 1,2 triệu đồng mỗi năm cho một cơ sở. Với mạng lưới cơ sở kinh doanh thuốc lá lớn trên cả nước, tổng chi phí tuân thủ có thể trở thành gánh nặng đáng kể đối với xã hội.
Đại biểu nhấn mạnh quan điểm không thể đánh đổi tiền với sức khỏe, nhưng cần cân nhắc phương án quản lý có thể đồng thời bảo đảm cả hai mục tiêu: giảm chi phí không cần thiết và nâng cao hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Tập trung cho giám sát, hậu kiểm
Đề xuất bãi bỏ giấy phép phân phối, bán buôn, bán lẻ thuốc lá cũng đặt ra câu hỏi về cơ chế quản lý thay thế nhằm bảo đảm không hình thành khoảng trống pháp lý.
Theo đại biểu Phạm Ngọc Lâm, giải pháp là đổi mới phương thức quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ và nâng cao hiệu quả hậu kiểm. Các thương nhân vẫn phải đáp ứng đầy đủ điều kiện kinh doanh, thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.
Thay vì yêu cầu cơ sở kinh doanh thực hiện thêm thủ tục xin cấp phép, cơ quan quản lý có thể khai thác, kết nối dữ liệu đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử và thông tin truy xuất nguồn gốc hàng hóa để theo dõi hoạt động kinh doanh. Việc cung cấp thông tin về địa điểm bán cũng cần được thực hiện đơn giản, tận dụng dữ liệu hiện có, tránh phát sinh thủ tục hành chính mới dưới hình thức khác.
Đặc biệt, công tác hậu kiểm cần tập trung vào những hành vi vi phạm trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thị trường và sức khỏe cộng đồng, như kinh doanh thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi hoặc bán tại các địa điểm bị cấm.
Đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng, tăng cường ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Liên quan đến kiểm soát nguồn cung, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) lưu ý, việc thu hẹp quá mức nguồn cung hợp pháp không đồng nghĩa nhu cầu sử dụng thuốc lá sẽ biến mất, mà có thể khiến một bộ phận nhu cầu chuyển sang thị trường bất hợp pháp.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Theo đại biểu, cần ưu tiên quản lý nguồn cung hợp pháp, minh bạch, có khả năng truy xuất nguồn gốc và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế; đồng thời tăng cường các biện pháp làm giảm thị trường thuốc lá nhập lậu.
Bên cạnh vấn đề giấy phép kinh doanh, đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ cũng nhận được nhiều ý kiến thảo luận.
Đại biểu Trần Văn Khải (Ninh Bình) đề nghị cho phép niêm yết danh mục tên và giá bán thuốc lá bằng chữ theo mẫu thống nhất, không kèm hình ảnh hoặc yếu tố quảng cáo. Việc đưa sản phẩm ra khỏi nơi cất giữ để giao cho người mua, kiểm kê hoặc sắp xếp hàng hóa cũng cần được phân biệt với hành vi trưng bày.
Những ý kiến tại Quốc hội cho thấy, dù là cải cách giấy phép kinh doanh hay siết chặt quy định trưng bày thuốc lá, yêu cầu xuyên suốt vẫn là bảo đảm sự hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tính khả thi của chính sách.
Một quy định hiệu quả không chỉ cần mục tiêu đúng, mà còn phải rõ ràng, dễ tuân thủ, có thể kiểm tra và xử lý vi phạm trong thực tế. Đây cũng là cơ sở để hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá đi vào thực chất, đồng thời bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và nhất quán.