Nhìn vào danh mục hồ sơ, sổ sách mà một giáo viên (GV) tiểu học đang phải gánh vác, không ít người ngỡ ngàng. Chuyển đổi số những tưởng mang lại kỳ vọng tinh giản thủ tục nhưng đôi khi lại trở thành "gánh nặng kép". Nhiều nơi yêu cầu GV vừa tải kế hoạch bài giảng lên phần mềm quản lý, vừa phải in bản giấy hoặc ghi sổ tay truyền thống để đối phó với các đợt kiểm tra.
Chưa hết, những biến tướng trong công tác chuyên môn cũng gây khó khăn cho nhà giáo. Những đợt thao giảng hay kỳ thi GV giỏi mang tính hình thức biến thành các "sàn diễn", nơi học sinh (HS) học thuộc lòng câu trả lời, còn thầy cô thì chuẩn bị kịch bản cả tuần lễ. Áp lực còn lấn sang cả các nhiệm vụ phi giáo dục: từ việc nhập dữ liệu đất đai, viết bài đưa tin cho trang web trường để chạy chỉ tiêu truy cập, cho đến việc vận động HS và cả phụ huynh tham gia các phong trào, cuộc thi trực tuyến không liên quan đến giảng dạy.
Phát biểu trước giám đốc sở GD-ĐT 34 tỉnh thành trước năm học này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn từng lưu ý: "Đo lường sự thành công của một giám đốc sở GD-ĐT không chỉ dựa vào số lượng HS giỏi, mà còn phải xem GV của tỉnh, thành phố mình có bớt vất vả vì thủ tục hành chính, vì những công việc không thuộc lĩnh vực chuyên môn dạy học hay không".
Do đó, ông yêu cầu phải "giải phóng thực chất sức lao động của người thầy". Quan điểm chỉ đạo của người đứng đầu ngành giáo dục sau đó được cụ thể hóa bằng các quyết định, thông tư, văn bản hướng dẫn...
Thế nhưng chỉ đạo của Bộ đã rõ mà áp lực xuống đến cơ sở vẫn không giảm, thậm chí lại "đẻ" thêm nhiều giấy tờ mang tên gọi mới.
Nguyên nhân cốt lõi có lẽ vẫn nằm ở căn bệnh thành tích và tư duy quản lý cũ kỹ đã bám rễ ở cấp cơ sở. Nhà quản lý chọn cách làm dễ nhất, ngại phải "chạy theo" sự thay đổi của cấp dưới và yêu cầu mới về ứng dụng công nghệ.
Khi thước đo chất lượng của một ngôi trường hay một địa phương vẫn dựa vào số lượng hồ sơ chỉn chu, số giải thưởng thi đua phong trào thay vì sự trưởng thành thực chất của HS, thì ban giám hiệu và chính quyền địa phương vẫn sẽ tiếp tục đẻ ra các chỉ tiêu để "làm đẹp" báo cáo.
Sự thiếu đồng bộ trong việc giám sát, chế tài xử lý chưa nghiêm đối với các đơn vị lạm dụng sức lao động của GV cũng khiến các văn bản chỉ đạo của Bộ dễ rơi vào tình trạng "trên nóng, dưới lạnh".
Đã đến lúc cần những hành động thực chất hơn: thành lập các kênh tiếp nhận phản ánh trực tiếp để bảo vệ nhà giáo, kiểm tra và xử lý nghiêm những nơi tự ý phát sinh hồ sơ trái quy định, đồng thời kiên quyết loại bỏ các phong trào thi đua mang tính diễn xướng.
Quan trọng hơn cả, ngành giáo dục chỉ có thể tập trung vào chuyên môn khi chính quyền ở địa phương thay việc đánh giá cán bộ, GV bằng những giải thưởng phong trào, những chồng hồ sơ bằng sự tiến bộ và hạnh phúc của học trò.
Trả lại thời gian và tâm trí cho chuyên môn không chỉ là "cởi trói" cho thầy cô, mà chính là trả lại một môi trường giáo dục lành mạnh. HS sẽ không phải san sẻ thời gian mà lẽ ra thầy cô dành để giảng dạy, cho những hoạt động nặng hình thức.