Doanh nghiệp Việt đứng ở đâu trong chuỗi bán dẫn toàn cầu?

Tại các diễn đàn, sự kiện công nghệ gần đây, câu chuyện bán dẫn không còn dừng ở những dự án quy mô lớn của nhà đầu tư nước ngoài. Phía sau những nhà xưởng đóng gói, kiểm thử vi mạch hiện đại đang mọc lên tại Bắc Ninh hay Hà Nội là câu hỏi trực diện dành cho cộng đồng kinh doanh trong nước: Doanh nghiệp nội địa đang đứng ở tầng nào trong chuỗi giá trị và làm thế nào để trở thành đối tác trực tiếp thay vì chỉ đứng ngoài nhìn dòng tiền hàng tỷ USD chảy qua?

Thước đo 4 tầng và "cửa hẹp" cho nhà cung ứng nội

Trong chuỗi giá trị công nghệ bán dẫn toàn cầu, cấu trúc phân tầng được định hình rất rõ ràng qua 4 cấp bậc. Tầng thứ nhất dẫn dắt thị trường là các tập đoàn công nghệ định hình nhu cầu toàn cầu như Apple, Samsung hay Google. Tầng thứ hai nắm giữ lõi công nghệ bán dẫn, nơi quy tụ những tên tuổi thiết kế và cung cấp linh kiện vi mạch hàng đầu thế giới như Skyworks, Qorvo hay Intel.

Ngay sau đó, tầng thứ ba là các tổ hợp sản xuất, đóng gói, kiểm thử và lắp ráp thành phẩm với quy mô khổng lồ của Amkor, Luxshare, Foxconn hay Hana Micron. Cuối cùng, tầng thứ tư là nơi các cơ sở công nghiệp hỗ trợ nội địa tìm kiếm cơ hội cung cấp bốn nhóm dịch vụ then chốt: vật liệu linh kiện, thiết bị máy móc, dịch vụ kỹ thuật và dịch vụ hậu cần chuỗi cung ứng.

Ông Gernot Fattinger, Phó Chủ tịch Công nghệ của Tập đoàn Skyworks - đơn vị đạt doanh thu 7,7 tỷ USD trong 12 tháng gần nhất và xuất xưởng khoảng 14 tỷ linh kiện mỗi năm, đã có chia sẻ hữu ích do doanh nghiệp Việt Nam tại diễn đàn Go Global Bắc Ninh 2026 (thuộc khuôn khổ Diễn đàn ESG Việt Nam do báo Dân trí tổ chức). Theo ông, cơ hội dành cho các nhà cung cấp nội địa ở tầng 4 tiếp cận tầng 2 và tầng 3 là rất lớn. Tuy nhiên, rào cản kỹ thuật của ngành này khắt khe hơn nhiều so với sản xuất điện tử thông thường.

Nhìn nhận thực tế này, ông Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh, chia sẻ: "Việc tham gia vào chuỗi cung ứng này thực sự rất khó. Nếu doanh nghiệp Việt không thực sự xuất sắc thì sẽ rất khó để tham gia được vào chuỗi bán dẫn. Chuỗi điện tử thì dễ hơn, nhưng chuỗi bán dẫn thì khó hơn rất nhiều".

Lãnh đạo thành phố Bắc Ninh cũng nhấn mạnh, làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu có "cửa sổ thời gian" rất hẹp, chỉ diễn ra trong khoảng 3-5 năm, đòi hỏi sự chủ động vươn lên từ chính nội lực của các đơn vị sản xuất.

Khoảng cách năng lực và 4 bậc thang nâng chuẩn

Theo lãnh đạo công nghệ của Skyworks, các tập đoàn bán dẫn toàn cầu khi tìm kiếm nhà cung ứng luôn đặt ra 4 tiêu chí bất di bất dịch: Tính đồng nhất tuyệt đối về chất lượng qua từng lô hàng, năng lực làm chủ kỹ thuật để tự giải quyết sự cố, hệ thống quản trị bài bản đạt chuẩn quốc tế và độ tin cậy cao trong cam kết giao hàng.

Khoảng cách lớn nhất của đa số doanh nghiệp nội hiện nay nằm ở sự thiếu hụt hệ thống quản trị và năng lực làm chủ kỹ thuật chuyên sâu. Thói quen gia công dựa trên chi phí nhân công thấp không còn phù hợp với một ngành công nghiệp đòi hỏi độ chính xác cao và quy trình kiểm soát nghiêm ngặt.

Để lọt vào danh sách đối tác cung ứng trực tiếp cấp 1 của các tập đoàn bán dẫn, lộ trình 4 cấp độ được chỉ rõ:

Ở cấp độ đầu tiên, doanh nghiệp bắt buộc phải xây dựng nền tảng thông qua việc chuẩn hóa quy trình vận hành và đạt chứng nhận chất lượng quốc tế. Sang cấp độ thứ hai, đơn vị sản xuất phải chứng minh được độ tin cậy bằng việc giao hàng đúng tiến độ và duy trì chất lượng ổn định.

Bước lên cấp độ thứ ba là làm chủ kỹ thuật, sở hữu đội ngũ kỹ sư có khả năng tối ưu hóa sản xuất và tự xử lý các sự cố kỹ thuật phức tạp. Chỉ khi đạt đến cấp độ thứ tư, doanh nghiệp mới có thể cung ứng các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu, tạo giá trị gia tăng cao và trở thành đối tác tin cậy dài hạn.

Định hình 5 năm tới: Thoát bẫy gia công giá rẻ

Chiến lược phát triển trong 5 năm tới của ngành bán dẫn đặt ra 3 trọng tâm sống còn cho các đơn vị phụ trợ, bao gồm kiểm soát quy trình để duy trì chất lượng đồng nhất, giữ vững chữ tín về thời gian giao hàng và nâng cao năng lực kỹ thuật xử lý sự cố triệt để.

Minh chứng thực tế cho thấy tiềm năng phát triển bán dẫn tại Việt Nam không chỉ nằm trên giấy tờ. Đơn cử như Skyworks, doanh nghiệp này đã duy trì Trung tâm Thiết kế vi mạch tại Hà Nội suốt 21 năm, mở rộng Trung tâm Hỗ trợ Đóng gói và Kiểm thử tại Bắc Ninh, đồng thời tăng quy mô nhân sự từ 53 người lên hơn 200 chuyên gia, vận hành 3 đơn vị kinh doanh cùng 25 đội nhóm kỹ thuật chuyên sâu.

Đích đến của công nghiệp bán dẫn trong nước không phải là một địa điểm gia công công nghệ thấp phụ thuộc vào nhân công rẻ, mà là hướng tới vị thế đối tác chiến lược. Khi các mắt xích nội địa từng bước nâng cấp hệ thống quản trị, đầu tư cho đội ngũ kỹ sư và đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe, con đường bước sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu sẽ dần rộng mở.