Giải bài toán điện cho các trung tâm dữ liệu

"Cứ điểm" của trung tâm dữ liệu

Chỉ cách đây vài ngày (ngày 13.10), Tập đoàn công nghệ CMC và Tập đoàn LOTTE Innovate (Hàn Quốc) ký thỏa thuận hợp tác chiến lược trong lĩnh vực công nghệ thông tin, chuyển đổi số và phát triển hạ tầng xanh. Theo thỏa thuận, CMC và LOTTE Innovate xác định 5 lĩnh vực hợp tác ưu tiên, gồm trung tâm dữ liệu (Data Center), hạ tầng sạc xe điện (EV Charging), an ninh (Security), dịch vụ công nghệ xuyên biên giới (Offshoring) và điện toán đám mây (Cloud). Trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu (TTDL), hai bên hướng tới phát triển các dự án tại VN, kết hợp thế mạnh về hạ tầng và vận hành của CMC với kinh nghiệm cùng hệ sinh thái khách hàng của LOTTE Innovate. Đáng chú ý, hai doanh nghiệp (DN) sẽ xem xét cơ hội tại phân khúc TTDL siêu quy mô, dựa trên năng lực thiết kế, xây dựng và vận hành (DBO) mà LOTTE Innovate đã tích lũy.

ẢNH: VIETTEL

Làn sóng đầu tư xây dựng các TTDL tại VN đã và đang diễn ra rất mạnh. Chỉ riêng từ đầu năm 2026, TP.HCM đã thu hút một loạt dự án TTDL trí tuệ nhân tạo (AI) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), trong đó có nhiều dự án quy mô rất lớn. Chẳng hạn, trong tháng 7 vừa qua, TTDL AI Factory tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung (xã Củ Chi) đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, với tổng vốn đầu tư đăng ký 2,1 tỉ USD. Dự án được định hướng phát triển như một tổ hợp TTDL AI quy mô hàng đầu khu vực, có công suất 200 MW IT load, khả năng vận hành 100.000 GPU. Dự án do Tổng công ty phát triển đô thị Kinh Bắc hợp tác với Accelerated Infrastructure Capital và VietinBank đầu tư.

Trước đó vào cuối tháng 4, UBND TP.HCM cấp chứng nhận đầu tư cho hai dự án TTDL với nguồn vốn đầu tư gần 1 tỉ USD. Cụ thể, Starmason (với sự tham gia của Sembcorp Development Ltd - Singapore) đầu tư Tổ hợp TTDL siêu lớn Starmason với số vốn 480,26 triệu USD, công suất thiết kế lên đến 60 MW IT Load, đáp ứng hạ tầng cho AI và điện toán đám mây. Bên cạnh đó, liên danh 3 nhà đầu tư Singapore gồm Evolution, Hathor, Frontier rót 508,78 triệu USD xây TTDL Evolution DC VN HCMC, công suất thiết kế 52 MW IT Load, chuẩn kỹ thuật Uptime Tier III+ và hướng tới Tier IV. Hay vào đầu năm, thỏa thuận khung trị giá 1 tỉ USD do nhóm G42 (UAE), Tập đoàn FPT và Viet Thai Group cùng đề xuất dự án TTDL AI quy mô cực kỳ lớn (hyperscale)... Chỉ tính riêng TP.HCM hiện có 20 TTDL và 9 dự án đang đề xuất.

Báo cáo cập nhật của Cushman & Wakefield cho biết vốn quốc tế rót vào hạ tầng số ở VN tăng đáng kể trong nửa đầu năm 2026 và cho biết VN đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn từ các nhà vận hành TTDL quy mô cực lớn, điện toán đám mây và AI. Trước đó, VN đã có nhiều TTDL do các DN như Viettel, VNPT, FPT, VNG, CMC... đầu tư, tập trung chính tại Hà Nội và TP.HCM.

