Việc Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen đề xuất mở cánh cửa để Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU) được xem như là “sự gặp gỡ” của nhu cầu tự chủ của cả Brussels và Ottawa, mong muốn tăng cường sức mạnh, khả năng chống chịu trong một môi trường q...
Phát biểu ý kiến tại Nghị viện châu Âu (EP) mới đây trước sự hiện diện của Thủ tướng Canada Mark Carney, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen bất ngờ đề xuất mở đường để Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU. Lên tiếng về đề xuất này, Chủ tịch EC nhấn mạnh, EU cần “tái định hình” các quan hệ đối tác và xây dựng những liên minh toàn cầu để tăng khả năng chống chịu, bảo vệ dân chủ.
Đáng chú ý, quy chế này hiện chưa tồn tại trong các hiệp ước của EU. Vì vậy, đề xuất mới chỉ là điểm khởi đầu cho một quá trình đàm phán có thể kéo dài và còn phải nhận được sự đồng thuận của 27 nước thành viên. Canada cũng chưa đưa ra cam kết chính thức về việc trở thành “thành viên liên kết”.
Song, chính sự chưa có tiền lệ ấy lại cho thấy mức độ đặc biệt của mối quan hệ mà Brussels muốn xây dựng với Ottawa. Điểm gặp nhau trước hết nằm ở nhu cầu đa dạng hóa quan hệ của hai bên. Cả EU và Canada đều đang chịu sức ép từ những thay đổi trong chính sách thương mại của Mỹ, trong khi cạnh tranh địa - kinh tế toàn cầu ngày càng gay gắt. Canada vốn phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ đang thúc đẩy mở rộng thương mại với các đối tác khác; còn EU cũng phải tìm cách giảm những điểm dễ tổn thương trong kinh tế, quốc phòng và chuỗi cung ứng.
Trong hoàn cảnh đó, đề xuất của EC không đơn thuần là sự đồng điệu về chính trị mà đang chuyển thành nhu cầu hợp tác rất cụ thể. EU và Canada đã có nền tảng quan hệ khá sâu rộng. Kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ hai chiều đạt 130 tỷ euro năm 2025, tăng 80% so năm 2016. Hai bên cũng đang thúc đẩy đàm phán về thương mại số và tăng cường hợp tác về nguyên liệu quan trọng, năng lượng, công nghệ, quốc phòng và an ninh.
Tirong một thế giới mà các chuỗi cung ứng, thị trường và cấu trúc an ninh đang được định hình lại, việc các đối tác có chung lợi ích tìm đến nhau là xu hướng khó đảo ngược. EU cần Canada, còn Canada cần những không gian hợp tác rộng hơn ngoài thị trường Mỹ. Khi lợi ích chiến lược gặp nhau, khoảng cách địa lý không còn là trở ngại lớn.
“Đồng khí tương cầu” vì thế có thể là cách lý giải cho động thái mới giữa Brussels và Ottawa cho thấy, hai bên đang nỗ lực cùng nhau gia tăng sức mạnh và khả năng tự chủ trước những sức ép từ bên ngoài trong một thế giới ngày càng phức tạp, bất định.
PHẠM DƯƠNG
Phát biểu tại Nghị viện châu Âu trước sự hiện diện của Thủ tướng Canada Mark Carney, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen bất ngờ nêu đề xuất đáng chú ý. Bà mở đường để Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của Liên minh châu Âu, một mô hình hiện chưa tồn tại trong các hiệp ước của EU. Đề xuất này lập tức thu hút sự quan tâm, bởi nó có thể mở ra một cấp độ hợp tác mới giữa Brussels và Ottawa trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động.
Theo Chủ tịch EC, EU cần “tái định hình” các quan hệ đối tác, đồng thời xây dựng những liên minh toàn cầu nhằm củng cố khả năng chống chịu và bảo vệ nền dân chủ. Tuy nhiên, ý tưởng về quy chế “thành viên liên kết” mới dừng ở điểm khởi đầu, chưa phải quyết định chính thức của Liên minh châu Âu. Để tiến xa hơn, sáng kiến này cần trải qua quá trình đàm phán có thể kéo dài và nhận được sự đồng thuận của toàn bộ 27 nước thành viên.
Về phía Canada, Ottawa chưa đưa ra cam kết chính thức liên quan khả năng trở thành “thành viên liên kết” của EU. Dẫu vậy, việc Brussels đưa ra một đề xuất chưa có tiền lệ cho thấy quan hệ với Canada đang được nhìn nhận ở mức độ đặc biệt. Đây không chỉ là cử chỉ ngoại giao, mà còn phản ánh mong muốn xây dựng một đối tác chiến lược phù hợp với những yêu cầu mới.
Điểm tương đồng nổi bật giữa EU và Canada nằm ở nhu cầu đa dạng hóa quan hệ trong thời kỳ thương mại toàn cầu liên tục thay đổi. Cả hai bên đều chịu sức ép từ những điều chỉnh trong chính sách thương mại của Mỹ, cùng sự cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt giữa các trung tâm quyền lực. Những sức ép ấy buộc Brussels và Ottawa phải tìm thêm không gian hợp tác, giảm phụ thuộc vào những thị trường hoặc đối tác truyền thống.
Canada lâu nay phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, vì vậy đang thúc đẩy mở rộng thương mại với nhiều đối tác khác nhằm tăng khả năng lựa chọn. EU cũng phải xử lý những điểm dễ tổn thương trong kinh tế, quốc phòng và các chuỗi cung ứng quan trọng. Trong hoàn cảnh đó, sự đồng điệu chính trị giữa hai bên dần chuyển thành nhu cầu hợp tác cụ thể, gắn với lợi ích thiết thực và khả năng tự chủ.
Quan hệ EU, Canada vốn đã có nền tảng khá sâu rộng, không bắt đầu từ đề xuất mới nhất của Chủ tịch EC. Theo thông tin được Nhân Dân nêu, kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ hai chiều đạt 130 tỷ euro trong năm 2025. Con số này tăng 80% so với năm 2016, cho thấy quy mô trao đổi giữa hai bên đã mở rộng đáng kể trong chưa đầy một thập niên.
Bên cạnh thương mại truyền thống, EU và Canada còn thúc đẩy đàm phán về thương mại số, đồng thời tăng cường phối hợp trong nhiều lĩnh vực then chốt. Những lĩnh vực được nhắc tới gồm nguyên liệu quan trọng, năng lượng, công nghệ, quốc phòng và an ninh. Khi các chuỗi cung ứng, thị trường và cấu trúc an ninh cùng được định hình lại, các hợp tác như vậy càng trở nên thiết thực.
Khoảng cách địa lý vì thế không còn là trở ngại lớn, khi lợi ích chiến lược giữa những đối tác cùng quan điểm ngày càng hội tụ. EU cần Canada, còn Canada cần những không gian hợp tác rộng hơn bên ngoài thị trường Mỹ, tạo nền tảng cho một quan hệ cân bằng hơn. “Đồng khí tương cầu” có thể được xem là cách lý giải phù hợp cho động thái mới, khi Brussels và Ottawa cùng tìm cách gia tăng sức mạnh, khả năng tự chủ trước một thế giới phức tạp và bất định.
