Du khách nhiều, chi tiêu ít: TPHCM làm gì để khai thác "mỏ vàng" mua sắm?

Lời toà soạn: TPHCM có các chợ truyền thống, trung tâm thương mại và nhiều sản phẩm Việt giàu tiềm năng, nhưng mua sắm vẫn chưa trở thành động lực chi tiêu tương xứng với lượng khách du lịch. Khi du khách còn băn khoăn mua gì, mua ở đâu, vận chuyển thế nào, thành phố cần một cách tiếp cận bài bản hơn.

Trong bối cảnh Bộ Công Thương định hướng phát triển mô hình outlet - cửa hàng hoặc kênh phân phối chuyên bán trực tiếp sản phẩm chính hãng với mức giá rẻ - TPHCM đứng trước cơ hội tổ chức lại không gian mua sắm, kết nối hàng hóa với du lịch, dịch vụ và hạ tầng liên vùng.

Liệu thành phố có thể biến “mỏ vàng” này thành động lực tăng trưởng, từng bước vươn tầm trung tâm mua sắm khu vực?

Lucas, du khách Đức, cho biết anh ấn tượng với chợ Bến Thành nên quay lại đây sau khi tham quan các di tích và khám phá đường phố TPHCM. Anh mua 3 chiếc quần thể thao ngắn với giá 900.000 đồng và cho rằng mức giá này khá hấp dẫn so với ở quê nhà.

Trong khi đó, Freya, du khách Anh, thích các loại mứt trái cây Việt Nam như mứt nho, mứt hồng, mứt vỏ bưởi. Chị muốn mua nhiều hơn để làm quà nhưng gặp trở ngại khi hỏi về dịch vụ gửi hàng quốc tế. Theo Freya, một đơn mứt trị giá khoảng 1 triệu đồng, khi cộng phí vận chuyển, có thể lên tới 3 triệu đồng. Cuối cùng, chị chỉ mua một ít mang theo.

Câu chuyện cho thấy ngay cả khi sản phẩm đã tạo được hứng thú, giao dịch vẫn có thể dừng lại nếu chi phí và cách thức vận chuyển không thuận tiện.

Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, Việt Nam đón 17,7 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu dịch vụ du lịch, tức chi tiêu của người không cư trú tại Việt Nam, ước đạt 13,06 tỷ USD, tăng 17,4%.

Cùng kỳ, số lượt người Việt Nam xuất cảnh đạt 4,3 triệu, giảm 21,2%. Nhập khẩu dịch vụ du lịch, tức chi tiêu ở nước ngoài của người cư trú, đạt khoảng 10,85 tỷ USD, giảm 2,2%. Du lịch ghi nhận thặng dư khoảng 2,21 tỷ USD.

Nếu chia tổng chi tiêu cho số lượt khách, mỗi lượt khách quốc tế đến Việt Nam tương ứng khoảng 740 USD, còn mỗi lượt người Việt ra nước ngoài khoảng 2.500 USD. Tuy nhiên, mức chênh của 9 tháng này bị khuếch đại, do lượt xuất cảnh giảm mạnh so với mức nền cao bất thường của đầu năm 2025; riêng quý III/2026, lượt xuất cảnh vẫn tăng 16,4%. Số liệu cả năm 2025 phản ánh sát hơn. Năm đó, Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, thu khoảng 15,22 tỷ USD, bình quân khoảng 718 USD/lượt. Khoảng 6,7 triệu lượt người Việt ra nước ngoài chi khoảng 14,74 tỷ USD, bình quân khoảng 2.200 USD/lượt, gấp khoảng ba lần.

Các phép tính này chỉ mang tính minh họa. Số lượt khách và số liệu cán cân thanh toán khác nhau về phạm vi thống kê. Nhập khẩu dịch vụ du lịch còn bao gồm chi phí du học, khám chữa bệnh của người Việt ở nước ngoài, không chỉ chi tiêu tham quan, mua sắm. Ở chiều ngược lại, một phần khách quốc tế vào Việt Nam bằng đường bộ, lưu trú ngắn ngày, trong khi mặt bằng giá trong nước thấp hơn nhiều điểm đến khác.

