Nội dung trên được nêu trong dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, do Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sáng 23/9.
Theo dự thảo, thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội là việc Tòa án xem xét, quyết định thu hồi, xử lý tài sản theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, trên cơ sở đề nghị của Viện kiểm sát khi có bằng chứng hợp lý cho rằng tài sản đó có liên quan đến tội phạm, không phụ thuộc vào việc phải có bản án hình sự kết tội đối với người bị buộc tội.
Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến.
Trình bày tờ trình, Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 24 điều, quy định những vấn đề chung về cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua thủ tục kết tội.
“Trong đó, quy định áp dụng đối với các vụ án hình sự về các tội gồm: rửa tiền; các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; các tội phạm tham nhũng và tội phạm chức vụ khác. Đồng thời, quy định loại tài sản thuộc phạm vi áp dụng cơ chế này”, ông Nguyễn Huy Tiến nói.
Theo dự thảo Nghị quyết, tài sản được xem xét, áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý không qua kết tội gồm 2 loại.
Một là tài sản có bằng chứng hợp lý cho rằng có liên quan đến tội phạm nhưng không phải là vật chứng trong vụ án hình sự; tài sản được hình thành thông qua mua bán, giao dịch, chuyển đổi từ tài sản do phạm tội mà có; lợi tức, lợi nhuận và các lợi ích vật chất khác phát sinh từ tài sản có liên quan đến tội phạm.
Hai là tài sản có giá trị tương đương với giá trị tài sản trong trường hợp các tài sản quy định tại điểm a khoản này bị hủy hoại, thất thoát hoặc lãng phí do người bị buộc tội, người liên quan gây ra.
Đồng thời, không xem xét thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội đối với các loại tài sản gồm: vật chứng trong vụ án hình sự; tài sản đã được TAND xem xét, giải quyết theo thủ tục giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự; tài sản đã được xác lập quyền sở hữu đối với tài sản vô chủ; tài sản đã được giải quyết theo cơ chế thanh tra, kiểm tra, kiểm toán hoặc cơ chế khác theo quy định của pháp luật.
Dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội chỉ áp dụng trong một số trường hợp cụ thể.
Cụ thể, gồm trường hợp đã khởi tố vụ án hình sự nhưng quyết định khởi tố vụ án bị hủy bỏ; vụ án hình sự bị tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm; vụ án hình sự bị đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm.
Cơ chế này được xem xét khi có đủ 2 điều kiện. Một là có một trong các quyết định tố tụng khi kết thúc vụ án hình sự. Hai là có văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện, yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, kèm theo các bằng chứng hợp lý.
Dự thảo Nghị quyết cũng quy định tài sản sau khi được thu hồi theo bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án sẽ được nộp ngân sách Nhà nước hoặc giao cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quản lý.
Viện trưởng VKSND Tối cao cho biết thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm, kể từ ngày 1/3/2027.
“Nghị quyết không áp dụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trước 0h ngày 1/3/2027. Dự kiến nguồn lực và điều kiện bảo đảm sẽ không làm tăng đầu mối tổ chức và biên chế; đồng thời, thực hiện theo kinh phí thường xuyên hằng năm được giao cho ngành Kiểm sát”, Viện trưởng Nguyễn Huy Tiến thông tin.
Vì sao không thu hồi tài sản không qua kết tội với pháp nhân phạm tội?
Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành với 3 nhóm tội phạm được áp dụng thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị VKSND Tối cao làm rõ lý do cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội không áp dụng đối với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu.
Ông Phan Chí Hiếu nêu rõ, trong nhóm các tội phạm về kinh tế thuộc phạm vi áp dụng của dự thảo Nghị quyết có thể có pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Do đó, tài sản của pháp nhân có liên quan đến tội phạm cũng cần được xem xét thu hồi cho Nhà nước.
Cơ bản tán thành với quy định mang tính nguyên tắc về xử lý tài sản sau khi thu hồi, song cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, cân nhắc ý kiến của Chính phủ về việc bổ sung quy định cụ thể cơ chế xử lý đối với tài sản đã được đưa vào vụ việc thu hồi và xử lý không qua kết tội, nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật.
Cụ thể, việc xử lý tài sản sau thu hồi được thực hiện theo thứ tự: trả lại tài sản cho chủ sở hữu hoặc người thứ ba có quyền hợp pháp; sử dụng tài sản để bảo đảm bồi thường cho bị hại; thanh toán chi phí hợp lý cho việc bảo quản, định giá, xử lý tài sản; phần tài sản còn lại được nộp vào ngân sách Nhà nước hoặc giao cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quản lý.