Nhà ống, kiểu nhà phổ biến ở các đô thị, bề ngang hẹp, thường xây trên lô đất hình chữ nhật. Dù ở cùng nhà, nhưng các thành viên ít chạm mặt nhau vì các không gian phòng bếp, phòng riêng biệt lập.
Công nghệ hay áp lực cuộc sống đẩy con cái xa cha mẹ?
Thạc sĩ, bác sĩ Phạm Văn Giào, Viện trưởng Viện Ứng dụng khoa học tâm lý - giáo dục, nêu ra hiện tượng phổ biến trong đời sống hiện đại, bùng nổ công nghệ: các thành viên trong gia đình ít có thời gian quan tâm, chăm sóc lẫn nhau.
Ở cùng một nhà nhưng tới bữa cơm có khi phải nhắn tin trong nhóm gọi con xuống ăn. Thế nhưng có bữa cơm chung đã là hạnh phúc vì trong nhiều gia đình hiện nay ít khi cả nhà quây quần bên nhau trong bữa ăn. Cha mẹ mải làm việc, con "sấp ngửa" học thêm hay lý do đơn giản chỉ là con cháu - cha mẹ, ông bà không có những điểm chung về món ăn, mỗi người một "gu" ăn uống nên bữa ăn gia đình càng thưa dần.
Con cái luôn cần cha mẹ đồng hành
ẢNH MINH HỌA: NHẬT THỊNH
Ông Giào chia sẻ thế hệ "trẻ nhà ống" là cách nói ẩn dụ cho lối sống ngày càng khép mình của không ít học sinh (HS) cùng sự đứt gãy kết nối giữa các thế hệ. "Vì công việc, nhiều bậc cha mẹ không có thời gian tâm sự, lắng nghe, thấu hiểu con; HS ngày càng tiếp xúc sớm với công nghệ, sớm được dùng điện thoại di động thông minh, sở hữu tài khoản trên mạng xã hội nhưng lại thiếu đi sự sát sao của người lớn. Áp lực cơm áo gạo tiền của cha mẹ, áp lực học tập, thi cử… của con cái, sức hút của công nghệ dần dần càng đẩy con cái ra xa cha mẹ", ông nhận định.
Thiếu vắng sự quan tâm
Điều đáng chú ý, theo thạc sĩ, bác sĩ Phạm Văn Giào, không ít người trẻ gặp khó khăn trong việc kết nối với người thân do áp lực từ sự kỳ vọng. Nhiều phụ huynh cho rằng HS ngày nay quá đủ đầy tiện nghi rồi thì hiển nhiên phải học tốt, thi cử đỗ đạt. Nhiều người chỉ quan tâm tới kết quả, điểm số, không ghi nhận quá trình. "Khi kết nối cha mẹ - con cái ngày càng lỏng lẻo, những nhận thức tiêu cực, sai lệch của các em không được phát hiện để điều chỉnh kịp thời nên ngày càng có điều kiện để phát triển và bộc lộ những hành động tiêu cực…", ông Giào phân tích.
Cô Nguyễn Thị Thùy Dung, Phó hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Hữu Thọ, P.Tân Hưng, TP.HCM, kể với PV Báo Thanh Niên có những HS rất thiếu sự quan tâm sát sao của gia đình. Có em nhiều ngày không đến trường, khi giáo viên (GV) chủ nhiệm tới nhà, ngồi trước mặt GV, em vẫn "ghiền" điện thoại tới mức không ngẩng đầu lên nhìn cô giáo, tay quẹt màn hình liên tục.
Mỗi tuần có 4 tiết dạy môn giáo dục công dân và trong đó, cô Dung thường nhắc nhở các em đừng quên 4 chữ cần nhớ và thực hành suốt đời: "học và rèn luyện". Rèn luyện không chỉ về kiến thức, mà còn là kỹ năng sống, sức khỏe, đạo đức, biết chia sẻ, quan tâm, không ích kỷ vì "hữu tài vô đức bất thành nhân" (có tài mà không có đức thì không thể thành người). Mỗi em có thể quan tâm nhiều hơn tới các bạn xung quanh. Khi gặp vấn đề, các em có thể gặp GV, thầy cô tham vấn học đường… nhờ hỗ trợ. Theo cô Dung, khi không còn sự vô cảm, xã hội sẽ nhân lên bao điều tốt đẹp.
Cô Dung cũng nhắn nhủ học trò rằng rèn luyện đạo đức còn đến từ sự quan tâm hằng ngày tới cha mẹ bằng những việc đơn giản, như có thể hỏi "Mẹ ơi, ba ơi! Nay ba, mẹ đi làm có mệt không?". Theo cô, xây lên tổ ấm phải là trách nhiệm của cha mẹ lẫn con cái.
