Đề xuất siêu thị không phát miễn phí bao bì nhựa, túi nilon: Quán cà phê thì sao?

Sáng cuối tuần, anh Tuấn (ngụ phường Thủ Đức, TPHCM) bắt đầu ngày mới với một loạt sản phẩm nhựa dùng một lần. Chiếc bánh bao giá 20.000 đồng mua tại cửa hàng tiện lợi được đặt trong hộp xốp, bọc thêm túi nilon để mang đi. Tại quán cà phê gần nhà, anh gọi một ly nước được phục vụ trong ly nhựa có nắp, kèm ống hút, muỗng nhựa và túi đựng mang đi.

“Bên trong quán, khách ngồi tại chỗ cũng dùng ly nhựa, muỗng nhựa, ống hút nhựa. Đâu đâu cũng thấy đồ nhựa dùng một lần”, anh Tuấn nói.

Từng thắc mắc vì sao khách ngồi tại chỗ vẫn được phục vụ bằng ly nhựa, anh nhận được câu trả lời rằng loại ly này chi phí thấp, không phải đầu tư dụng cụ và nhân công vệ sinh như ly thủy tinh, lại hạn chế rủi ro đổ vỡ.

Ly nhựa tràn lan quán cà phê, siêu thị tính tiền từng chiếc túi

Chi phí thấp là một trong các lý do khiến đồ nhựa dùng một lần phổ biến tại các cửa hàng ăn uống. Theo khảo sát giá tại một số nhà cung cấp bao bì, ly nhựa PP loại mỏng, dung tích khoảng 360-500 ml có giá từ hơn 400 đến gần 500 đồng/chiếc, tùy quy cách và số lượng đặt mua. Giá này chưa nhất thiết bao gồm nắp và các phụ kiện đi kèm.

Ghi nhận tại một số cửa hàng của các chuỗi đồ uống lớn, đồ uống lạnh thường được phục vụ trong ly nhựa kèm ống hút và dụng cụ nhựa, bánh đựng trong hộp hoặc túi nhựa; đồ uống nóng dùng ly giấy hoặc ly thủy tinh.

Trong khi nhiều hàng quán vẫn dùng đồ nhựa một lần, loạt hệ thống bán lẻ đã và đang chủ động thay đổi cách cung cấp bao bì cho khách.

Tại H&M, Decathlon, khách trả thêm phí nếu chọn túi đựng đồ mua sắm. MM Mega Market ngừng phát túi nilon tại quầy thu ngân từ nhiều năm nay, thay bằng thùng carton tái sử dụng và khuyến khích khách tự mang túi.

Còn tại Lotte Mart, túi đựng hàng (loại phân hủy sinh học) được bán với giá 300 đồng/túi từ ngày 1/3. Hệ thống này đồng thời khuyến khích khách hàng thành viên mua sắm từ 300.000 đồng và mang theo túi tái sử dụng bằng cách cộng 3.000 điểm thưởng, áp dụng trong năm 2026. Đại diện Lotte Mart cho biết ban đầu nhiều khách còn bỡ ngỡ, nhưng sau khi được giải thích phần lớn đều ủng hộ.

GO!, Tops Market và mini go! thuộc Central Retail bắt đầu chuyển từ túi nilon sang túi phân hủy sinh học từ đầu năm 2026 và hoàn tất trên toàn hệ thống vào tháng 4/2026. Túi được bán với giá từ 500 đồng/chiếc; khách có thể mang túi cá nhân hoặc dùng thùng giấy miễn phí tại siêu thị.

AEON Việt Nam áp dụng mô hình cho thuê túi Rent-A-Bag: khách đặt cọc 5.000 đồng/túi và được hoàn toàn bộ khi trả túi. Theo số liệu doanh nghiệp công bố, từ năm 2023 đến hết tháng 11/2025 có gần 100.000 lượt thuê túi, riêng năm 2025 tăng gấp đôi so với năm 2024. Hệ thống này cũng duy trì quầy thanh toán ưu tiên Greenline dành riêng cho khách không dùng túi nilon tại các Trung tâm Bách hóa Tổng hợp và Siêu thị AEON, giảm 1.000 đồng cho mỗi giao dịch không dùng túi, và cung cấp thùng giấy tái sử dụng tại khu vực tự đóng gói cho hàng cồng kềnh.

Đại diện các chuỗi siêu thị cho biết vẫn theo dõi, đánh giá định kỳ để có số liệu tổng thể về lượng túi nhựa giảm theo năm. Kết quả bước đầu cho thấy tỷ lệ khách dùng túi tái sử dụng đang tăng.

Chị Thảo Nhi (phường Dĩ An, TPHCM) cho biết trong số 4 siêu thị gần khu chung cư chị ở, đã có nơi tính tiền túi khi thanh toán. Tuy nhiên, theo chị Nhi, giảm túi ở khâu thanh toán chưa đồng nghĩa toàn bộ hoạt động đóng gói trong siêu thị đã thân thiện với môi trường.

