Theo nghị quyết của HĐND TP.HCM về chính sách quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm và phát triển công trình ngầm trên địa bàn TP.HCM, có hiệu lực từ 1/10/2026, người sử dụng đất được sử dụng lòng đất trong phạm vi thửa đất đến độ sâu tối đa 15m, mà không phải nộp tiền sử dụng không gian ngầm.
Trường hợp quy hoạch quy định giới hạn độ sâu thấp hơn 15m, sẽ áp dụng theo quy hoạch.
Việc sử dụng lòng đất vượt giới hạn này phải đáp ứng các điều kiện và thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định, trừ trường hợp được miễn, giảm.
Nghị quyết cũng quy định phương pháp tính tiền sử dụng không gian ngầm căn cứ vào diện tích sàn, đơn giá thuê đất để xây dựng công trình ngầm; độ sâu, mức miễn giảm và thời gian sử dụng.
Để khai thác, sử dụng hiệu quả “kho báu” không gian trong lòng đất, TP.HCM ban hành loạt chính sách khuyến khích đầu tư, trong đó miễn, giảm nghĩa vụ tài chính với nhiều dự án hạ tầng.
Người nộp tiền được lựa chọn hình thức nộp hàng năm hoặc nộp một lần cho toàn bộ thời hạn hoạt động của dự án.
Hệ số thu tiền là 0,3 đối với phần diện tích nằm sâu hơn giới hạn miễn tiền đến độ sâu 30m, và 0,15 đối với phần nằm sâu hơn 30 m đến 50m.
Phần không gian ngầm sâu hơn 50m cũng được miễn tiền sử dụng không gian ngầm.
Nhằm bảo đảm tính linh hoạt, nghị quyết cũng quy định rõ cơ chế cho phép xây dựng công trình ngầm, ngay cả khi chưa có quy hoạch không gian ngầm tổng thể.
Đáng chú ý, nhiều công trình hạ tầng sẽ được miễn tiền sử dụng không gian ngầm, gồm công trình giao thông đô thị, hạ tầng kỹ thuật phục vụ công cộng, bãi đậu xe ngầm, lối đi ngầm công cộng; công trình chống ngập, bảo vệ môi trường, công trình phục vụ quốc phòng, an ninh và các công trình thuộc dự án đầu tư công theo quy định.
Với các công trình trực tiếp phục vụ văn hóa, thể thao, giáo dục, y tế, trợ giúp xã hội, nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, được giảm 50% tiền sử dụng không gian ngầm nếu không thuộc diện miễn.
Để khuyến khích đầu tư, chủ đầu tư bãi đậu xe ngầm độc lập được bố trí diện tích sàn dịch vụ hỗ trợ trông, giữ xe tối đa 25% tổng diện tích sàn xây dựng, và thêm diện tích sàn thương mại, dịch vụ khác tối đa 20%, bảo đảm không làm thay đổi chức năng chính hoặc giảm công suất bãi đậu xe.
Đối với lối đi ngầm công cộng không kết hợp thương mại, dịch vụ, diện tích đất được Nhà nước cho thuê để xây dựng lối đi, được miễn tiền thuê đất. Diện tích sàn phục vụ trực tiếp công năng lối đi được miễn tiền sử dụng không gian ngầm trong thời hạn hoạt động của dự án.
Nhiều không gian ngầm đang phát huy hiệu quả tại TP.HCM, đặc biệt với thương mại, dịch vụ.
UBND TP.HCM sẽ xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu công trình ngầm với dữ liệu đất đai; tổ chức xác định, thu và quản lý tiền sử dụng không gian ngầm, đồng thời kiểm tra, xử lý các hành vi trục lợi chính sách.
Nghị quyết cũng quy định với các công trình đã được nghiệm thu, đưa vào khai thác, sử dụng trước ngày 1/1/2027 sẽ không phải nộp tiền sử dụng không gian ngầm, để đảm bảo tính chuyển tiếp.
Đối với công trình được nghiệm thu đưa vào khai thác, sử dụng từ ngày 1/1/2027 trở đi, tiền sử dụng không gian ngầm được tính từ thời điểm bắt đầu khai thác, sử dụng.
Nghị quyết về quản lý, khai thác không gian ngầm và phát triển công trình ngầm được kỳ vọng mở ra khung pháp lý đánh thức không gian dưới lòng đất, mang đến nhiều ưu đãi tài chính hấp dẫn cho nhà đầu tư.
Nghị quyết đưa ra các quy tắc minh bạch về hạn mức khai thác lòng đất, giải quyết triệt để những vướng mắc pháp lý kéo dài nhiều năm qua trong phát triển đô thị ngầm của TP.HCM, giúp TP.HCM tối ưu hóa nguồn lực không gian, giảm tải cho bề mặt đô thị.
Chia sẻ với Báo Điện tử VTC News, Tiến sĩ, kiến trúc sư Nguyễn Bảo Thành, giảng viên trường Đại học Văn Lang, cho rằng để khai phá tiềm năng trong đại đô thị TP.HCM mới, không gian ngầm đô thị phải được tập trung đầu tư, phát triển.
Ông kỳ vọng trong tương lai, nhiều khu vực của TP.HCM như khu trung tâm, khu vực Thủ Dầu Một, Củ Chi... sẽ có 50% các hoạt động của đô thị phát triển dưới tầng ngầm.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Bảo Thành, TP.HCM sau hợp nhất 3 trung tâm hành chính, với hơn 1.000 trụ sở cần sắp xếp lại, tạo cơ hội tích hợp không gian ngầm từ giai đoạn đầu quy hoạch. Điều này tạo cơ hội độc đáo để phát triển hệ thống liên kết vùng hiệu quả, nối trung tâm TP.HCM cũ với khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu thành khối thống nhất về chức năng và kinh tế.
Không gian ngầm không chỉ sẽ giải quyết được các vấn đề TP.HCM đang cần, mà còn thuận lợi phát triển mạnh thương mại, giúp Thành phố hoàn vốn đầu tư tầng hầm và metro.
Chuyên gia này tính toán để đạt đến một siêu đô thị ngầm hoàn chỉnh, TP.HCM cần nguồn vốn khoảng 855.000 tỷ đồng.
Nguồn vốn lớn này sẽ huy động từ ngân sách, trái phiếu, doanh nghiệp và vốn ODA điều chỉnh phù hợp từng giai đoạn. Thành phố có thể khai thác ngay các tầng hầm cho nhà đầu tư sử dụng và thu tiền từ giai đoạn đầu.