Chiều 7/11, tại hội nghị trực tuyến lấy ý kiến về dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư (GS), phó giáo sư (PGS), Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đề cập một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo.
Đó là việc các cơ sở giáo dục đại học được chủ động tổ chức tuyển chọn, bổ nhiệm GS, PGS theo vị trí việc làm. Ứng viên có thể đăng ký xét ở nhiều trường, nhiều đợt trong năm.
Trước đây, giảng viên phải chờ thông báo của Hội đồng Giáo sư Nhà nước, trải qua quy trình xét duyệt ba cấp và mỗi năm chỉ có một đợt. Nếu bỏ lỡ đợt xét, ứng viên có thể phải chờ thêm một đến hai năm.
Bộ trưởng cho rằng “điều này sẽ tạo sự cạnh tranh lớn” và đây không chỉ là quyền lợi của các trường mà còn giúp điều tiết tốt cho cả hệ thống. “Sự cạnh tranh không chỉ ở số lượng, mà là cạnh tranh để nâng cao chất lượng; tạo sự năng động, dịch chuyển đội ngũ giáo sư, phó giáo sư không chỉ ở phạm vi trong nước”, Bộ trưởng nói.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chủ trì hội nghị tại điểm cầu Bộ GD&ĐT. (Ảnh: MOET)
Theo Bộ trưởng, chính sự cạnh tranh vào vị trí việc làm khi một vị trí có nhiều người cạnh tranh cũng đòi hỏi hội đồng phải nâng cao trách nhiệm đánh giá công tâm, khách quan, thực chất, nâng cao chất lượng.
Bên cạnh đó, cạnh tranh gắn với minh bạch, qua minh bạch không chỉ hội đồng mà cả xã hội cùng giám sát, các ứng viên cùng giám sát, Bộ GD&ĐT cũng giám sát. Đồng thời, Bộ sẽ thực hiện hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra theo chức năng quản lý nhà nước.
Ba cơ chế bảo đảm chất lượng bổ nhiệm GS, PGS
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, việc trao quyền tự chủ cho các trường không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý hay hạ thấp tiêu chuẩn bổ nhiệm. Dự thảo thiết lập 3 cơ chế nhằm bảo đảm chất lượng, gồm tiêu chuẩn tối thiểu do Bộ GD&ĐT quy định, cạnh tranh theo vị trí việc làm và công khai, minh bạch trong quá trình đánh giá.
Cụ thể, Bộ GD&ĐT sẽ quy định “mức sàn chung”. Trên cơ sở đó, các trường xây dựng “bộ tiêu chuẩn bổ nhiệm” GS, PGS bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu này.
Các cơ sở giáo dục đại học được chủ động cụ thể hóa yêu cầu năng lực, hình thức đánh giá, thang điểm và phương pháp tổng hợp kết quả. Những ứng viên đáp ứng yêu cầu sẽ được xếp hạng theo điểm số để người đứng đầu cơ sở đào tạo quyết định lựa chọn.
Dự thảo xác định 3 nhóm năng lực cốt lõi để đánh giá ứng viên, gồm năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo; năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; năng lực phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng. Trọng số tối thiểu tương ứng của 3 nhóm là 30%, 30% và 20%.
Về yêu cầu nghiên cứu khoa học, dự thảo đề xuất chỉ tính các công bố mà ứng viên là tác giả chính, với số lượng tối thiểu 12 công bố đối với ứng viên PGS và 20 công bố đối với ứng viên GS trên các tạp chí loại 1. Số lượng công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín được quy định theo từng khối ngành. Ngoài số lượng công trình, việc đánh giá còn xem xét năng lực tổ chức nghiên cứu, huy động nguồn lực và các công trình khoa học tiêu biểu của ứng viên.
Dự thảo cũng quy định cơ chế phản biện độc lập, yêu cầu chuyên gia phản biện có uy tín, năng lực khoa học và không có xung đột lợi ích. Các quyết định bổ nhiệm có thể bị thu hồi nếu phát hiện ứng viên gian lận hồ sơ, sử dụng văn bằng không hợp pháp, đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, mua bán bản quyền hoặc gian lận thành tích.
Để tránh xáo trộn trong quá trình chuyển đổi, dự thảo đưa ra lộ trình thực hiện chuyển tiếp trong 3 năm đầu. Theo đó, mỗi năm số lượng bổ nhiệm không quá 20% tổng số GS, PGS tại thời điểm đầu năm học. Số vị trí GS được bổ nhiệm mới không quá 1/3 số PGS được bổ nhiệm mới.
Dự kiến ban hành thông tư trong tháng 11
Thảo luận tại hội nghị, nhiều chuyên gia, đại diện cơ sở giáo dục đại học cơ bản đồng tình với định hướng tăng quyền tự chủ, đồng thời đề nghị làm rõ một số tiêu chí để bảo đảm phù hợp với đặc thù ngành nghề.
GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), đánh giá dự thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến phản biện, có sự kế thừa quy định hiện hành nhưng không rập khuôn, đồng thời tiếp cận các chuẩn mực quốc tế.
GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn trao đổi về dự thảo.
Trong khi đó, PGS.TS Hoàng Tùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung các kết quả về văn bằng sáng chế vào điều kiện xét bổ nhiệm.
GS.TS Trần Huy Thịnh, Trường Đại học Y Hà Nội, đề nghị cân nhắc xếp khối ngành Sức khỏe vào nhóm ngành 1, đồng thời lượng hóa tối đa các tiêu chí đánh giá để hạn chế những cách hiểu khác nhau khi triển khai.
Đại diện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn, Phó Hiệu trưởng, kiến nghị bổ sung cơ chế ghi nhận các công trình sách giáo khoa do giảng viên sư phạm chủ trì, tổng chủ biên, chủ biên; đồng thời tính đến hoạt động bồi dưỡng, tập huấn giáo viên và hướng dẫn sinh viên thực tập sư phạm.
Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, ban soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo, dự kiến ban hành thông tư trong tháng 11.