Giữa những xưởng máy vận hành liên tục, không ít chủ doanh nghiệp sản xuất đang phải cân nhắc bài toán nâng cao hiệu quả và kiểm soát chi phí. Giá hạt nhựa nguyên sinh và phụ liệu nhập khẩu biến động liên tục theo giá dầu thế giới trong khi tiền điện cùng chi phí logistics luôn neo ở mức cao. Hàng ngoại nhập giá rẻ tràn vào kho giao tận nơi, tạo ra cuộc đua giảm giá khốc liệt trên từng đồng sản phẩm gia dụng và bao bì.
Theo ông Nguyễn Thế Bách, Trưởng phòng kinh doanh một doanh nghiệp sản xuất, chi phí nguyên vật liệu hiện chiếm tỷ trọng rất lớn trong giá thành. Nguồn cung trong nước chưa đáp ứng đủ khiến các đơn vị phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Mỗi biến động địa chính trị ở nửa vòng trái đất đều có thể đẩy giá nguyên liệu lên, mà doanh nghiệp gần như không có quyền định đoạt.
Bên cạnh chi phí, việc giữ chân người lao động đứng máy 3 ca 4 kíp cũng trở thành gánh nặng thường trực. Lao động trẻ không còn mặn mà với công việc nhà xưởng nặng nhọc, nhiều nơi vừa đào tạo thợ xong vài tháng thì họ đã chuyển việc. Tăng lương thưởng hay cải thiện phúc lợi cũng khó lòng cạnh tranh với những tập đoàn nước ngoài có lợi thế kinh nghiệm công nghiệp và lợi thế tỷ giá.
Nữ công nhân đang làm việc trong nhà máy (Ảnh: DT).
Đưa máy móc gánh bớt việc nặng, siết chặt từng gam nguyên liệu
Trong tình cảnh này, đưa công nghệ vào thay thế các khâu thủ công được xem là lối thoát khả dĩ nhất. Theo phân tích từ ông Nguyễn Thế Bách, thiết bị điều khiển chính xác giúp sản phẩm mỏng nhẹ hơn nhưng vẫn bảo đảm độ bền cơ học.
"Mỗi gam nhựa tiết kiệm được vừa là tiền, vừa là bớt đi một phần rác thải. Hệ thống kiểm tra tự động phát hiện lỗi ngay trên dây chuyền. Còn robot ở những khâu nặng nhọc, lặp lại giúp người lao động chuyển sang những vị trí đòi hỏi kỹ năng cao hơn, thu nhập tốt hơn", ông Bách chia sẻ.
Đồng quan điểm, chia sẻ tại một sự kiện do báo Dân trí tổ chức, ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Phát triển bền vững Công ty cổ phần GreenFeed Việt Nam cho biết, doanh nghiệp nào sớm ứng dụng khoa học công nghệ sẽ có lợi thế đẩy nhanh chuyển đổi và nâng cao hiệu quả vận hành. Tại doanh nghiệp này, nhiều công đoạn chăn nuôi trước đây làm tay chân nay đã chuyển sang tự động hóa, qua đó kiểm soát phát thải tốt hơn và nâng cao năng suất của toàn chuỗi.
Hiệu quả thực tế phải đo được bằng dòng tiền
Tại Diễn đàn Sản xuất thông minh và công nghiệp hỗ trợ, đại diện Bộ Công Thương từng nhấn mạnh yêu cầu các nhà sản xuất phải cùng lúc nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng, hạ chi phí và đẩy mạnh chuyển đổi xanh. Điều này đòi hỏi việc đưa máy móc vào phân xưởng phải gắn chặt với mục tiêu kinh doanh cụ thể, tránh đầu tư công nghệ theo phong trào.
Theo một đại diện doanh nghiệp sản xuất, mỗi quyết định mua sắm máy móc đều phải trả lời cụ thể các bài toán về thời gian hoàn vốn, mức giảm điện năng và nguyên liệu trên mỗi kilôgam thành phẩm, tỷ lệ hàng hỏng và mức tăng lương cho công nhân. Nếu một dự án chỉ đẹp mắt trên giấy tờ mà không tạo ra hiệu quả thực tế thì khoản đầu tư đó chưa đạt yêu cầu.
Bên cạnh đó, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm cũng là yếu tố sống còn. Tại Hội nghị Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả toàn quốc, Bộ Công Thương cho biết việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào giám sát tiêu thụ điện giúp các nhà máy phát hiện ngay điểm rò rỉ lãng phí để tối ưu công suất. Tuy vậy, rào cản lớn hiện nay là dây chuyền công nghệ cần nhiều năm mới hoàn vốn, trong khi hợp đồng đơn hàng thường ký theo năm khiến doanh nghiệp phải tự gánh trọn rủi ro biến động thị trường.