Dù vậy, khoảng cách này vẫn đặt ra câu hỏi: Việt Nam thu hút lượng khách quốc tế lớn, nhưng đã khai thác tương xứng nhu cầu chi tiêu của họ, nhất là cho mua sắm, hay chưa?

Khách đông, sức mua tại chợ vẫn yếu

Tại TPHCM, nghịch lý này thể hiện rõ ở những điểm mua sắm quen thuộc của du khách như chợ Bến Thành, chợ Tân Định. Khách đến tham quan, chụp ảnh, tìm hiểu văn hóa địa phương, nhưng không phải ai cũng trở thành người mua hàng.

Ông Trần Mai Vỹ, Trưởng phòng Dịch vụ công thương, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bến Thành, cho biết chợ Bến Thành đón khoảng 1.000-1.500 lượt khách mỗi ngày thường, cuối tuần khoảng 2.000 lượt. Đáng chú ý, dù lượng khách quốc tế cả nước tăng, lượng khách đến chợ vẫn thấp hơn năm 2025. Các mặt hàng phục vụ du khách tại chợ chủ yếu là hàng thủ công mỹ nghệ, đồ lưu niệm, sản phẩm OCOP và ẩm thực.

Lượng người ghé chợ cũng không đồng nghĩa với giá trị mua sắm cao. Nhiều tiểu thương cho biết khách thường chỉ mua vài món nhỏ.

Chị Anh Thư, kinh doanh cà phê, trà và trái cây sấy tại chợ Bến Thành, ước tính sức mua hiện chỉ bằng khoảng một nửa so với trước dịch Covid-19. Khách đến quầy chủ yếu để tham quan, tìm hiểu sản phẩm. Theo quan sát của chị, thời gian gần đây khách Ấn Độ chiếm khoảng 70% lượng khách ghé quầy, nhưng thường hỏi giá, trả giá nhiều hơn là mua. Khách châu Âu, Mỹ, Nhật Bản thì chi tiêu mạnh tay hơn.

Tương tự, chủ quầy A Muối tại chợ Tân Định cho biết khách quốc tế thường mua mỗi loại đặc sản một ít để dùng thử hoặc làm quà. Với mặt hàng guốc gỗ truyền thống, bà Hà, một tiểu thương tại chợ, ước tính cứ 10 khách quốc tế ghé quầy thì khoảng 3 người mua. Nhiều người quan tâm, chụp ảnh, hỏi về sản phẩm nhưng chưa quyết định chi tiền.

Ngược lại, một số sản phẩm tạo được nhu cầu mua rõ ràng hơn. Chị Nghĩa, chủ cửa hàng áo dài Út Nghĩa đối diện chợ Tân Định, cho biết gần đây khách quốc tế, đặc biệt là khách Mỹ, quan tâm nhiều hơn đến việc may áo dài. Cửa hàng tư vấn chọn vải, nhận may và có thể giao trang phục trong ngày.

Những trường hợp này cho thấy TPHCM không thiếu sản phẩm hấp dẫn du khách. Vấn đề là hàng hóa nằm rải rác ở chợ, cửa hàng chuyên doanh và trung tâm thương mại. Khách phải tự tìm kiếm, so sánh và tự lo việc vận chuyển. Thành phố chưa có một điểm mua sắm đủ tập trung để khách dễ nhận diện hàng Việt, lựa chọn nhiều nhóm sản phẩm và hoàn tất giao dịch thuận tiện.

Khách Việt ra nước ngoài biết mua gì, khách quốc tế đến Việt Nam thì sao?

Ông Trần Thế Dũng, Tổng giám đốc Công ty lữ hành Vietluxtour, cho biết khách quốc tế đến TPHCM hiện chủ yếu mua đồ lưu niệm, hàng thủ công mỹ nghệ tại các chợ du lịch. Khi vào trung tâm thương mại, khách có thể mua đồ da sản xuất trong nước hoặc quần áo của các thương hiệu nội địa, còn nhu cầu mua hàng hiệu chưa nổi bật.

Ngược lại, khách Việt đi Singapore, Thái Lan, Nhật Bản thường dành khoản tiền đáng kể cho mua sắm, có trường hợp tiền mua hàng gấp nhiều lần giá tour.