Ước tính cả nước hiện có 41 TTDL phục vụ thương mại, với tổng công suất thiết kế 221 MW. Theo nghiên cứu của Arizton Advisory & Intelligence, quy mô thị trường TTDL VN đạt khoảng 1,04 tỉ USD năm 2025 và dự kiến tăng lên 3,19 tỉ USD vào năm 2031, tương ứng tốc độ tăng trưởng hằng năm đạt 20,47% trong giai đoạn dự báo. Báo cáo cho rằng thị trường được thúc đẩy bởi việc mở rộng sử dụng các nền tảng số, tiến bộ công nghệ, sự phát triển của nền kinh tế số, lưu lượng truy cập internet và dữ liệu gia tăng, cùng các sáng kiến của Chính phủ. Số lượng người dùng thiết bị di động và mạng xã hội ngày càng tăng cũng góp phần thúc đẩy nhu cầu...

ẢNH: CTV

TTDL là hạ tầng nền tảng cho AI, điện toán đám mây, thương mại điện tử, tài chính số và nhiều ngành công nghệ cao. Làn sóng đầu tư vào TTDL và AI đang mở ra hướng thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới, tạo nền tảng hạ tầng số và thêm động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước. Tuy nhiên, mức điện tiêu thụ cho các trung tâm này là thách thức không nhỏ đối với ngành điện của VN trong thời gian tới.

Tính giá điện cho trung tâm dữ liệu ra sao?

Vụ việc nổi cộm nhất thời gian qua là tranh cãi áp giá điện sản xuất hay kinh doanh đối với một số TTDL của Viettel và CMC. Vấn đề này đã được báo cáo đến Bộ Công thương, Tập đoàn Điện lực VN (EVN) và UBND TP.HCM để tháo gỡ vướng mắc.

Theo chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch (Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng VN), giá điện đối với TTDL không nên chỉ dừng ở việc phân loại theo sản xuất hay kinh doanh, mà cần được nhìn nhận trong tổng thể chính sách năng lượng và phát triển hạ tầng số. Ông Hoạch cho rằng giá điện cần phù hợp với mục đích sử dụng điện, đặc tính phụ tải và chi phí mà hệ thống điện phải bỏ ra để cung cấp điện. Không nên mặc nhiên coi TTDL là đối tượng được ưu đãi nhưng mức giá cao hơn cũng phải có căn cứ rõ ràng.

"Nếu các TTDL có bản chất hoạt động và đặc tính sử dụng điện tương đương nhưng chịu cách áp giá khác nhau do cách hiểu hoặc thực hiện không thống nhất, chính sách sẽ thiếu nhất quán. Bởi khả năng dự báo của chính sách giá cũng quan trọng không kém bản thân mức giá", ông Hoạch nhấn mạnh và đề nghị: Trước mắt, cơ quan quản lý cần thống nhất tiêu chí phân loại và cách áp dụng các quy định hiện hành, tránh tình trạng cùng loại hình TTDL nhưng mỗi địa phương áp dụng một mức giá khác nhau, làm giảm tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường đầu tư. Đồng thời làm rõ các trường hợp TTDL vừa phục vụ hoạt động nội bộ, vừa cung cấp dịch vụ cho bên ngoài thì thế nào?

Thứ hai, cần phân định rõ trách nhiệm của EVN và các đơn vị điện lực tổ chức thực hiện giá bán điện theo quy định; khi phát sinh cách hiểu khác nhau, việc giải thích và thống nhất chính sách phải được thực hiện ở cấp cơ quan quản lý nhà nước, thay vì để từng đơn vị điện lực tự diễn giải.

