Founder Hà Nội Xanh: 'Người dân ném rác khi chúng tôi dọn sông Tô Lịch'

Ba năm trước, trong lúc tình nguyện viên Hà Nội Xanh dọn rác ven sông Tô Lịch, một phụ nữ sống gần đó bất ngờ ném rác xuống dòng nước ngay trước mặt họ. Khi bị chất vấn, người phụ nữ tỏ ra khá gượng gạo, nhưng câu chuyện ấy khiến Nguyễn Tiến Huy nhận ra cuộc chiến môi trường không thể chỉ dựa vào những đôi tay nhặt rác. Nếu người dân vẫn tiếp tục xả thải, các thành viên của nhóm sẽ phải làm công việc “nhặt rác không biết đến bao giờ mới hết”. Nguyễn Tiến Huy, nhà sáng lập kiêm CEO Hà Nội Xanh, chia sẻ câu chuyện tại tọa đàm “Cùng hành động vì bầu trời xanh 2026” diễn ra ngày 9/9. Hà Nội Xanh thành lập năm 2022, tiền thân là câu lạc bộ tình nguyện viên chuyên dọn dẹp những dòng sông đen tại Hà Nội. Từ thực trạng “người nhặt, kẻ vứt”, nhóm chuyển trọng tâm sang tuyên truyền bằng hình ảnh, video trên mạng xã hội, qua đó lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường và thu hút thêm người tham gia. Sau bốn năm hoạt động, ông Huy cho rằng nhận thức cộng đồng đã có những thay đổi đáng kể so với trước đây. Nhiều người từng nghĩ bảo vệ môi trường chủ yếu thuộc trách nhiệm của cơ quan chức năng hoặc các tổ chức xã hội, nay đã chủ động dọn rác và phản ánh những điểm ô nhiễm. Có người tham gia một lần rồi quay lại, đồng thời rủ gia đình, bạn bè và đồng nghiệp cùng góp sức trong những buổi làm sạch tiếp theo. Kết quả khảo sát của Hà Nội Xanh cho thấy trong mười địa điểm được dọn rác, sau một đến hai tháng có tới tám nơi không còn tình trạng người dân vứt rác bừa bãi. Con số này cho thấy việc thay đổi hành vi có thể bắt đầu từ những hoạt động rất cụ thể, gần gũi và dễ quan sát trong đời sống hằng ngày. Hình ảnh tình nguyện viên làm sạch một con mương gần chợ Tứ Liên, quận Tây Hồ, Hà Nội, cũng trở thành minh chứng cho cách nhóm tiếp cận các “điểm đen” ô nhiễm. Bản thân ông Huy từng đối mặt với rủi ro nghiêm trọng khi lội dưới sông Tô Lịch để vớt rác, bị một vật nhọn đâm ngang đùi rồi phát hiện đó là chiếc kim tiêm. Sau khi được cơ sở y tế tư vấn và tiêm phòng, ông vẫn mất một thời gian hoảng sợ, trước khi dành khoảng một tháng tìm hiểu sâu hơn về điều kiện làm việc. Từ trải nghiệm ấy, Hà Nội Xanh cải thiện đồ bảo hộ chống nước chuyên dụng, tiêm phòng uốn ván cho đội ngũ, rồi tiếp tục làm sạch sông ngòi, kênh và rạch. Sinh năm 1995, quê Hải Dương cũ, ông Huy nảy ra ý tưởng thành lập Hà Nội Xanh vào năm 2013, sau lần đầu đến Hà Nội và thuê trọ ven bờ Tô Lịch. Dòng sông ô nhiễm khi ấy khác xa con sông quê hương mà ông từng bơi lội, tạo ấn tượng mạnh và theo ông suốt nhiều năm. Đến nay, Hà Nội Xanh đã tổ chức hơn 300 lượt dọn dẹp tại các sông Tô Lịch, La Khê, Nhuệ, Sét cùng nhiều kênh, mương khác. Ông Huy cho rằng “bớt một người xả rác sẽ tốt hơn là thêm người nhặt rác”, vì vậy nhóm xây dựng bản đồ “điểm xanh” để ghi nhận những nơi từng ô nhiễm, đã được làm sạch và không tái diễn tình trạng xả thải. Trong năm năm tới, Hà Nội Xanh kỳ vọng triển khai các điểm xanh tại 126 xã, phường của Hà Nội, sau đó mở rộng dịch vụ xử lý, thu gom và tái chế rác. Mục tiêu này giúp nhóm bổ sung nguồn thu, tiến tới bền vững tài chính thay vì chủ yếu dựa vào đóng góp của cộng đồng yêu môi trường. Trước mắt, trong tháng này, Hà Nội Xanh phối hợp Quỹ Vì tương lai xanh và Trường Đại học Thủy lợi tại Thành phố Hồ Chí Minh dọn những điểm đen rác thải tồn đọng lâu năm ở kênh, rạch đô thị. Bà Nguyễn Hoàng Ánh, Phó trưởng Phòng Quản lý chất lượng môi trường thuộc Cục Môi trường, nói chi phí môi trường đôi khi bị xem như một khoản “tiêu sản”, dù thực chất là đầu tư cho sức khỏe và kinh tế. PGS. TS Nguyễn Ngọc Quang cho biết ô nhiễm môi trường, đặc biệt ô nhiễm không khí, gây thiệt hại toàn cầu khoảng 2.200-2.300 tỷ USD mỗi năm, trong khi tại Việt Nam giai đoạn 2025-2026 có thể liên quan 230 ca tử vong mỗi ngày và khiến thiệt hại sức khỏe, chất lượng sống lên tới 4% GDP, theo nội dung VnExpress đăng tải.