Chiều 7/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị triển khai góp ý Dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư. Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học trong cả nước. Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn chủ trì hội nghị; cùng dự có Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng và lãnh đạo một số đơn vị trực thuộc.
Chuyển đổi toàn diện sang mô hình mới
Phát biểu mở đầu Hội nghị, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đề ra quan điểm, chủ trương đổi mới mạnh mẽ trong công tác xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư theo hướng hội nhập quốc tế. Quan điểm là tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học trong bổ nhiệm chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư.
Luật Giáo dục cũng đã thể chế quan điểm này, giao cho người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học được bổ nhiệm chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư và giao Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về điều kiện, tiêu chuẩn và quy trình bổ nhiệm.
Trên quan điểm này, khi xây dựng Dự thảo thông tư, Bộ chỉ đạo đưa ra những quy định bắt buộc thực hiện với toàn thể hệ thống còn trao quyền tự chủ tối đa cho các cơ sở giáo dục đại học theo đặc thù về ngành nghề, lĩnh vực đào tạo khác nhau.
Bộ trưởng cho biết, quá trình xây dựng Dự thảo thông tư, điều được đặc biệt quan tâm không chỉ là quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học mà còn là chất lượng, sự công bằng trong việc đánh giá và bổ nhiệm.
“Khi xây dựng chính sách cần làm sao tạo động lực, không gian phát triển cho các cơ sở giáo dục và cũng tạo động lực cho những người làm khoa học, các giảng viên có thể đóng góp nhiều hơn, tốt hơn cho lĩnh vực giáo dục đại học, tăng chất lượng giảng dạy”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Một yêu cầu nữa đặt ra khi xây dựng tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư còn là tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục đại học thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, đội ngũ nhà khoa học, giảng viên có năng lực xuất sắc, năng lực tốt vào làm việc ở các vị trí khác nhau trong nhà trường, để thu hút các cái nhà khoa học ở nước ngoài.
Dự thảo Thông tư có thời gian soạn thảo dài và đã trải qua nhiều vòng lấy ý kiến, tuy nhiên Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của các nhà khoa học, các cơ sở giáo dục đại học để có một văn bản tốt nhất, góp phần thúc đẩy quyền tự chủ, nâng cao chất lượng giáo dục đại học.
Dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư vừa được Bộ công bố để lấy ý kiến góp ý rộng rãi hôm 7/11. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Dự thảo Thông tư đánh dấu sự chuyển đổi toàn diện từ mô hình quản lý tập trung “Nhà nước công nhận đạt tiêu chuẩn - cơ sở bổ nhiệm” sang mô hình hiện đại “Cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển chọn cạnh tranh vào vị trí việc làm, Nhà nước ban hành chuẩn sàn và thực hiện hậu kiểm theo rủi ro”.
Coi trọng quyền tự chủ và chất lượng
Tại hội nghị, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục Vũ Minh Đức cho biết căn cứ xây dựng Dự thảo Thông tư hướng tới bảo đảm phù hợp đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước và tính đồng bộ trong hệ thống pháp luật; kế thừa những điểm hợp lý của Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg, của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chuẩn, điều kiện để bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư và trong xây dựng những điểm mới thì có lộ trình phù hợp để không tạo ra sự thay đổi đột ngột khi chuyển sang mô hình mới.
Cùng với đó là yêu cầu phân cấp đầy đủ, phát huy quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy trình rõ ràng, minh bạch, tiệm cận chuẩn mực quốc tế và phù hợp với điều kiện Việt Nam.
“Chúng tôi cũng đã tổ chức khảo sát lấy ý kiến của các cơ sở giáo dục đại học. Đa số ý kiến của đại diện các cơ sở giáo dục đại học đều thống nhất trong đánh giá thực hiện Quyết định 37 và thấy cần thiết phải thay đổi theo hướng tăng cường tự chủ cho cơ sở giáo dục đại học, phù hợp với thông lệ quốc tế”.
Dự thảo xác định chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư là chức danh của giảng viên đại học. Chức danh gắn với vị trí, nhiệm vụ và nguồn lực. Cơ sở giáo dục đại học chỉ bổ nhiệm khi có vị trí (chức danh giảng viên đại học trong cơ cấu tổ chức, nhân sự); có nhiệm vụ và điều kiện để người được bổ nhiệm thực hiện công việc.
Nguyên tắc xuyên suốt là coi trọng chất lượng, bảo đảm liêm chính khoa học, hội nhập quốc tế và tạo cơ chế cạnh tranh trong bổ nhiệm; bảo đảm khách quan, công bằng giữa ứng viên trong và ngoài cơ sở giáo dục đại học.
Dự thảo đưa ra ba nhóm năng lực cốt lõi để đánh giá ứng viên theo trọng số, gồm: năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo; năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; năng lực phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng.
Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là nâng cao yêu cầu về chất lượng công trình khoa học và bảo đảm liêm chính học thuật. Theo đó, chỉ tính các công bố mà ứng viên là tác giả chính, với số lượng tối thiểu 12 công bố đối với ứng viên phó giáo sư và 20 công bố đối với ứng viên giáo sư trên các tạp chí loại 1. Trong đó, có số lượng tối thiểu công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín theo từng khối ngành.