ẢNH: VIETTEL

Ở góc độ kinh tế, chuyên gia, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Nghiên cứu thương mại và kinh tế quốc tế) phân tích việc phát triển các TTDL là một trong những định hướng quan trọng trong thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, để khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực này, chính sách cần được thiết kế rõ ràng, minh bạch, vừa tạo điều kiện cho DN phát triển, vừa bảo đảm nguyên tắc thị trường và an ninh năng lượng. Riêng việc áp dụng giá điện sản xuất hay giá điện kinh doanh đối với các TTDL cần phân biệt giữa bản chất hoạt động và chính sách ưu đãi. TTDL có thể sử dụng điện với quy mô lớn để vận hành hệ thống máy chủ, nhưng dịch vụ cốt lõi của họ là cho thuê hạ tầng, máy chủ và cung cấp dịch vụ lưu trữ, xử lý dữ liệu để thu tiền. Vì vậy, việc áp dụng giá điện sản xuất cần được xem xét trên cơ sở quy định pháp luật hiện hành, không thể chỉ dựa vào lập luận rằng DN sử dụng điện để vận hành hệ thống kỹ thuật.

"Bộ Công thương cần sớm đối thoại với các nhà đầu tư, địa phương và những bên liên quan để làm rõ vướng mắc, đánh giá mức độ ưu đãi phù hợp, từ đó ban hành hướng dẫn chính thức. Khi chưa có cách hiểu thống nhất, DN có thể gặp khó khăn trong thanh toán tiền điện, ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư và vận hành", ông Lạng nói và nhấn mạnh bên cạnh chính sách giá, bài toán năng lượng cần được tính toán đồng bộ với quy hoạch phát triển TTDL. Đây là lĩnh vực tiêu thụ điện lớn, trong khi nguồn cung điện còn chịu nhiều áp lực. Do đó, không thể chỉ tập trung vào việc giảm giá điện mà bỏ qua khả năng đáp ứng của hệ thống điện quốc gia.

Áp dụng chính sách minh bạch, đồng nhất

Về dài hạn, chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch khuyến nghị, có thể nghiên cứu cơ chế giá điện phù hợp hơn với đặc tính của các TTDL, trong đó xem xét giá điện hai thành phần gồm giá công suất và giá điện năng. Cơ chế này cần tính đến quy mô phụ tải, thời gian sử dụng, yêu cầu về độ tin cậy và khả năng điều chỉnh phụ tải. Đồng thời, việc phát triển TTDL phải gắn với quy hoạch nguồn và lưới điện, bảo đảm điện được cung cấp đúng địa điểm, đúng thời điểm và đủ độ tin cậy.

Nhưng giải pháp căn bản là làm rõ quy định, thống nhất thực hiện trên toàn quốc và chủ động chuẩn bị hạ tầng điện để đáp ứng sự phát triển của TTDL và AI. Có thể cũng chưa nhất thiết phải lập ngay một biểu giá riêng cho TTDL. Nhưng điều quan trọng là xây dựng cơ chế minh bạch, nhất quán, phản ánh phù hợp chi phí cung cấp điện và tạo tín hiệu để khách hàng sử dụng điện hiệu quả hơn. Đặc biệt là các TTDL phục vụ AI, có nhu cầu điện lớn, vận hành liên tục và đòi hỏi độ tin cậy cao thì giá điện chỉ là một phần của bài toán, năng lực cấp điện mới là điều kiện nền tảng. Do vậy, ngành điện cần chủ động đưa nhu cầu của các TTDL vào dự báo phụ tải và quy hoạch nguồn, lưới điện.

Ngược lại, nhà đầu tư cũng cần lựa chọn địa điểm, quy mô công suất và tiến độ mở rộng phù hợp với khả năng cung cấp điện của hệ thống. "Nếu TTDL chủ động đầu tư nguồn điện tại chỗ, hệ thống lưu trữ hoặc tham gia điều chỉnh phụ tải phù hợp, những giải pháp đó cũng cần được tính đến khi thiết kế cơ chế giá và hợp đồng điện", TS Hoạch nhấn mạnh.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh nhận định: Việc phân biệt mục đích sử dụng điện gồm sản xuất (DN tự sử dụng cho chính mình) và dịch vụ (cung cấp cho đơn vị khác) hiện không còn phù hợp. Bởi một trung tâm thương mại lớn cũng sử dụng nhiều điện có khi không thua một DN sản xuất. Hơn nữa, hiện nay khá nhiều mô hình kinh doanh vừa gồm sản xuất lẫn dịch vụ xen kẽ và không thể phân biệt được. Trong tương lai, ngày càng có nhiều mô hình kinh doanh mới ra đời và biết đâu cũng lại gặp vướng về giá điện như TTDL.

