Giải Nobel Hóa học vinh danh công trình giải mã 'bí ẩn thế kỷ'

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Hai nhà khoa học Henri B. Kagan và Kenso Soai được vinh danh nhờ tìm ra phương pháp ép các phản ứng hóa học tạo ra đúng loại phân tử mong muốn, mang lại bước tiến lớn cho ngành sản xuất dược phẩm.

Vào chiều nay (7.10), Viện Hàn lâm khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố giải Nobel Hóa học 2026 thuộc về ông Henri Kagan và ông Kenso Soai "vì những khám phá về hiệu ứng phi tuyến tính và hiện tượng tự xúc tác trong quá trình tổng hợp hữu cơ bất đối xứng". Đây được xem là bước đột phá cho quá trình nghiên cứu và bào chế dược phẩm.

Trong tự nhiên, nhiều phân tử cấu tạo nên sự sống tồn tại dưới hai dạng biến thể giống hệt nhau nhưng ngược chiều, tương tự hai bàn tay của con người. Tuy nhiên, cơ thể sinh vật sống lại vô cùng "kén chọn" khi chỉ sử dụng một phiên bản duy nhất, chẳng hạn chỉ dùng phân tử “tay trái” để xây dựng cấu trúc tế bào.

Vấn đề nảy sinh khi con người tiến hành tổng hợp hóa chất trong phòng thí nghiệm. Các phản ứng hóa học thông thường luôn tự động tạo ra một hỗn hợp chứa tỷ lệ 50-50 giữa cả phân tử "trái" và "phải". Điều này tạo ra rủi ro khi điều chế thuốc, khi ở mỗi viên thuốc thường chỉ có một phiên bản phân tử mang lại tác dụng chữa bệnh, trong khi phiên bản còn lại vô tác dụng hoặc có thể gây độc cho cơ thể. Do đó, việc kiểm soát phản ứng hóa học để chỉ sinh ra phiên bản phân tử có lợi là thách thức lớn nhất của giới nghiên cứu.

Nghiên cứu của hai ông Henri Kagan và Kenso Soai đã cung cấp chìa khóa để giải quyết triệt để bài toán này.

Theo thông tin từ ban tổ chức giải thưởng Nobel, vào năm 1986, ông Kagan phát hiện một phương pháp can thiệp mới, giúp định hướng quá trình phản ứng tạo ra một phiên bản phân tử với tỷ lệ áp đảo hoàn toàn phiên bản kia. Kế thừa nền tảng này, đến năm 2003, ông Soai đã làm nên lịch sử khi công bố phản ứng hóa học đầu tiên trên thế giới chỉ sinh ra duy nhất một phiên bản phân tử.

"Hai ông đã đưa ra giải pháp cho một bí ẩn hóa học tồn tại hơn một thế kỷ qua. Các phản ứng hóa học mà họ phát triển thực sự ngoạn mục", Chủ tịch Ủy ban Nobel Hóa học Heiner Linke khẳng định.

Khám phá của hai nhà khoa học đã cung cấp bộ công cụ mang tính quyết định, giúp ngành công nghiệp dược phẩm hiện đại bào chế ra các loại thuốc an toàn và hiệu quả hơn cho con người.

Giải Nobel 'chắc chắn không phải động lực' cho nghiên cứu

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển vừa công bố trao giải Nobel Hóa học năm 2026 cho hai nhà khoa học Henri Kagan và Kenso Soai vì những khám phá nền tảng về hiệu ứng phi tuyến tính cùng hiện tượng tự xúc tác trong tổng hợp hữu cơ bất đối xứng. Công trình này được đánh giá là bước đột phá mang tính lịch sử, giải mã trọn vẹn thách thức tồn tại hơn một thế kỷ trong hóa học lập thể và mở đường cho kỷ nguyên bào chế dược phẩm chính xác cao. Trong tự nhiên, nhiều phân tử thiết yếu cho sự sống tồn tại ở hai dạng đối xứng gương như bàn tay trái và bàn tay phải, song cơ thể sinh vật chỉ dung nạp duy nhất một dạng cấu trúc nhất định. Quá trình tổng hợp nhân tạo thông thường luôn tạo ra tỷ lệ cân bằng giữa hai biến thể, dẫn đến rủi ro lớn khi một phiên bản có hoạt tính trị bệnh nhưng phiên bản còn lại lại tiềm ẩn độc tính. Do đó, việc kiểm soát phản ứng để định hướng tạo ra chính xác dạng phân tử mong muốn từng là bài toán nan giải đối với giới khoa học toàn cầu. Giải pháp then chốt bắt đầu từ phát hiện của ông Kagan vào năm 1986 về phương pháp can thiệp tạo ra tỷ lệ áp đảo của một phiên bản phân tử. Đến năm 2003, ông Soai tiếp tục tạo dấu mốc mang tính bước ngoặt khi công bố phản ứng hóa học đầu tiên trên thế giới chỉ sinh ra duy nhất một dạng cấu trúc phân tử mong muốn. Chủ tịch Ủy ban Nobel Hóa học Heiner Linke khẳng định các phản ứng mà hai nhà khoa học phát triển đạt tới độ chuẩn xác ngoạn mục. Thành tựu này đã cung cấp công cụ quyết định giúp ngành công nghiệp dược phẩm hiện đại tối ưu hóa quy trình sản xuất, đồng thời nâng cao độ an toàn và hiệu quả điều trị cho người bệnh.