Việc đánh giá không chỉ dừng ở số lượng công bố khoa học mà còn xem xét năng lực tổ chức, huy động nguồn lực và các công trình khoa học tiêu biểu của ứng viên.
Dự thảo đồng thời thiết lập cơ chế phản biện độc lập. Các chuyên gia phản biện phải là người có uy tín, năng lực khoa học và không có xung đột lợi ích.
Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra và tổng hợp tình hình triển khai. Bộ cũng vận hành cơ sở dữ liệu về bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư; hướng dẫn danh mục hội nghị uy tín, nguồn chuyên gia và thành lập Hội đồng tư vấn khi cần thiết.
Để bảo đảm quá trình chuyển đổi không gây xáo trộn đột ngột, dự thảo đưa ra lộ trình thực hiện chuyển tiếp trong 3 năm đầu.
Thúc đẩy chất lượng của cả hệ thống
Thảo luận tại hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ sở giáo dục đại học đồng thuận và ghi nhận những nội dung đã được tiếp thu, chỉnh sửa qua các phiên bản Dự thảo. Các ý kiến trao đổi, làm rõ thêm về quy định số lượng, cơ cấu Giáo sư, Phó Giáo sư, lưu ý với ngành đặc thù, bảo đảm đóng góp thực chất, hài hòa giữa định lượng và định tính, quy định của hội đồng, chuyên gia phản biện, vấn đề chuyển tiếp…
Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng việc ban hành dự thảo thông tư trong thời điểm này là phù hợp.
Theo ông, khi gắn việc bổ nhiệm với vị trí việc làm sẽ khắc phục tình trạng bổ nhiệm lệch, hạn chế được tình trạng lạm phát trong bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Tùng, Hiệu trưởng Trường đại học Xây dựng Hà Nội kiến nghị Ban soạn thảo xem xét để đưa thêm vào các điều kiện tối thiểu về thời gian giảng dạy.
Đại diện Học viện Quân y, Trường đại học Y Hà Nội đưa ra ý kiến trao đổi liên quan khối ngành sức khỏe.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Huy Thịnh, Trường đại học Y Hà Nội, đề nghị ban soạn thảo cân nhắc xếp nhóm ngành Sức khỏe vào nhóm ngành 1 và nâng hệ số áp dụng tương ứng với nhóm ngành này.
Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Văn Ga, Đại học Đà Nẵng trao đổi về quy định để ứng viên có thể nộp hồ sơ tại nhiều đơn vị khác nhau; thời hiệu tiếp nhận thông tin phản ánh, khiếu nại, tố cáo đối với ứng viên; đề nghị quy định rõ thời hạn tiếp nhận trước thời điểm họp hội đồng để có đủ thời gian xem xét, xử lý, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của ứng viên và hoạt động của hội đồng; đồng thời đề nghị không giới hạn ngoại ngữ trong một số ngôn ngữ cụ thể mà mở rộng theo yêu cầu công việc chuyên môn của từng ngành, lĩnh vực. Ngoài tiếng Anh, ứng viên có thể sử dụng các ngoại ngữ phù hợp với đặc thù chuyên môn...
Thứ trưởng Phạm Quang Hưng cho rằng các ý kiến góp ý của chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ sở giáo dục đại học tại hội nghị hết sức thẳng thắn, cụ thể; đồng thời trao đổi, làm rõ một số vấn đề các đại biểu đặt ra về số lượng, cơ cấu, những lưu ý đối với ngành đặc thù, sự hài hòa giữa các tiêu chí định tính, định lượng, quy định về hội đồng độc lập, chuyên gia phản biện, độ mở cho chuyên gia ngoài cơ sở, chuyên gia nước ngoài tham gia, các vấn đề về chuyển tiếp,...
Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, qua nhiều lần chỉnh sửa, Dự thảo hiện nay cơ bản nhận được sự đồng thuận; một số vấn đề kỹ thuật sẽ tiếp tục được Ban soạn thảo rà soát, tiếp thu, điều chỉnh.
Bộ trưởng nhấn mạnh điểm rất mới khi Thông tư đi vào thực hiện là việc bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư có thể thực hiện bất kỳ thời điểm nào trong năm, không cần theo đợt như trước đây và ứng viên có thể nộp hồ sơ ở nhiều trường, Bộ trưởng cho rằng, điều này sẽ tạo sự cạnh tranh lớn và điều này tốt cho cả các cơ sở đào tạo và cả hệ thống. Sự cạnh tranh không chỉ ở số lượng, mà là cạnh tranh để nâng cao chất lượng; tạo sự năng động, dịch chuyển đội ngũ Giáo sư, Phó Giáo sư không chỉ ở phạm vi trong nước.
Bộ trưởng yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục nghiên cứu, trao đổi, nêu ý kiến để Thông tư khi ban hành có chất lượng tốt nhất. Song song với đó, các cơ sở giáo dục cần chuẩn bị sẵn sàng mọi điều kiện thực hiện triển khai Thông tư ngay sau khi ban hành.
THANH XUÂN - QUỲNH NGUYỄN