Vì vậy, ông Minh cho rằng nên tính giá điện cho các ngành nghề nói chung theo đặc điểm cung ứng, trong đó bao gồm giờ sử dụng cao điểm và thấp điểm; quy mô sử dụng (tiêu thụ nhiều hay ít) và cuối cùng là cấp điện (trung thế, hạ thế...). Chẳng hạn ngoài biểu giá điện giờ cao điểm và thấp điểm áp dụng chung cho các ngành sản xuất thì xét thêm tiêu chí quy mô sử dụng nhiều hay ít theo một ngưỡng nào đó để có giá khác nhau. Đồng thời các đơn vị có khả năng sử dụng điện trung thế thì ngành điện tốn ít chi phí khi hạ thế, quản lý ít hơn cũng sẽ có giá điện thấp hơn; hay đơn vị càng xa nguồn thì chi phí càng cao do liên quan đến vấn đề truyền tải, phân phối điện...

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng đồng quan điểm, nếu muốn khuyến khích phát triển TTDL, nhà nước cần thể hiện chính sách ưu đãi bằng những biện pháp cụ thể. Chẳng hạn, DN có thể được hưởng ưu đãi về đất đai hoặc giá điện. Trong trường hợp cần lựa chọn, có thể thiết kế cơ chế để nhà đầu tư lựa chọn hình thức ưu đãi phù hợp, như được hưởng giá điện ưu đãi nhưng không đồng thời hưởng ưu đãi cao nhất về đất đai. Cách tiếp cận này giúp hài hòa lợi ích giữa nhà nước và DN, tránh tình trạng cộng dồn quá nhiều ưu đãi nhưng cũng không khiến chính sách khuyến khích trở nên hình thức.

Đồng thời, khuyến khích các TTDL phát triển nguồn điện tại chỗ hoặc kết hợp sử dụng các nguồn năng lượng phù hợp như điện mặt trời, điện gió, điện rác và nghiên cứu các mô hình nguồn điện mới, trong đó có điện hạt nhân quy mô nhỏ khi đủ điều kiện. Việc đa dạng hóa nguồn cung có thể góp phần giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia, đồng thời nâng cao tính chủ động về năng lượng cho các dự án.

"Trong điều kiện nguồn điện còn hạn chế, giá điện khó có thể duy trì ở mức thấp chỉ để thu hút đầu tư. Vì vậy, cần có cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa chính sách giá điện, cơ chế ưu đãi đầu tư và phương án bảo đảm nguồn cung năng lượng. Về lâu dài, triển vọng phát triển TTDL tại VN là tích cực, nhưng cần một lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế", PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nói.

Bài toán kinh doanh này nên giao cho ngành điện lực chủ động xây dựng và công bố công khai, mọi DN đều bình đẳng như nhau. Nhà nước chỉ tham gia điều tiết cho các đối tượng được hỗ trợ về chính sách sử dụng điện cho sinh hoạt như từ trước đến nay.

Chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh

Chính sách phải vừa tạo điều kiện cho nhà đầu tư, vừa bảo đảm an ninh năng lượng, khuyến khích DN trong nước tham gia và từng bước làm chủ công nghệ. Các bên cần cùng đối thoại để tìm ra phương án hài hòa, tránh để những vướng mắc về cơ chế giá điện trở thành rào cản đối với một lĩnh vực có vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế số. Hơn nữa, các chính sách cần bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và bình đẳng giữa các DN, đồng thời phải được rà soát để xử lý những quy định chồng chéo.

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Nghiên cứu thương mại và kinh tế quốc tế)