"Dự án không thể thành công nếu làm tổn thương cảnh quan, niềm tin xã hội"

“Quan điểm mới của Đảng về phát triển văn hoá, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới” là nội dung tham luận được PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương trình bày sáng 10/10, tại Hội thảo “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Mục tiêu phát triển không chỉ để có thêm của cải, mà để con người sống tốt hơn

Trước hết, ông Sơn nhấn mạnh văn hóa không phải phần việc đi sau phát triển, mà phải trở thành một trụ cột của phát triển.

Theo ông, đây là một thay đổi rất căn bản. Nếu văn hóa là trụ cột thì văn hóa phải có mặt ngay từ đầu trong các quyết sách về kinh tế, đô thị, giáo dục, khoa học - công nghệ, môi trường và đối ngoại.

“Một dự án không thể coi là thành công nếu tạo ra tăng trưởng nhưng làm tổn thương cảnh quan, ký ức cộng đồng hay niềm tin xã hội. Ngược lại, đầu tư cho thiết chế văn hóa phải được nhìn như đầu tư cho năng lực phát triển lâu dài”, ông Sơn nhấn mạnh.

Theo ông, mục tiêu phát triển cuối cùng không chỉ để có thêm của cải, mà để con người sống tốt hơn, tử tế hơn, sáng tạo hơn và có niềm tin hơn vào tương lai.

Một định hướng khác được ông chia sẻ là chuyển các giá trị văn hóa và phẩm chất con người Việt Nam thành nguồn lực phát triển, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia.

Từ kinh nghiệm của Hàn Quốc, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng có thể biến âm nhạc, điện ảnh, truyền hình, trò chơi, ẩm thực thành một hệ sinh thái vừa tạo doanh thu, việc làm, vừa mở rộng ảnh hưởng quốc gia.

Muốn văn hóa trở thành động lực, ông Sơn nhấn mạnh phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển văn hóa. Theo đó, Nhà nước không thể sáng tạo thay nghệ sĩ, không thể kinh doanh thay doanh nghiệp và cũng không thể áp đặt thị hiếu cho công chúng.

“Nhưng Nhà nước có thể kiến tạo môi trường để những ý tưởng tốt có cơ hội trở thành giá trị: hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền tác giả, phát triển thị trường văn hóa minh bạch, tạo cơ chế tài chính phù hợp, xây dựng dữ liệu và hạ tầng văn hóa số, khuyến khích hợp tác công - tư và nuôi dưỡng tài năng trẻ”, ông Sơn nói.

Văn hóa không thay thế pháp luật nhưng bồi đắp ý thức, trách nhiệm

Trong khi đó, Thiếu tướng, TS. Phạm Kim Đĩnh, Cục trưởng Cục Công tác chính trị - Bộ Công an, nhấn mạnh môi trường văn hóa là nền tảng tinh thần, góp phần phòng ngừa các nguy cơ gây mất an ninh, trật tự.

Ngược lại, an ninh, trật tự là điều kiện quan trọng để xây dựng, duy trì và phát triển môi trường văn hóa lành mạnh.

Theo ông, văn hóa không thay thế pháp luật hay chính sách xã hội, nhưng bồi đắp ý thức tự giác, trách nhiệm và niềm tin, cơ sở nền tảng để hình thành “trật tự tự thân” của xã hội; tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Trung tướng, GS.TS Trần Vi Dân, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Cục trưởng, Thành viên Ban Nghiên cứu chuyên đề giúp việc Bộ trưởng Bộ Công an, nhìn nhận trong kỷ nguyên mới, sự phát triển của văn hóa và con người Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển, song cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.

Trước hết, ông chỉ ra sự bùng nổ của các phương thức hoạt động mới, quá trình chuyển dịch sang vận hành trên nền tảng số, công nghệ số và không gian mạng đang tạo ra nhiều cơ hội, thuận lợi mang tính bứt phá. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng đặt ra các khó khăn, lực cản, thách thức và hệ lụy đối với sự phát triển văn hóa, con người.

Một trong những thách thức đáng chú ý là nguy cơ mai một, hòa tan bản sắc văn hóa trong "biển dữ liệu"... “Khi thông tin được lan truyền với tốc độ nhanh, số lượng lớn và đa dạng về nội dung, nếu thiếu định hướng và bản lĩnh tiếp nhận, con người có thể gặp khó khăn trong việc chọn lọc, nhận diện và bảo vệ các giá trị văn hóa cốt lõi”, ông Dân nói.

Vì thế, theo GS.TS Trần Vi Dân, cần đặc biệt quan tâm đến tác động của những chuyển dịch với từng tầng cấu trúc văn hóa.

"Nếu không nhận diện đầy đủ đặc điểm, mức độ và hệ quả của những tác động này, quá trình phát triển có thể phát sinh những vấn đề phức tạp, ảnh hưởng đến việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa và xây dựng con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới", Trung tướng Dân khẳng định.