Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, nông nghiệp Hà Nội đang dịch chuyển mạnh mẽ từ mục tiêu tăng sản lượng thuần túy sang nâng cao hàm lượng giá trị trong từng sản phẩm. Việc chuyển đổi từ bán nông sản tươi, sơ chế thô sang chế biến sâu, có sự hỗ trợ của các giải pháp công nghệ như mã QR truy xuất nguồn gốc, bản đồ số GIS hay công nghệ chuỗi khối (blockchain) đã giúp minh bạch hóa chuỗi cung ứng, mở ra cơ hội tiếp cận nhóm khách hàng khó tính.
Thực tế tại các vùng ngoại thành Hà Nội ghi nhận nhiều mô hình hợp tác xã đã chủ động thay đổi tư duy sản xuất để đón đầu xu hướng này. Điển hình như tại Hợp tác xã Bảo tồn và phát triển dược liệu Sóc Sơn (xã Trung Giã), đơn vị đã chuyển dịch từ việc chỉ trồng và sơ chế thô dược liệu sang đầu tư nghiên cứu sâu, chế biến ra dòng sản phẩm xì dầu tự nhiên mang thương hiệu XD2S. Nhờ tạo được hương vị riêng biệt và hướng đến tiêu chí tốt cho sức khỏe, sản phẩm hiện không chỉ có chỗ đứng ổn định ở thị trường nội địa mà còn đang trong quá trình đàm phán thương mại để xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc.
Tương tự, tại Hợp tác xã làng nghề sen Mê Linh (xã Mê Linh), việc đưa công nghệ sấy thăng hoa vào quy trình chế biến đã thay đổi hoàn toàn phương thức bảo quản sản phẩm trà sen truyền thống. Thay vì chỉ bảo quản lạnh với thời gian sử dụng ngắn và chi phí vận chuyển cao, công nghệ mới giúp giữ nguyên màu sắc, hương thơm tự nhiên của trà sen trong suốt 12 tháng. Sự nâng cấp về mặt công nghệ bảo quản này giúp sản phẩm trà sen Mê Linh dễ dàng vận chuyển đi xa, hiện diện tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước mà không chịu áp lực hư hỏng về thời gian.
Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, tính đến nay, toàn thành phố đã xây dựng được 406 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Các mô hình này đang áp dụng hiệu quả các giải pháp số hóa như cảm biến môi trường, hệ thống quản lý IoT và truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, mạng lưới hạ tầng sản xuất của thành phố hiện có hơn 1.700 cơ sở chế biến nông, lâm, thủy sản cùng khoảng 250 doanh nghiệp hoạt động chuyên nghiệp trong lĩnh vực này, tạo nền tảng vững chắc để giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch.
Hoàn thiện hạ tầng chế biến và giải pháp vĩ mô đến năm 2030
Dù đã đạt được những kết quả bước đầu, song để tạo bước chuyển mang tính bền vững và đồng bộ cho nông sản Thủ đô, việc tiếp tục đầu tư hoàn thiện hạ tầng chế biến sâu là nhiệm vụ trọng tâm. Hà Nội đặt mục tiêu cụ thể đến năm 2030 sẽ hình thành ít nhất 15 cơ sở chế biến nông sản hiện đại gắn liền với chuỗi giá trị toàn diện, đồng thời liên tục nhân rộng các chuỗi liên kết chặt chẽ từ vùng nguyên liệu đến khâu tiêu thụ cuối cùng.
Đứng ở góc độ giải pháp kỹ thuật, các chuyên gia công nghệ nhận định, doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn cần chủ động hơn nữa trong việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý quy trình chế biến cũng như phân tích dữ liệu bảo quản sau thu hoạch. Các phương pháp kỹ thuật hiện đại như công nghệ chiếu xạ, xử lý bằng hơi nước nóng, công nghệ bao gói điều chỉnh khí quyển hay tận dụng chế biến phụ phẩm nông nghiệp... cần được chuyển giao nhanh chóng để nâng cấp chất lượng sản phẩm xuất khẩu.
Về phía cơ quan quản lý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường khẳng định, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngành Nông nghiệp và Môi trường Thủ đô sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư vào hạ tầng chế biến và thương mại nông sản. Theo đó, Hà Nội tập trung phát triển sản phẩm có lợi thế như lúa gạo, rau, quả, thịt, trứng, sữa; gắn chế biến với tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng vùng nguyên liệu tập trung; đẩy mạnh cơ giới hóa, phát triển hệ thống logistics, kho bảo quản, trung tâm chế biến và thương mại điện tử tại các vùng sản xuất lớn; nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo thị trường để chủ động xây dựng chiến lược phát triển phù hợp nhu cầu tiêu dùng trong và ngoài nước…
Song song đó, thành phố tập trung nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích dự báo thị trường để hỗ trợ người nông dân sản xuất đúng nhu cầu tiêu dùng. Khi các sản phẩm nông sản đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt về chất lượng, đảm bảo an toàn môi trường và có hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đó sẽ là tấm hộ chiếu thông hành giúp nông sản Hà Nội thâm nhập sâu vào các thị trường lớn có giá trị xuất khẩu cao như châu Âu, Nhật Bản hay Mỹ.
Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.