Doanh nghiệp tự quyết giá bán xăng dầu, nhưng cấm 'đánh úp' người tiêu dùng

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Ngày 13.10, Bộ Công thương có Công văn 8389 gửi cho các bộ, cơ quan ngang bộ, các sở công thương, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam; các thương nhân đầu mối kinh doanh, đầu mối sản xuất, phân phối xăng dầu và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam yêu cầu góp ý hoàn thiện dự thảo nghị định về ...

Theo Bộ Công thương, cơ quan này đã hoàn thiện dự thảo nghị định và trình Chính phủ tại Tờ trình số 8153 ngày 8.10 vừa qua. Đến ngày 12.10, Văn phòng Chính phủ gửi Bộ Công thương Phiếu báo số 3635 về việc hoàn thiện dự thảo Nghị định. Do đó, thực hiện yêu cầu của Văn phòng Chính phủ, ngày 13.10, Bộ Công thương tiếp tục gửi và đề nghị các bộ, cơ quan ngang bộ, sở công thương các tỉnh, thành phố; các doanh nghiệp, hiệp hội nghiên cứu, có ý kiến đối với dự thảo nghị định đã trình Chính phủ trước đó để tiếp tục hoàn thiện dự thảo nghị định. Nội dung góp ý tập trung vào các nội dung mới điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung chủ yếu và gửi văn bản góp ý về Bộ Công thương (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước), trước ngày 16.10 để Bộ Công thương tổng hợp, báo cáo Chính phủ.

Nội dung tiếp thu và thay đổi tại dự thảo 14 nghị định về kinh doanh xăng dầu được Bộ gửi kèm công văn này có một số điểm đáng chú ý.

Một trong những thay đổi lớn nhất tại điều 10 của dự thảo là việc Bộ tiếp thu ý kiến từ Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam. Siết cửa hàng thuộc sở hữu bằng việc bỏ điều kiện bắt buộc có 40 thương nhân phân phối thuộc hệ thống (do bản chất hợp đồng dễ thay đổi, khó kiểm chứng và rủi ro hợp thức hóa hồ sơ). Lộ trình chuyển tiếp cũng rõ ràng hơn. Đối với các thương nhân đầu mối đang hoạt động, lộ trình nâng số cửa hàng sở hữu được áp dụng linh hoạt và giữ nguyên quy định cũ đến hết 31.12.2027; đạt tối thiểu 10 cửa hàng trong năm 2028 và chính thức đạt tối thiểu 40 cửa hàng từ ngày 1.1.2029.

Thứ 2 là tiếp thu từ các quy định của luật Thương mại và luật Cạnh tranh, dự thảo cho phép các thương nhân phân phối xăng dầu ký hợp đồng mua bán với nhau. Bỏ thủ tục cấp lại giấy phép không cần thiết. Cụ thể, cắt giảm thủ tục yêu cầu đề nghị cấp lại Giấy chứng nhận cửa hàng bán lẻ khi thay đổi nhà cung cấp, chuyển hoàn toàn sang cơ chế thông báo định kỳ 6 tháng hoặc trong vòng 5 ngày làm việc khi có thay đổi.

Thứ 3 là minh bạch giá bán và trao quyền tự quyết đi kèm giám sát chặt chẽ đối với doanh nghiệp xăng dầu. Doanh nghiệp được tự xác định giá bán theo công thức giá bán của thương nhân đầu mối. Bao gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức (do Bộ Công thương công bố mức khởi điểm và điều chỉnh hằng năm theo CPI), lợi nhuận và thuế. Tuy vậy, cơ chế công bố và kê khai giá khá khắt khe, buộc thương nhân phải công bố công khai giá mới chậm nhất 30 phút trước thời điểm có hiệu lực. Cơ quan chức năng sẽ tăng giám sát, điều tra và xử lý các hành vi thông đồng, găm hàng, đẩy giá bất hợp lý theo quy định pháp luật.

Thứ 4, đáng chú ý, từ ngày 1.1.2027, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu sẽ được dừng việc trích lập và chi sử dụng. Doanh nghiệp chậm quyết toán quỹ quá 60 ngày có thể bị đình chỉ kinh doanh, quá 90 ngày có thể bị thu hồi giấy phép theo dự thảo.

Dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu vừa được Bộ Công thương lấy ý kiến bổ sung đã thể hiện bước chuyển dịch rõ rệt sang cơ chế thị trường. Thay đổi trọng tâm nằm ở việc trao quyền tự quyết giá bán lẻ cho thương nhân đầu mối dựa trên công thức cấu thành từ chi phí tạo nguồn, chi phí định mức, lợi nhuận và thuế. Quy định này giúp doanh nghiệp linh hoạt điều hành dòng tiền, đồng thời phản ánh kịp thời biến động chi phí thực tế. Quyền tự chủ về giá được đặt dưới cơ chế giám sát nghiêm ngặt nhằm triệt tiêu nguy cơ chèn ép người tiêu dùng. Dự thảo bắt buộc thương nhân phải công khai biểu giá mới chậm nhất 30 phút trước thời điểm có hiệu lực, ngăn chặn triệt để tình trạng tăng giá bất ngờ. Nhà điều hành đồng thời siết chặt chế tài thanh tra đối với các hành vi thông đồng, găm hàng trục lợi và đẩy giá bán lên mức bất hợp lý. Bên cạnh cải cách về giá, khung pháp lý mới còn thiết lập lộ trình thanh lọc thị trường và tiến tới xóa bỏ công cụ can thiệp hành chính. Bộ Công thương đề xuất chấm dứt việc trích lập và chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngày 1.1.2027, đi kèm chế tài thu hồi giấy phép đối với đơn vị chậm quyết toán quá 90 ngày. Điều kiện sở hữu tối thiểu 40 cửa hàng bán lẻ của thương nhân đầu mối cũng được lùi mốc thực thi bắt buộc sang ngày 1.1.2029 để tạo thời gian thích ứng cho khối doanh nghiệp.