Đầu năm nay, quân đội Nga bắt đầu xâm nhập sâu hơn vào hậu tuyến của Ukraine, cách tiền tuyến vài km và ngăn cách bởi một con sông. Họ không băng qua bãi mìn hay những dải cây rậm rạp bị máy bay không người lái (UAV) giám sát, mà luồn xuống hệ thống đường ống dẫn khí đốt khổng lồ dưới lòng đất.
Đây không phải lần đầu lính Nga sử dụng hệ thống đường ống khí đốt từ thời Liên Xô dài hàng trăm km để luồn ra sau phòng tuyến Ukraine, bất ngờ trồi lên mặt đất và tập kích đối phương.
Giờ đây, Ukraine đang áp dụng chiến thuật tương tự để phản công. Vệ binh Quốc gia Ukraine ngày 22/10 cho biết các binh sĩ đã di chuyển hơn 15 km dưới lòng đất trước khi xuất hiện phía sau phòng tuyến Nga gần thành phố Kupyansk ở tỉnh Kharkov, trong chiến dịch mang mật danh "Veles".
"Chúng tôi không lường hết quy mô trận chiến, cũng không nhận ra số lượng binh sĩ đối phương tham gia đông đến mức nào", Abbat, mật danh của một phó chỉ huy Lữ đoàn Khartiia số 13 của Ukraine, nói.
Hình ảnh cắt từ video cho thấy lính Ukraine đang áp giải tù binh Nga trong một đường hầm. Ảnh: Lữ đoàn Khartiia
Theo các binh sĩ Ukraine, họ phải chen chúc trong những đường ống thép có đường kính khoảng 1,2 m và ngủ trong các hầm đào dọc bên cạnh thành ống.
Giao tranh chủ yếu bằng súng máy hạng nặng, các binh sĩ đeo mặt nạ phòng độc và gần như chỉ có thể di chuyển nối đuôi nhau. Mùi khí gas và thi thể nồng nặc đến mức quân phục phải giặt nhiều lần bằng giấm mới khử hết.
Ukraine từng là điểm trung chuyển của hệ thống đường ống khổng lồ đưa năng lượng từ Nga đến Trung và Tây Âu. Ukrnafta, nhà cung cấp năng lượng Ukraine, cho biết đơn vị này vận hành hơn 3.200 km đường ống dẫn dầu và hơn 3.000 km đường ống dẫn khí.
Quân đội Nga đã sử dụng các đường ống dẫn khí để phản công lực lượng Ukraine ở tỉnh Kursk năm 2024. Họ cũng dùng các đường ống như vậy để đột nhập vào thành phố phía đông Chasiv Yar và những nơi khác.
Từ năm ngoái, Lữ đoàn Khartiia đã biết Nga đang sử dụng đường ống ngầm để tiếp cận các vị trí mới, đột nhập vào sau tuyến phòng thủ của Ukraine gần Kupyansk. Nếu di chuyển trên mặt đất, lính Nga sẽ phải vượt sông và băng qua khu vực gần như liên tục bị UAV và pháo binh giám sát, tập kích.
Lực lượng Nga khoan cắt lỗ trên thành ống và đào đường dẫn lên mặt đất để phóng UAV, sau đó nhanh chóng biến mất dưới lòng đất.
Mạng lưới đường ống ở Ukraine. Đồ họa: WSJ
Ban đầu, Ukraine tìm cách tập kích lính Nga khi họ chui ra khỏi đường hầm, đồng thời phá hủy các lối ra bằng pháo binh hoặc không kích. Tuy nhiên, mỗi khi một lối ra bị đánh sập, lính Nga lại đào đất quanh điểm bị phá hủy để mở lối mới dẫn vào đường ống.
"Giống như trò đập chuột vậy, bạn phải phản ứng thật nhanh và duy trì nhiều UAV trên không", Volodymyr Dehtyarov, người phát ngôn Lữ đoàn Khartiia, cho biết.
