Các mẫu xe điện phạm vi mở rộng (EREV) được cho là có thể vận hành không cần cắm sạc. Thực hư của những thông tin này ra sao?
Thị trường ôtô Việt Nam đang chứng kiến ngày càng nhiều hơn sự xuất hiện của các dòng xe hybrid. Bên cạnh nhóm xe hybrid nhẹ (MHEV) và hybrid tự sạc (HEV) quen thuộc của các thương hiệu ôtô Nhật Bản, hybrid cắm sạc (PHEV) và xe điện phạm vi mở rộng (EREV) cũng trở thành những khái niệm đáng quan tâm với người Việt.
Trong số này, EREV thường được nhắc đến như là xe điện không cần sạc, do vậy tối ưu hơn ôtô thuần điện thông thường. Điều này có hoàn toàn chuẩn xác?
EREV là gì?
EREV, hoặc trong vài tài liệu được nhắc đến với tên gọi REEV, là thuật ngữ chỉ các mẫu xe điện phạm vi mở rộng. Cách gọi này xuất phát từ cụm từ tiếng Anh nguyên gốc Extended Range Electric Vehicles - EREV.
Điểm khác biệt giữa EREV với ôtô thuần điện là sự góp mặt của động cơ xăng, được kết hợp với một hoặc nhiều hơn các motor điện trong hệ truyền động. Tuy nhiên không giống với các kiểu loại hybrid khác như MHEV, HEV hay PHEV, động cơ xăng trong EREV hoàn toàn không tham gia vào truyền động bánh xe.
Thay vào đó, động cơ xăng góp mặt trong EREV với vai trò như một máy phát điện, sẽ nạp lại năng lượng cho gói pin hoặc cung cấp dòng điện trực tiếp phục vụ vận hành của motor điện.
Các xe kiểu EREV sẽ bố trí một cổng sạc điện và một nắp bình xăng, do vậy dễ gây nhầm lẫn với PHEV nếu chỉ nhìn bên ngoài. Tuy nhiên, PHEV vẫn có sự tham gia làm việc của động cơ xăng, còn EREV vận hành hoàn toàn bởi motor điện.
Có thể mô tả EREV như một phân loại thú vị hơn của ôtô thuần điện, bởi thiết lập này cho phép người dùng có thể đổ xăng để vận hành một chiếc xe điện, thay vì chỉ có duy nhất phương án cắm sạc như ở nhóm ôtô thuần điện dùng pin.
Tuy nhiên cần lưu ý rằng, chỉ đổ xăng là một trong những phương án vận hành EREV, bởi các dòng xe này vẫn cần cắm sạc để tối ưu khả năng di chuyển.
Không cần cắm sạc khi dùng EREV?
Gần đây, Volkswagen ID. Era 9X được xác nhận sẽ sớm có mặt tại Việt Nam, sử dụng thiết lập EREV với 2 motor điện kết hợp động cơ xăng 1.5L, cho công suất đầu ra tối đa 510 mã lực, mô-men xoắn cực đại 660 Nm.
Hãng xe Đức cho biết phạm vi hoạt động kết hợp của Volkswagen ID. Era 9X là 1.651 km, mức tiêu thụ nhiên liệu kết hợp 4,57 lít/100 km.
Có thể thấy trong phần thông số kỹ thuật nêu trên, các yếu tố phạm vi hoạt động tối đa và mức tiêu thụ nhiên liệu đều đi kèm nội dung "kết hợp". Quãng đường di chuyển cả nghìn km hay mức tiêu thụ nhiên liệu tối ưu đều chỉ có thể đạt được khi có sự phối hợp đồng thời giữa xăng và điện, thay vì chỉ điện hoặc chỉ xăng.
Khi mức năng lượng trong gói pin của EREV xuống thấp đến một mức nhất định, hoặc khi điều kiện vận hành đòi hỏi công suất lớn, hệ thống có thể kích hoạt động cơ xăng để cung cấp điện cho hệ thống truyền động, đồng thời duy trì mức năng lượng cần thiết cho pin.
Về lý thuyết, chỉ cần đổ xăng là đủ để EREV vận hành. Tuy nhiên, EREV không chỉ có mỗi động cơ xăng, nó còn có thêm motor điện và bộ pin, khiến khối lượng bản thân gia tăng khá đáng kể. Việc chỉ phụ thuộc vào đổ xăng thay vì kết hợp đổ xăng và sạc điện, có thể khiến mức tiêu thụ nhiên liệu tăng lên cao hơn mức công bố của nhà sản xuất.
Nếu người dùng chỉ đổ xăng mà không cắm sạc, việc vận hành hệ thống EREV ở cường độ cao sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào năng lượng chuyển hóa từ động cơ xăng. Khi này, xe giảm phạm vi hoạt động tối đa, mức tiêu thụ nhiên liệu vừa có thể cao hơn so với công bố từ hãng.
Nhìn chung, nhà sản xuất ôtô có lý do để vẫn trang bị đồng thời cổng sạc điện và nắp bình xăng cho EREV, thay vì chỉ duy nhất nơi châm nhiên liệu như HEV và MHEV. Chỉ đổ xăng cho EREV là lựa chọn của người dùng, nhưng không được khuyến khích do sẽ ảnh hưởng đến trải nghiệm chung cũng như hiệu suất vận hành.
Tuyên bố cho rằng EREV “không cần sạc” chỉ đúng nếu hiểu theo nghĩa người dùng không nhất thiết phải dừng lại để sạc điện khi đang ở trong hành trình dài. Về lâu dài, việc cắm sạc vẫn giúp xe khai thác tốt hơn khả năng vận hành bằng điện và giảm nhu cầu sử dụng động cơ xăng.
EREV hay một số loại xe hybrid như PHEV có dung lượng pin lớn về lý thuyết vẫn được xếp ở nhóm xe điện, tức là nên được nạp điện theo cách của xe điện. Động cơ xăng dù có dẫn động hay chỉ đóng vai trò tạo ra điện, thì vẫn là "kép phụ" và nên được hiểu đúng để sử dụng đúng. Một số nhà sản xuất đề cao yếu tố "không cần sạc vẫn có thể sử dụng xe" để khỏa lấp đi câu chuyện thiếu đi trạm sạc cho xe PHEV hay EREV, thứ mà họ không cung cấp được cho người dùng.
So với ôtô thuần điện, EREV sẽ có lợi thế khi di chuyển trên các hành trình dài, khi đi vào nơi hẻo lánh ít trạm sạc. Với điều kiện thực tế ở Việt Nam, EREV càng tỏ ra hữu ích bởi người dùng có thể dựa vào hệ thống trạm xăng rộng lớn hiện có để ngay lập tức bắt đầu hành trình, thay vì chờ nhiều giờ để nạp điện cho pin. Nhưng chỉ khi sạc đầy pin mỗi khi cần, thì hiệu suất cả về vận hành lẫn tầm hoạt động mới trở nên hoàn hảo nhất.