Theo ông Dũng, khác biệt không chỉ nằm ở khả năng chi trả mà còn ở việc điểm đến cung cấp gì và tổ chức hoạt động mua sắm ra sao. Ở nước ngoài, khách Việt có thể tìm đến các khu mua sắm tập trung, dễ nhận diện thương hiệu và lựa chọn hàng hóa. Còn khách quốc tế đến Việt Nam thường chỉ mua một số món lưu niệm, thay vì dành nhiều thời gian và ngân sách cho mua sắm.

“Điều đó không có nghĩa là hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam có giá trị thấp. Khi được đặt trong một không gian được quy hoạch bài bản, có chứng nhận và thông tin sản phẩm rõ ràng, những mặt hàng này hoàn toàn có thể được nâng cao giá trị trong mắt du khách”, ông Dũng nhận định.

Vì vậy, theo ông, TPHCM cần nghiên cứu xây dựng một trung tâm mua sắm tập trung, định hướng phát triển các nhóm hàng chủ lực, sản phẩm đặc trưng và hàng Việt phục vụ khách quốc tế. Đây không chỉ là nơi bán hàng mà còn giúp du khách biết sản phẩm nào đáng mua, nguồn gốc ra sao và mua ở đâu.

Một trở ngại khác nằm ở khâu đưa hàng về nước. Ông Từ Quý Thành, Giám đốc Công ty Du lịch Liên Bang, cho biết khách quốc tế có thể thích sản phẩm nhưng ngại mua nhiều vì không biết gửi hàng ở đâu, thủ tục thế nào, hoặc vì chi phí vận chuyển quá cao.

Ông dẫn ví dụ tại chợ đầu mối Bình Điền, nơi một số khách quốc tế tìm đến mua hàng khô. Khách quan tâm đến sản phẩm, nhưng khi hỏi về vận chuyển quốc tế, tiểu thương chưa có thông tin hoặc giải pháp phù hợp, nên giao dịch khó mở rộng.

Theo ông Thành, nếu có điểm mua sắm tập trung kết nối nhiều nhà bán hàng với các đơn vị vận chuyển, khách có thể chọn gói dịch vụ theo nhu cầu và loại hàng, từ đó mạnh dạn mua nhiều hơn. Vận chuyển không nên là việc khách phải tự xoay xở sau khi mua, mà cần trở thành một phần của trải nghiệm mua sắm.

TPHCM nghiên cứu phát triển trung tâm outlet

Outlet là mô hình mua sắm tập trung nhiều thương hiệu, bán hàng chính hãng với giá chiết khấu, thường là hàng mùa trước hoặc hàng sản xuất riêng cho outlet. Theo báo cáo “Một số kết quả bước đầu trong nghiên cứu phát triển Trung tâm Outlet tại TPHCM” của Sở Công Thương, thành phố có nhiều điều kiện để tiếp tục nghiên cứu mô hình này. Đó là quy mô thị trường lớn, sức mua tương đối cao, khả năng thu hút khách du lịch trong và ngoài nước, cùng hạ tầng giao thông kết nối vùng.

Sở Công Thương nhận định mua sắm có thể trở thành cấu phần quan trọng hơn trong sản phẩm du lịch của TPHCM nếu được tổ chức chuyên nghiệp, đa dạng và mang lại trải nghiệm tốt. Báo cáo đề xuất tiếp tục đánh giá 3 nhóm mô hình cho giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo. Thứ nhất là làng outlet cao cấp, diện tích cho thuê 30.000-50.000 m², quy mô 100-200 cửa hàng. Thứ hai là trung tâm outlet đô thị hoặc ngoại vi, diện tích 15.000-25.000 m². Thứ ba là outlet tích hợp trong tổ hợp đa chức năng.