Cha mẹ và con cái cần quan tâm và chia sẻ cùng nhau
ảnh minh họa: Nhật Thịnh
'Mong người lớn nhìn chúng con bằng sự công bằng'
Gia đình của Phan Khánh Chi, HS lớp 10 Trường THCS-THPT Đinh Thiện Lý, TP.HCM, thường giữ thói quen cả nhà cùng ăn cơm lúc 17 - 18 giờ, sau đó người thì học bài, người tiếp tục làm việc. Bà ngoại của Chi nấu ăn, mọi người cùng dọn dẹp, có những ngày ba của Chi cũng làm bếp. Theo em, khi thói quen được xây dựng trong khoảng thời gian đủ lâu sẽ thành nếp nhà, mọi người sẽ thấy việc chia sẻ, kết nối giữa các thế hệ không phải là điều gượng ép.
Chi lý giải tình trạng nhiều HS hiện nay ngại giao tiếp với người lớn, sống thu mình một phần đến từ khác biệt thế hệ. Trong nhiều gia đình, vẫn còn cha mẹ áp đặt con cái. Nhiều người dùng từ ngữ nặng nề khi nói chuyện với con, hay so sánh con với con nhà người khác, nói về thành tựu của con nhà người khác và thẳng thừng chê bai những khuyết điểm của con mình. Cha mẹ suy nghĩ là đang truyền động lực cho các con nhưng thực tế chỉ đang gia tăng thêm áp lực và sự tự ti cho con. Trong khi đó, khi lên mạng, các bạn gặp nhiều bạn ảo, ai cũng khen ngợi, chẳng ai phán xét, chế giễu.
Để tăng kết nối giữa các thế hệ, dù trong nhà ống, hay nhà chung cư, Chi cho rằng đầu tiên cần có sự thấu hiểu. Người lớn cũng cần thay đổi trong cách trò chuyện cùng con em mình. "Con mong các bậc phụ huynh có những hành động, lời nói tâm lý hơn. Có thể trong cuộc sống hằng ngày, có những lúc các con hơi lười, mong mỗi phụ huynh có thể nghĩ rằng chắc con mình cũng đang có nhiều việc. Con mong mỗi phụ huynh trở thành một người bạn của con em mình, không dạy dỗ áp đặt kiểu ngày xưa và nặng lời", nữ sinh chia sẻ.
Đồng thời, theo Chi, mỗi phụ huynh cần nhìn con cái trên khía cạnh tôn trọng sự khác biệt, đánh giá công bằng. Có thể bạn này giỏi toán, bạn kia giỏi thể thao, nấu ăn ngon…, không ai giống ai. Chi mong mỏi người lớn cũng cần học cách lắng nghe. "Đôi khi không cần khuyên bảo gì cả, chỉ cần cha mẹ ngồi ở đó, lắng nghe con kể cũng đã là một sự đồng cảm, yêu thương", Chi nói.
Trên thực tế, "nhà ống" hay "nhà chung cư" không định hình lối sống và sự kết nối giữa các thế hệ. Quan trọng nhất, cha mẹ và con cái cần quan tâm và chia sẻ cùng nhau, nhất là khi sự kết nối này dễ bị chia cắt bởi guồng quay của cuộc sống bận rộn và sự hấp dẫn của công nghệ.
Tôn trọng sự độc bản nơi con
Ông Lê Bảo, thư ký Ban Giám hiệu Trường quốc tế Việt Nam - Phần Lan (VFIS), trong một tham luận liên quan trường học hạnh phúc, nhắc tới triển lãm mang tên "Tôi độc bản".
Trong triển lãm của HS khối 4, 5, các phụ huynh được mời tới xem các bức tranh, bài thơ, bài văn của HS treo trên tường; tất cả đều không ký tên. Việc của cha, mẹ là tìm được tác phẩm của con mình. Những ai hay kết nối cùng con, biết được sự "độc bản" của con, sẽ nhận ra con giữa đám đông.
Còn nghiên cứu sinh, nhà tham vấn tâm lý Lương Dũng Nhân chia sẻ câu chuyện của bản thân. Từ nhỏ tới khi lớn lên, xa cha mẹ hơn một thập niên, ông cũng từng thường xuyên tự hỏi bên trong cha mẹ mình là gì: một gánh nặng, một nghĩa vụ, một giấc mơ, một nỗi khổ hay thậm chí chẳng là gì cả? Điều ông mong mỏi nhất là trong tim cha mẹ, ông chỉ cần là một con người, một người con đang lớn lên đúng độ tuổi, với tất cả những phiền toái của lứa tuổi ấy, những nét độc bản của riêng mình, và những nỗ lực vụng dại để thử xem mình có thể là ai.
Theo ông Nhân, mỗi bậc cha mẹ hãy thử mỗi ngày dành ra ít nhất 15 phút thật trọn vẹn cho con, cùng làm một việc do con chọn như chơi cờ, ráp lego, ăn bánh hay chỉ là xem một tập phim. Trong 15 phút ấy là lúc con có thể mở lòng nhất, để kể cho cha mẹ cả về niềm vui và khi con thấy khó khăn, cô đơn.