Vì sao 90% dự án AI thất bại?
“90% dự án AI hiện nay không bao giờ được đưa vào vận hành thực tế. Rất nhiều tiền đổ vào các thử nghiệm nhưng không thấy hiệu quả hoàn vốn,” ông Anirban Roy, cố vấn Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV), Chương trình ADB, Ernst & Young (EY) thẳng thắn chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất trong làn sóng ứng dụng công nghệ hiện nay tại Diễn đàn Công nghệ Tương lai Việt Nam - Ấn Độ vào sáng 26/10.
Lý giải thực trạng các dự án trí tuệ nhân tạo đình trệ sau giai đoạn thử nghiệm, ông Roy phân tích rằng nhiều doanh nghiệp nhầm tưởng chỉ cần cấp tài khoản công cụ như ChatGPT hay Copilot cho nhân viên là đã có thể chuyển đổi số.
Thực tế hiện nay, nhiều kỹ sư AI chỉ học cách xây dựng mô hình thuật toán mà không hiểu về kho dữ liệu. Trong khi đó, AI hoàn toàn không thể vận hành nếu thiếu nền tảng dữ liệu, tài liệu và kho tri thức đi kèm. Bên cạnh đó là yêu cầu về quản trị nhằm đảm bảo AI hoạt động chuẩn xác, không đưa ra thông tin ảo giác.
Để đạt được mục tiêu tiết kiệm tới 70% chi phí vận hành bằng AI, ông Roy cho rằng thị trường cần đội ngũ lập trình viên AI toàn diện, những người nắm trọn vẹn từ dữ liệu, mô hình dự đoán, quản trị AI, phát triển AI agent, cho đến sự am hiểu sâu sắc về nghiệp vụ kinh doanh để con người và AI cùng phối hợp vận hành.
“Các kỹ sư AI hiện nay chủ yếu học viết thuật toán mô hình, nhưng AI không thể vận hành nếu thiếu nền tảng dữ liệu, tài liệu và kho tri thức. Họ thậm chí chưa hiểu kho dữ liệu lớn là gì, cũng như chưa nắm được quy định quản trị để AI không đưa ra thông tin ảo tưởng”, ông Roy nhấn mạnh.
Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Roy đề xuất ba lĩnh vực Việt Nam và Ấn Độ có thể bắt tay hợp tác nhằm giải quyết ngay những điểm nghẽn của thị trường tài chính.
Đầu tiên là mô hình tổng hợp tài khoản cho phép người dân hoặc doanh nghiệp SME chia sẻ dữ liệu liên ngân hàng phục vụ cấp tín dụng và quản lý tài sản. Ấn Độ đã vận hành thành công với hơn 500 triệu giao dịch. Tại Việt Nam, ông Roy cho rằng có thể tận dụng hạ tầng tài chính mở và Open API sẵn có của Ngân hàng Nhà nước để tích hợp ngay mô hình này, và Ấn Độ sẵn sàng phối hợp với các công ty công nghệ TPHCM để triển khai.
Tiếp đến Việt Nam có thể học hỏi mô hình cho vay số hóa đối với doanh nghiệp SME, trong việc gỡ khó bài toán thiếu vốn do thủ tục thế chấp rườm rà bằng cách tích hợp dữ liệu đa nguồn và chấm điểm tín dụng tự động qua AI. Ấn Độ đã xử lý bài toán này nhờ tích hợp nhiều nguồn dữ liệu và mô hình AI. Giải pháp này có thể kết nối ngay với khung pháp lý thử nghiệm về cho vay kỹ thuật số của Ngân hàng Nhà nước.
Cuối cùng, đứng trước rủi ro bảo mật từ AI và điện toán lượng tử, hệ thống ngân hàng cần sớm nghiên cứu mật mã hậu lượng tử tương tự cách Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) đang triển khai.
Doanh nghiệp dẫn dắt, giải cơn khát nhân lực bán dẫn
Trước yêu cầu từ nhà đầu tư quốc tế, PGS.TS Nguyễn Anh Thi, Tổng Giám đốc Citares, Chuyên gia Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư TPHCM (HCMC C4IR), nhận định các tập đoàn toàn cầu khi đến TPHCM luôn nhìn vào cơ hội thị trường, nhân tài và hệ sinh thái bản địa. Do đó, việc hợp tác quốc tế phải bắt nguồn từ chính bài toán thực tế của doanh nghiệp, đặc biệt là tình trạng thiếu hụt kỹ sư có tay nghề trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn và sản xuất thông minh.
“Sự hợp tác cần được dẫn dắt bởi chính ngành công nghiệp thay vì chỉ dừng lại ở các trường đại học, và cần một phương pháp tiếp cận theo hệ sinh thái thông qua các đối tác bản địa uy tín như Khu Công nghệ cao (SHTP)”, PGS Thi nêu quan điểm.
Hiện thực hóa định hướng này, đại diện Trường Đại học Ngân hàng (HUB) cho biết đang triển khai mô hình đào tạo thực chiến 2:2, ghép cặp một chuyên gia công nghệ từ Ấn Độ và một chuyên gia từ các hiệp hội Fintech, Blockchain Việt Nam để kèm cặp học viên trên dự án thật.
Phía Ấn Độ cũng bày tỏ thiện chí mở cửa phòng thí nghiệm R&D bán dẫn tại Viện IIT Gandhinagar, chia sẻ mô hình đào tạo giảng viên nguồn, và đề xuất tổ chức các cuộc thi hackathon chuyên đề như "AI trong Fintech" để kết nối nhân tài trẻ.
Về phía địa phương, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM nhìn nhận, cùng với không gian phát triển mới, thành phố đang triển khai Nghị quyết của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực chủ yếu để chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
"Với quy mô thị trường lớn, hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ năng động, thành phố là điểm đến thuận lợi để các đối tác Ấn Độ nghiên cứu, đầu tư, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ, cùng phát triển với đối tác Việt Nam", ông Cường chia sẻ.
Phó Chủ tịch UBND TPHCM cũng thông tin, thành phố xây dựng hệ sinh thái công nghệ chiến lược gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn - vi mạch, hạ tầng dữ liệu và điện toán, công nghệ số phục vụ quản trị đô thị. Đồng thời, thành phố phát triển nhân lực công nghệ cao, thu hút các trung tâm nghiên cứu – phát triển và hình thành các không gian thử nghiệm công nghệ mới. Đó cũng là những lĩnh vực mà công nghệ tương lai sẽ được quyết định.