Với một số mô hình, Sở gợi mở khả năng nghiên cứu các vị trí dọc cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây, gần sân bay quốc tế Long Thành (Đồng Nai, dự kiến khai thác thương mại từ cuối tháng 12/2026). Phương án này đòi hỏi sự phối hợp giữa TPHCM và Đồng Nai. Mô hình cũng được định hướng kết nối với cửa hàng miễn thuế, hoàn thuế VAT, dịch vụ lữ hành, lưu trú, vận chuyển, ẩm thực và giải trí. Đề án phát triển mô hình outlet của Bộ Công Thương cũng gợi ý đưa các nhóm hàng Việt có lợi thế như cà phê cao cấp, lụa, hàng thủ công mỹ nghệ, quà tặng vào hệ thống này. Nhờ vậy, outlet có thể vừa bán hàng hiệu giảm giá, vừa là nơi giới thiệu hàng Việt.

Tuy nhiên, đây mới là kết quả nghiên cứu bước đầu, chưa phải quyết định về quy mô, địa điểm hay tính khả thi của một dự án cụ thể. Thành phố còn phải đánh giá khả năng thu hút thương hiệu, lựa chọn nhà vận hành, chính sách khuyến mại, hoàn thuế, chuyển đổi số và phát triển hàng Việt.

Theo ông Trần Thế Dũng, việc chọn vị trí cần tính đến khả năng kết nối với sân bay Tân Sơn Nhất và sân bay Long Thành. Khu vực TP Thủ Đức cũ, nhất là địa bàn quận 9 cũ, có thể được xem xét, tùy theo quỹ đất và phương án giao thông.

Trong khi đó, ông Nguyễn Minh Mẫn, Phó tổng giám đốc VinaGroup Travel, cho rằng outlet có thể phục vụ tốt nhiều nhóm khách: khách quốc tế đi theo đoàn, khách tự túc (FIT), khách du lịch kết hợp hội nghị, sự kiện (MICE) và những khách có nhu cầu mua quà tặng, đặc sản, hàng chất lượng cao.

“Tuy nhiên, outlet phải được quy hoạch theo hành trình di chuyển của du khách: từ sân bay đến nơi lưu trú, các điểm tham quan, trải nghiệm, mua sắm, nghỉ ngơi hoặc chờ chuyến bay bị chậm, rồi ra sân bay về nước”, ông Mẫn nói.

Theo ông, có thể hình thành các điểm mua sắm quanh trục sân bay Tân Sơn Nhất (khu vực Tân Bình, Gò Vấp cũ, gần sân golf), sân bay Long Thành, Thảo Điền và Thủ Thiêm. Có thể nghiên cứu thêm các điểm ở khu vực giáp ranh quận 5, 10, 11 cũ, chẳng hạn khu vực sân vận động Phú Thọ, để phân bổ dòng khách. Với Long Thành, outlet nên kết hợp mô hình trạm dừng chân, có xe đưa đón kết nối sân bay. Cách làm này đặc biệt hữu ích khi chuyến bay bị chậm, hoãn.

Ông Mẫn cho rằng, để các công ty lữ hành đưa outlet vào tour, cần có hàng chính hãng, giá minh bạch, thương hiệu uy tín, bãi đỗ xe du lịch thuận tiện, thanh toán quốc tế dễ dàng, nhân viên bán hàng đa ngôn ngữ và hoàn thuế nhanh. Mô hình này phù hợp khi du khách ra sân bay sớm và có khoảng 1,5-2 giờ trước chuyến bay để mua sắm. Nó cũng là cách hiệu quả để lấp khoảng thời gian chờ khi chuyến bay bị chậm, hoãn.

Từ thực tế tại các chợ, có thể thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là xây thêm một trung tâm thương mại. Muốn thu hút khách quốc tế, outlet cần giải quyết đồng thời bài toán sản phẩm, giá cả, thông tin, trải nghiệm và vận chuyển, đồng thời dành chỗ cho hàng Việt đặc trưng bên cạnh hàng hiệu. Khi du khách dễ dàng tìm thấy hàng Việt, hiểu rõ giá trị sản phẩm và mua hàng mà không lo khâu đưa về nước, nhu cầu tham quan mới có cơ hội chuyển thành doanh thu.

Đó cũng là bước cần thiết để TPHCM từng bước đưa mua sắm trở thành một sản phẩm du lịch có giá trị kinh tế cao hơn, thay vì chỉ là hoạt động phụ trợ trong hành trình của du khách.

(Còn tiếp)