Thực tế, nhiều mặt hàng thực phẩm vẫn dùng bao bì nhựa ở các công đoạn khác nhau. Ghi nhận tại một số quầy hàng, thịt, cá sau sơ chế thường được bọc nhiều lớp nilon, đặt trên khay xốp để tránh rò rỉ. Trái cây được đặt trong hộp nhựa, rồi lại cho vào túi khi khách mua.

Chị Nhi cho rằng nếu chỉ thu phí túi ở quầy thanh toán trong khi khâu đóng gói vẫn dùng nhiều lớp nhựa, hiệu quả giảm rác thải sẽ chưa toàn diện.

Đề xuất trung tâm thương mại, siêu thị không cung cấp miễn phí túi nilon

Những chuyển động trên diễn ra trong bối cảnh cơ quan quản lý đang xem xét điều chỉnh chính sách kiểm soát sản phẩm nhựa dùng một lần.

Theo Điều 64 Nghị định 08/2022/NĐ-CP đang có hiệu lực, từ ngày 1/1/2026 không sản xuất, nhập khẩu túi nilon khó phân hủy sinh học có kích thước nhỏ hơn 50 x 50 cm và độ dày một lớp màng dưới 50 micromet, trừ trường hợp sản xuất để xuất khẩu hoặc để đóng gói hàng hóa. Sau năm 2025, các địa phương phải bảo đảm không lưu hành, sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và bao bì nhựa khó phân hủy sinh học tại trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn, khu du lịch.

Tuy nhiên, tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì soạn thảo, đang lấy ý kiến, đề xuất điều chỉnh một số biện pháp kiểm soát sản phẩm nhựa dùng một lần. Trong đó, tại các địa điểm nêu trên, thay vì không lưu hành, sử dụng như lộ trình hiện hành, dự thảo đề xuất hạn chế sử dụng và không cung cấp miễn phí một số sản phẩm, bao bì nhựa.

Cụ thể, dự thảo giao UBND cấp tỉnh ban hành quy định và tổ chức thực hiện việc hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần; không cung cấp miễn phí bao bì nhựa, túi nilon khó phân hủy sinh học và sản phẩm nhựa dùng một lần tại trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn, khu du lịch. Người tiêu dùng có nhu cầu sẽ phải trả tiền. Nhóm sản phẩm nhựa dùng một lần được dự thảo định nghĩa gồm khay, hộp đựng thực phẩm, bát, đũa, ly, cốc, dao, thìa, dĩa, ống hút và dụng cụ ăn uống khác có thành phần nhựa, được thiết kế để dùng một lần.

Đáng chú ý, cửa hàng ăn uống, chuỗi cà phê không được nêu trong bốn nhóm địa điểm phải thực hiện quy định không cung cấp miễn phí. Việc có áp dụng biện pháp hạn chế đồ nhựa dùng một lần với nhóm cơ sở này hay không tùy thuộc vào quy định do UBND cấp tỉnh ban hành trong phạm vi thẩm quyền được giao.

Song song với việc nới quy định sử dụng, dự thảo đề xuất dùng công cụ kinh tế: Bộ Tài chính được giao ban hành hoặc trình ban hành mức thuế, phí bảo vệ môi trường đối với bao bì nhựa, túi nilon khó phân hủy sinh học và sản phẩm nhựa dùng một lần, cùng cơ chế ưu đãi phát triển sản phẩm thay thế và vật liệu sinh học phân hủy hoàn toàn.

Về sản xuất, nhập khẩu, dự thảo quy định sau ngày 31/12/2030 dừng sản xuất, nhập khẩu sản phẩm nhựa dùng một lần gồm ống hút, dao, thìa, dĩa, hộp nhựa xốp đựng thực phẩm (trừ sản phẩm được chứng nhận Nhãn sinh thái Việt Nam) và bao bì nhựa khó phân hủy sinh học, trừ trường hợp sản xuất để xuất khẩu hoặc để đóng gói hàng hóa. Mốc này tương đương lộ trình đã có tại Nghị định 08/2022.

Thay đổi đáng kể nằm ở túi nilon khó phân hủy loại mỏng: dự thảo đề xuất dừng sản xuất, nhập khẩu từ ngày 31/12/2030 thay vì từ 1/1/2026 như quy định hiện hành, tức lùi gần 5 năm. Tiêu chí túi thuộc diện dừng sản xuất cũng được thu hẹp từ độ dày dưới 50 micromet xuống dưới 30 micromet, đồng thời bỏ giới hạn kích thước.

Ngoài ra, dự thảo lần đầu đưa ra yêu cầu về hàm lượng tái chế: Từ ngày 1/1/2030, tổ chức, cá nhân sản xuất bao bì trong nước phải bảo đảm bao bì nhựa đựng đồ uống, thực phẩm, túi nilon và bao bì vận chuyển hàng hóa chứa tối thiểu 10% vật liệu tái chế; bao bì giấy công nghiệp và bao gói dùng trong lưu thông hàng hóa là 20%. Tỷ lệ này không tính phế liệu nhập khẩu. 

Đây mới là dự thảo đang lấy ý kiến; lộ trình chính thức sẽ phụ thuộc vào nghị định được ban hành và các quy định cụ thể của từng địa phương.