Giao thông công cộng phục vụ 14 triệu dân TP.HCM: Khách tăng, xe buýt càng ngày càng đẹp

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, ông Ngô Hải Đường - Trưởng Phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng TP.HCM) - cho biết các quyết sách phát triển giao thông công cộng của thành phố thời gian qua đang mang lại nhiều kết quả tích cực. Lượng khách đi lại tăng tới 47%, xe buýt ngày càng xanh, các tiện ích đi kèm ngày càng hiện đại, thuận tiện hơn với hành khách.

Xe buýt ngày càng xanh, hiện đại

* Thưa ông, từ việc cải thiện nhà chờ, xe… đến chính sách miễn phí vé xe buýt, giao thông công cộng TP.HCM đang chuyển biến ra sao? 

- Đây là một giai đoạn có nhiều chuyển biến của hệ thống giao thông công cộng thành phố, khi lượng hành khách tăng và chất lượng dịch vụ đang được cải thiện. Từ ngày 1-7 đến ngày 6-10, hệ thống xe buýt đã phục vụ hơn 32,75 triệu lượt khách, tăng khoảng 47% so với cùng kỳ năm 2025. 

Hiện lượng khách đạt khoảng 450.000 lượt/ngày, trong khi năm ngoái khoảng 300.000 lượt/ngày. Những con số ấy cho thấy chính sách miễn phí vé nhận được sự hưởng ứng của người dân, góp phần tăng sức hấp dẫn của xe buýt.

Cùng với miễn phí vé, thành phố đang tập trung nâng cấp phương tiện và hạ tầng, tiện ích đi kèm, hướng đến nâng cao trải nghiệm của hành khách sau mỗi chuyến đi.

Đặc biệt, xe buýt điện đang xuất hiện ngày càng nhiều trên các luồng tuyến. Hiện toàn mạng lưới có tổng cộng 2.452 xe. Đến nay thành phố đã đưa vào hoạt động 1.487 xe buýt điện, chiếm 60,6%, và 182 xe sử dụng khí nén thiên nhiên (CNG), chiếm 7,4% trên 2.452 xe.

Theo lộ trình, từ năm 2027, toàn bộ xe buýt nội tỉnh sẽ sử dụng điện hoặc CNG. Đến năm 2029, mục tiêu là 100% xe buýt hoạt động trên địa bàn sử dụng điện, bao gồm cả xe buýt liên tỉnh.

* Nhìn vào số liệu, có thể thấy TP.HCM đang đẩy mạnh phát triển xe buýt điện, nhanh hơn một số thành phố ở các quốc gia trong khu vực. Theo ông, đâu là những yếu tố giúp quá trình này diễn ra nhanh hơn?

- Phát triển giao thông xanh đang là xu hướng chung trên thế giới. Muốn chuyển đổi nhanh, quá trình này phải được Nhà nước định hướng, đưa ra lộ trình, cung cấp các giải pháp khả thi và có quyết tâm để thực hiện.

Thành phố đã ban hành các bộ định mức, đơn giá xe buýt điện, từng bước nâng yêu cầu về phương tiện và chất lượng dịch vụ thông qua công tác đấu thầu rộng rãi.

Một yếu tố quan trọng khác là sự chủ động của các doanh nghiệp vận tải khi chuyển hướng đầu tư phương tiện xanh. Đặc biệt hơn, xe buýt điện đang nhận được phản hồi tích cực từ người dân, rất nhiều ý kiến gửi về Sở Xây dựng đề nghị mở rộng vùng phục vụ.

Sự đón nhận ấy là động lực để ngành giao thông thành phố tiếp tục chuyển đổi phương tiện và nâng chất lượng phục vụ hành khách trên hành trình phía trước.

Hiện Sở Xây dựng đang hoàn chỉnh công tác rà soát mạng lưới, bổ sung các tuyến mới để người dân tiếp cận xe buýt dễ dàng hơn. Tới đây, thành phố cũng sẽ áp dụng các loại hình vận tải công cộng linh hoạt hơn, trong đó có mô hình vận tải theo nhu cầu (DRT).

