Từ điểm tập kết rác đến thay đổi nếp sống
Thời gian qua, những túi rác sinh hoạt được người dân xóm Bục Vĩnh Thành, xã Tiên Đồng (Nghệ An) đưa đến điểm tập kết có khung thép bao quanh, nền bê tông sạch sẽ và cửa đóng mở thuận tiện. Rác được khoanh vùng trong khu vực riêng, hạn chế tình trạng vương vãi ra đường và ảnh hưởng đến các hộ dân lân cận.
Đây là thay đổi rõ nét so với trước, khi điểm bỏ rác chỉ là khoảng đất trống, chưa có hạ tầng hoàn chỉnh. Những ngày lượng rác tăng cao, túi nọ chồng lên túi kia, rác dễ phát tán khi mưa gió, gây mất mỹ quan và vệ sinh môi trường.
Bà Trần Thị Nga (trú xóm Bục Vĩnh Thành), cho biết, từ khi khu chứa rác được đưa vào sử dụng hồi tháng 7, người dân có địa điểm bỏ rác rõ ràng hơn, tình trạng rác vương vãi hai bên đường từng bước được hạn chế.
“Trước đây, người dân mang rác đến bỏ, có hôm rác chất thành đống, túi nọ chồng lên túi kia. Gặp thời tiết mưa gió, khu vực tập kết càng nhếch nhác. Từ khi có khung chứa, mọi người có chỗ bỏ rác rõ ràng, khu vực cũng gọn gàng hơn”, bà Nga chia sẻ.
Theo người dân địa phương, điểm tập kết được đầu tư đồng bộ không chỉ cải thiện cảnh quan mà còn góp phần hình thành thói quen bỏ rác đúng nơi quy định. Khi địa điểm được bố trí thuận tiện, người dân có thêm điều kiện thực hiện trách nhiệm giữ gìn vệ sinh chung.
Không chỉ tại xóm Bục Vĩnh Thành, nhiều khu dân cư khác trên địa bàn xã cũng đang được đầu tư điểm tập kết rác. Tùy nhu cầu và đặc điểm địa bàn, mỗi xóm bố trí từ 2-3 điểm, giúp người dân thuận tiện đưa rác đến nơi quy định.
Các điểm tập kết có diện tích khoảng 15-20m², được đổ nền bê tông, tạo độ dốc thoát nước, xung quanh lắp khung thép chống gỉ, có cửa và chốt đóng mở. Thiết kế này giúp khoanh vùng khu vực chứa rác, hạn chế túi rác bị phát tán trong thời gian chờ vận chuyển.
Từ những công trình quy mô nhỏ tại khu dân cư, Tiên Đồng đang từng bước xây dựng cách tiếp cận đồng bộ hơn đối với chất thải sinh hoạt. Trong đó, đầu tư hạ tầng được xem là điều kiện ban đầu, còn việc duy trì thu gom thường xuyên và thay đổi ý thức cộng đồng là yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài.
Hoàn thiện mạng lưới thu gom, hướng tới môi trường bền vững
Tiên Đồng là xã miền núi có diện tích tự nhiên hơn 119km², dân số trên 19.000 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 47%. Địa bàn rộng, dân cư phân bố tại nhiều khu vực khiến công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt gặp không ít khó khăn.
Theo ông Đinh Xuân Lãm, Phó Chủ tịch UBND xã Tiên Đồng, mỗi năm địa phương phát sinh khoảng 3.577 tấn rác thải sinh hoạt. Trong đó, lượng rác thải vô cơ sau phân loại cần được thu gom, xử lý khoảng 1.430 tấn.
Khối lượng chất thải lớn, cùng khoảng cách giữa các khu dân cư và điều kiện giao thông ở miền núi, đặt ra yêu cầu tổ chức thu gom phù hợp với thực tế. Nếu điểm tập kết quá xa hoặc không thuận tiện cho phương tiện vận chuyển, người dân có thể gặp khó khăn khi đưa rác đến đúng nơi quy định. Ngược lại, việc lựa chọn vị trí thiếu hợp lý có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt của các hộ dân và nguồn nước xung quanh.
Sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, Thường trực Đảng ủy xã Tiên Đồng đã giao UBND xã rà soát các nhiệm vụ trọng tâm, trong đó chú trọng công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Trên cơ sở đó, địa phương xây dựng đề án thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt giai đoạn 2026-2030.
Theo đề án, xã đặt mục tiêu 100% xóm, bản tổ chức phân loại rác tại nguồn và duy trì tổng vệ sinh hằng tuần; phấn đấu 96% lượng rác thải sinh hoạt được thu gom, vận chuyển và xử lý đúng quy định. Địa phương cũng đặt mục tiêu xây dựng 36 điểm tập kết rác tập trung tại 10/10 xóm, bản. Đến nay, 30 điểm đã được xây dựng; thời gian tới, xã tiếp tục hoàn thiện các điểm còn lại.
Theo ông Đinh Xuân Lãm, việc lựa chọn vị trí xây dựng điểm tập kết phải được tính toán kỹ, bảo đảm khoảng cách phù hợp với khu dân cư và nguồn nước, đồng thời thuận lợi cho công tác vận chuyển.
“Việc lựa chọn vị trí phải được tính toán kỹ, vừa thuận tiện cho người dân, vừa bảo đảm yêu cầu môi trường và vận chuyển. Nếu điểm tập kết không phù hợp, quá xa khu dân cư hoặc ảnh hưởng đến nguồn nước, hiệu quả thu gom sẽ khó duy trì lâu dài”, ông Lãm cho hay.
Bên cạnh đầu tư hạ tầng, xã dự kiến lắp đặt hệ thống camera giám sát tại các điểm tập kết nhằm hạn chế tình trạng đổ rác không đúng nơi quy định, hỗ trợ phát hiện và xử lý các hành vi gây mất vệ sinh môi trường.
Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả, địa phương xác định cần kết hợp nhiều giải pháp, từ phân loại rác tại nguồn, duy trì vệ sinh định kỳ đến tổ chức lịch thu gom, vận chuyển phù hợp. Các xóm, bản cần tăng cường tuyên truyền, kiểm tra và nhắc nhở người dân thực hiện đúng quy định; đồng thời phối hợp với đơn vị thu gom để hạn chế rác tồn đọng kéo dài.
Việc vận hành các điểm tập kết cũng cần được giám sát thường xuyên, bảo đảm công trình được sử dụng đúng mục đích, không trở thành nơi lưu giữ rác quá lâu hoặc tiếp nhận các loại chất thải không phù hợp. Bởi nếu rác được tập kết nhưng không vận chuyển kịp thời, nguy cơ ô nhiễm vẫn có thể phát sinh, làm giảm hiệu quả đầu tư.
“Đầu tư các điểm tập kết mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là phải tổ chức thu gom, vận chuyển kịp thời, duy trì vệ sinh và nâng cao ý thức của người dân. Xã sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hạ tầng, tăng cường kiểm tra, giám sát để các điểm tập kết phát huy hiệu quả, tránh tình trạng rác tồn đọng gây ô nhiễm môi trường”, ông Lãm chia sẻ.