Một học sinh đi học về buồn rầu nói với mẹ rằng con bị cô giáo môn lịch sử "ghi sổ phê bình" vì đi học mà không có sách giáo khoa (SGK). Người mẹ chỉ biết "kêu trời" vì đã tìm đủ mọi cách cả tháng nay mà vẫn không mua đủ sách học cho con.
Những năm trước, khi cả nước vận hành mô hình một chương trình, nhiều bộ SGK, năm nào cũng xảy ra tình trạng phụ huynh, học sinh vẫn chạy đôn, chạy đáo khắp nơi để "lùng" thêm sách vào năm học mới.
Các đơn vị xuất bản SGK khi đó dù đưa ra nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng có chung một lý giải: do thực hiện nhiều bộ SGK, mỗi năm các nhà trường, địa phương lại tiến hành quy trình chọn SGK, sau khi có số lượng thì các nhà xuất bản mới in ấn, phát hành…, nhiều địa phương tiến hành chọn SGK chậm dẫn đến đơn vị xuất bản cũng bị động.
Chuyện thiếu SGK những tưởng sẽ kết thúc trong năm học này khi cả nước quay về thực hiện một bộ sách và quyết định có trước hơn 1 năm. Nguyên nhân dẫn tới SGK chậm, muộn như trên không còn tồn tại nữa thì việc thiếu SGK sẽ được chấm dứt. Nhà xuất bản Giáo dục VN luôn khẳng định "sẵn sàng" cung ứng SGK đầy đủ trước thềm năm học mới. Thế nhưng thực tế thì năm nay tình hình thiếu SGK có vẻ như trầm trọng nhất trong nhiều năm trở lại đây. Không chỉ thiếu ở một địa phương mà tình trạng tương tự xảy ra ở khắp các tỉnh, thành.
Giải thích, Nhà xuất bản Giáo dục VN cho biết việc khan hiếm SGK không xuất phát từ việc thiếu nguồn cung tổng thể, mà do sự đứt gãy, gián đoạn trong kênh đăng ký mua sách tại các cơ sở giáo dục và về thời gian và quy trình triển khai thực hiện chính sách miễn phí SGK. Các trường học dừng, chậm đặt sách với Nhà xuất bản Giáo dục VN, sau đó lại dồn dập gửi đơn đặt hàng. Trong khi đó, Sở GD-ĐT TP.HCM lại cho rằng, vấn đề cần tập trung hiện nay là cơ cấu từng đầu sách, việc điều phối và tổ chức phân phối, để nguồn sách đã chuẩn bị đến đúng nơi, đúng thời điểm có nhu cầu.
Tại cuộc họp mới đây về tình hình in, phát hành và cung ứng SGK năm học 2026 - 2027, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh việc để xảy ra tình trạng chưa đủ SGK cho thấy còn bất cập trong công tác dự báo, đặt hàng, sản xuất, dự trữ, điều phối và phân phối.
"Vấn đề quản lý, cung ứng SGK phải được quản lý như đối với mặt hàng thiết yếu, đặc thù, không đặt nặng yếu tố lợi nhuận mà quan trọng nhất là cung cấp kịp thời, đầy đủ, với giá cả do nhà nước quản lý chặt chẽ", Phó thủ tướng lưu ý.
Khi đã xác định SGK là mặt hàng thiết yếu, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cần quy định ngưỡng dự trữ an toàn, mốc thời gian hoàn thành từng khâu và cơ chế cảnh báo sớm... Kế hoạch phát hành cần được kiểm tra độc lập trước năm học, công khai các chỉ số cốt lõi và quy trách nhiệm đến người đứng đầu nếu để thiếu sách do chủ quan... "Không thể để thủ tục của người lớn làm gián đoạn quyền học của trẻ em", đồng thời đề nghị Bộ GD-ĐT cần rà soát nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp phòng ngừa để củng cố niềm tin của phụ huynh.