Việc phá hủy đường ống từ trên mặt đất cũng rất khó khăn. Các đường ống thường được bảo vệ bởi lớp thép dày khoảng 1,2 cm và khoảng 90 cm đất phía trên.
Lực lượng Ukraine cũng nhận ra rằng chỉ phá hủy các lối ra là chưa đủ. "Chúng tôi buộc phải đẩy quân Nga trở lại bên trong đường ống", Abbat, 31 tuổi, cho hay.
Sau khi đưa một phương tiện chiến đấu không người lái (UGV) vào đường ống, binh sĩ của Khartiia phát hiện quân Nga dựng các chốt chặn bằng bao cát và bố trí súng máy. Họ cũng nhận ra lính Nga đào các khoang sang hai bên và bên dưới các chốt chặn, tạo thành những khu đồn trú rộng lớn, nơi binh sĩ có thể bám trụ nhiều tháng.
Ukraine đã sử dụng UGV mang chất nổ để phá hủy các chốt chặn này và dùng súng máy hạng nặng điều khiển từ xa để tấn công lực lượng Nga. Đôi khi UGV không thể vượt qua được các bao cát, đất đá và thi thể. Tại các chốt đó, binh sĩ hai bên có thể giao tranh chỉ cách nhau tầm 4 m.
Ukraine lần đầu phản công từ dưới lòng đất
Lực lượng Ukraine ở dưới lòng đất trong khuôn khổ chiến dịch Veles trong video đăng ngày 22/10. Video: Quân đoàn 2 Ukraine
"Khi chúng tôi hạ một binh sĩ đối phương, sẽ lập tức có người khác xuất hiện. Có rất nhiều người trong các khu đồn trú đó", Abbat nói.
Lữ đoàn Khartiia cho biết họ đã bắt hơn 30 lính Nga trong đường ống chính gần Kupyansk và các nhánh phụ, đồng thời khiến đối phương tổn thất hơn 100 người.
Dù nguy hiểm và ngột ngạt, nhiều binh sĩ Ukraine nói rằng họ vẫn thích chiến đấu dưới lòng đất hơn trên mặt đất, nơi UAV luôn rình rập.
Chiến tranh dưới lòng đất trở lại
Việc các lực lượng quân sự tìm đến những công trình ngầm không phải điều mới. Trong Thế chiến I, các bên tham chiến đều đào hào, hầm để tránh pháo kích. Quân đội Anh còn lập những đơn vị thợ mỏ có biệt danh "Chuột chũi", phụ trách đào đường hầm đến chiến hào Đức để đặt thuốc nổ.
Gần đây hơn, Hamas đã xây dựng mạng lưới đường hầm dài hơn 480 km dưới Dải Gaza, khiến Israel gặp nhiều khó khăn trong việc vô hiệu hóa. Iran cũng từng đưa các chương trình hạt nhân và tên lửa xuống lòng đất để bảo vệ chúng khỏi nguy cơ bị tấn công.
Cuộc chiến dưới lòng đất giữa Ukraine và Nga hiện tại có thể lan rộng ra khắp các mặt trận.
"Chiến tranh dưới lòng đất đang trở lại như một phương thức tác chiến nhằm đối phó với các vũ khí chính xác như tên lửa và UAV", Mark Cancian, cố vấn thuộc Chương trình An ninh Quốc tế của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định.
Lối ra của đường ống dẫn khí gần Kupyansk. Ảnh: Lữ đoàn Khartiia
Tuy nhiên, chiến thuật này không phải lúc nào cũng hiệu quả. Nỗ lực luồn qua đường ống để tiến vào Chasiv Yar của Nga đã thất bại. Dù vậy, Abbat cho hay Moskva đang huấn luyện các đơn vị mới chuyên tác chiến dưới lòng đất.
"Ai cũng muốn đào thật sâu xuống lòng đất để bảo vệ mọi thứ trước các cuộc tấn công bằng UAV", Morty, mật danh của một sĩ quan cấp cao thuộc đơn vị UAV Lữ đoàn Khartiia, cho hay.
Thanh Tâm (Theo WSJ, Kyiv Post, Kyiv Independent)