Cánh tay robot hoạt động tại nhà máy sản xuất (Ảnh: DT).
Cửa tiếp cận dòng vốn xanh cho nhà xưởng
Để giải bài toán vốn dài hạn cho việc mua sắm máy móc hiện đại, dòng tài chính xanh được xem là nguồn lực hỗ trợ kịp thời. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước được Báo Điện tử Chính phủ đăng tải, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đã đạt 828.000 tỷ đồng, duy trì mức tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Dù nguồn tiền dồi dào, các xưởng sản xuất muốn tiếp cận được vẫn phải vượt qua quy trình thẩm định hai lớp chặt chẽ.
Bà Chử Thị Lan Hương, Phó chủ tịch Ủy ban Tài chính bền vững EuroCham kiêm Cố vấn ESG của Techcombank cho biết, phía ngân hàng luôn xem xét năng lực tài chính truyền thống song song với bộ tiêu chí xanh. Dự án trước hết phải bảo đảm tính khả thi về mặt kinh tế, có phương án trả nợ rõ ràng từ dòng tiền kinh doanh chung hoặc từ chính khoản chi phí tiết kiệm được nhờ đổi mới công nghệ.
Ở tầng tiêu chuẩn xanh, bà Chử Thị Lan Hương lưu ý các doanh nghiệp cần xác định rõ nguồn vốn hướng tới. Chẳng hạn với gói hỗ trợ lãi suất 2% mỗi năm của Chính phủ theo Quyết định 46/2026/QĐ-TTg, danh mục dự án xanh bao gồm 7 nhóm lĩnh vực, trong đó có công nghiệp chế biến chế tạo. Khoản vay phải phục vụ dự án được cơ quan thẩm quyền xác nhận và công bố chính thức.
Để hồ sơ được phê duyệt thuận lợi, bà Hương khuyến nghị các nhà máy nên chủ động lập sẵn bộ dữ liệu cơ sở về mức tiêu thụ năng lượng từ 12-36 tháng trước đó, các báo cáo kiểm toán năng lượng, hồ sơ môi trường và giải pháp kỹ thuật cụ thể. Những dữ liệu thực tế này chính là giấy thông hành quan trọng nhất để thuyết phục các tổ chức tín dụng giải ngân.
Bước chuyển mình của các phân xưởng hiện nay đang nhận được trợ lực từ sự phát triển của hệ sinh thái công nghiệp sinh thái thông minh, nơi hạ tầng dùng chung về năng lượng tái tạo và tuần hoàn nước dần hoàn thiện. Tự động hóa gắn với hiệu quả kinh tế và tài chính bền vững đang trở thành con đường tất yếu giúp doanh nghiệp nâng tầm năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.
ESG Company Tour 2026 với chủ đề “Tự động hoá - Hiệu quả - Tài chính xanh” sẽ diễn ra ngày 29/10 tại nhà máy Nhựa Bình Minh, Tây Ninh. Chương trình tạo cơ hội để doanh nghiệp tìm hiểu thực tế mô hình vận hành, ứng dụng tự động hóa, nâng cao hiệu quả sản xuất và tiếp cận các góc nhìn về tài chính xanh.
Thông qua hoạt động tham quan nhà máy và trao đổi với chuyên gia, đại diện doanh nghiệp, ngân hàng, chương trình hướng tới những giải pháp thiết thực giúp doanh nghiệp xác định lộ trình đầu tư công nghệ phù hợp, đánh giá hiệu quả và từng bước tích hợp ESG vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
ESG Company Tour là hoạt động vệ tinh của Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 với chủ đề “Nắm bắt cơ hội - Dẫn dắt tăng trưởng”, do báo Dân trí khởi xướng và tổ chức. Tour đầu tiên đã diễn ra ngày 12/8 tại nhà máy Prime Tiền Phong (Phú Thọ) với chủ đề “Chuyển đổi xanh và quản trị hiệu quả cho doanh nghiệp SME”.
Diễn đàn ESG Việt Nam là sự kiện thường niên do báo Dân trí khởi xướng và tổ chức từ năm 2024. Điểm nhấn của Diễn đàn là chuỗi hoạt động hội thảo, tọa đàm, company tour và lễ vinh danh Vietnam ESG Awards tôn vinh các đơn vị thực thi tốt ESG.
Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 diễn ra vào tháng 12/2026 có chủ đề “Nắm bắt cơ hội - Dẫn dắt tăng trưởng”. Chủ đề của Diễn đàn được lựa chọn trong bối cảnh các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Diễn đàn năm nay không chỉ tập trung vào tính cấp thiết của việc hành động sớm mà còn đặt trọng tâm vào vai trò tiên phong của doanh nghiệp và tổ chức trong việc chuyển hóa thách thức thành động lực dẫn dắt tăng trưởng bền vững.