Theo Thống kê TP HCM, 10 tháng đầu năm nay, doanh thu kinh doanh bất động sản của thành phố chiếm hơn 56,6% trong tổng doanh thu nhóm dịch vụ khác. Nhu cầu xây dựng và hoàn thiện nhà ở cũng ghi nhận doanh thu bán lẻ nhóm gỗ và vật liệu xây dựng đạt hơn 97.000 tỷ đồng, tăng 28% so với cùng kỳ.
Các khoản thu về nhà, đất (thuộc thu nội địa) trong 10 tháng ước thực hiện 78.917 tỷ đồng, tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Nguồn thu này chiếm hơn 10% tổng thu cân đối ngân sách nhà nước và đạt hơn 67% dự toán năm. Về vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước do địa phương quản lý, nguồn thu từ quỹ sử dụng đất lũy kế 10 tháng ước đạt 30.702 tỷ đồng, tăng 51% so với cùng kỳ và đạt 43% kế hoạch năm.
Bất động sản khu Trung tâm TP HCM nhìn về hướng khu đô thị mới Thủ Thiêm. Ảnh: Minh Long
Hiện TP HCM đã rà soát 921 dự án tồn đọng, kéo dài; hoàn thành tháo gỡ vướng mắc cho 361 dự án (đạt tỷ lệ 39%) và xác định hướng xử lý cho 560 dự án còn lại. Về công tác giải phóng mặt bằng, 3 dự án trọng điểm cơ bản hoàn thành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với tỷ lệ bàn giao mặt bằng đạt từ 98% đến 100%.
Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế, cho biết doanh thu dịch vụ kinh doanh bất động sản và thu ngân sách từ nhà, đất tăng cho thấy thị trường TP HCM đang dần phục hồi, đóng góp rõ nét vào tăng trưởng kinh tế thành phố. Tuy nhiên, ông nhìn nhận đây mới là tín hiệu ban đầu, chưa thể khẳng định thị trường đã bước vào chu kỳ tăng trưởng bền vững.
Chuyên gia đánh giá việc tháo gỡ vướng mắc cho 361 trên 921 dự án tồn đọng không đơn thuần là giải quyết khó khăn cho doanh nghiệp, mà thực chất là khơi thông lượng lớn nguồn lực đất đai, vốn đầu tư và tài sản xã hội đang bị đóng băng. Khi dự án được tái khởi động, dòng vốn luân chuyển, hoạt động xây dựng, vật liệu, tài chính, môi giới, dịch vụ và việc làm sẽ đồng thời được kích hoạt. Hiệu ứng lan tỏa này tác động trực tiếp đến tăng trưởng GRDP, thu ngân sách và sức cầu của nền kinh tế. Tuy nhiên, với 560 dự án còn lại chưa được khai thác, ông cho rằng thành phố cần chuyển từ tư duy xử lý từng dự án sang cơ chế giải quyết điểm nghẽn mang tính hệ thống.
Theo TS Nhân, có ba vấn đề chiến lược cần ưu tiên. Thứ nhất, thành phố cần thành lập cơ chế tổ công tác liên ngành có thẩm quyền thực chất, phân loại dự án theo từng nhóm vướng mắc: pháp lý, quy hoạch, đất đai, nghĩa vụ tài chính và thủ tục đầu tư; xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn giải quyết và trách nhiệm người đứng đầu.
Thứ hai, cơ chế định giá đất cần được cải cách căn bản vì đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất. Cơ quan quản lý cần xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất minh bạch, thống nhất, áp dụng phương pháp định giá phù hợp với đặc điểm từng khu và điều kiện thị trường. Việc phân biệt rõ trách nhiệm tài chính tại thời điểm phát sinh nghĩa vụ sẽ giúp tránh tình trạng dự án kéo dài nhiều năm bị áp đặt những bất cập về giá và chính sách, khiến doanh nghiệp không thể tiếp tục đầu tư.
Thứ ba, việc tháo gỡ pháp lý cần gắn với mục tiêu đưa sản phẩm thực ra thị trường, ưu tiên nhà ở vừa túi tiền, nhà ở xã hội và các dự án có khả năng triển khai ngay.
Cũng theo chuyên gia này, hai tháng cuối năm có ý nghĩa quyết định đối với khả năng hoàn thành các chỉ tiêu thu ngân sách và đầu tư công của thành phố. Con số thu từ quỹ sử dụng đất tăng 51% so với cùng kỳ, cho thấy nguồn thu từ đất đai đang phục hồi mạnh. Dẫu vậy, việc mới đạt 43% kế hoạch năm phản ánh thực tế dư địa tài chính từ đất đai còn lớn nhưng khả năng chuyển hóa nguồn lực này thành ngân sách thực thu vẫn bị hạn chế bởi thủ tục pháp lý, định giá đất và tiến độ triển khai dự án.
Ông Nhân nhận định nguồn thu từ đất có thể tăng tốc đáng kể nếu thành phố đồng thời đẩy nhanh ba khâu: hoàn tất xác định giá đất cụ thể, tổ chức đấu giá những khu đất đủ điều kiện pháp lý và giải quyết nghĩa vụ tài chính tại các dự án đã hoàn thành thủ tục.
Chuyên gia cũng kiến nghị thành phố không chỉ xem đất đai là nguồn thu ngân sách một lần, mà phải coi đây là nguồn lực tạo ra giá trị gia tăng lâu dài, chuyển từ tư duy tối đa hóa tiền thu trước mắt sang tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất, hiệu quả đầu tư và năng lực tạo nguồn thu bền vững.
"Một đồng vốn từ đất đai chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành hạ tầng, sản xuất, việc làm và tăng trưởng kinh tế. Đây mới là thước đo hiệu quả của chính sách tài chính đất đai, chứ không đơn thuần là số tiền thu được từ đấu giá quyền sử dụng đất", TS Nhân nhấn mạnh.
Quang Huy