Đưa giao thông công cộng đến gần nhà người dân hơn

* DRT là mô hình mới tại TP.HCM. Vì sao Sở lại đề xuất triển khai mô hình này và người dân sẽ sử dụng dịch vụ này như thế nào?

- Muốn người dân thay đổi thói quen, lựa chọn giao thông công cộng, ngoài nâng chất lượng xe và dịch vụ, chúng tôi hiểu rằng phải tổ chức mạng lưới phù hợp với công việc, giờ giấc và nhu cầu đi lại.

Trên thực tế, tại TP.HCM có những khu dân cư chưa có xe buýt phục vụ, hoặc có nơi nằm trên đường nhỏ mà xe buýt lớn khó tiếp cận. Đây chính là những "vùng trắng" xe buýt mà chúng tôi cần tìm cách giải quyết để đưa giao thông công cộng đến gần nhà người dân hơn.

Do đó mô hình DRT - tổ chức phương tiện theo nhu cầu thực tế của hành khách để nối quãng đường từ nhà ra điểm dừng xe buýt, nhà ga metro hoặc đi theo nhu cầu là rất cần thiết, phù hợp với không gian đô thị của thành phố.

Đây là loại hình vận tải hành khách mới, được Sở Xây dựng triển khai theo quy định trong Luật Phát triển đô thị.

Về lâu dài, chúng tôi cũng nghiên cứu áp dụng mô hình này để đưa đón học sinh. Những giải pháp định danh, điểm danh và theo dõi hành trình sẽ nghiên cứu cùng phương án vận hành để bảo đảm an toàn, giúp phụ huynh yên tâm.

* Cùng với hạ tầng cứng, hạ tầng mềm đang được thành phố triển khai thế nào để người dân thuận lợi khi đi giao thông công cộng hơn?

- Hiện nay Sở Xây dựng TP.HCM đã ứng dụng công nghệ vào công tác quản lý, điều hành trực tuyến của hệ thống giao thông công cộng. Tại trung tâm điều hành có thể theo dõi hoạt động xe buýt thông qua dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera và hệ thống vé điện tử...

TP cũng đã đưa vào sử dụng ứng dụng MultiGo, hỗ trợ tra cứu tuyến, tìm đường, theo dõi giờ xe đến trạm, từng bước kết nối thông tin xe buýt, metro, buýt đường sông và xe đạp công cộng, giúp hành khách chủ động lựa chọn cách đi phù hợp. 

• TP.HCM hướng đến năm 2030 có 255km metro: Giải phóng mặt bằng phải đi trước một bước

• Tổng quan mạng lưới metro TP.HCM, phấn đấu đến 2030 làm xong 255km

• Bí thư Trần Lưu Quang: TP.HCM khuyến khích chuyển đổi phương tiện xanh, không cấm xe xăng

Vé điện tử và thanh toán không tiền mặt cũng đã được triển khai theo hình thức xã hội hóa. Hệ thống vé điện tử đọc được các loại thẻ tín dụng, các ví điện tử, căn cước công dân và VNeID; đến nay tỉ lệ định danh thanh toán không tiền mặt trên xe buýt và metro đã đạt trên 93%.

Trên cơ sở dữ liệu được ghi nhận từ hệ thống vé điện tử và nền tảng MultiGo, trung tâm đã bước đầu khai thác dữ liệu hành khách phục vụ các chương trình chăm sóc, khuyến khích sử dụng giao thông công cộng.

Trong thời gian tới, chúng tôi tiếp tục hoàn thiện nền tảng số, liên thông dữ liệu vận hành và thanh toán giữa các phương thức vận tải công cộng.

* Với khoảng 14 triệu dân và diện tích hơn 6.700km², TP.HCM áp dụng công nghệ ra sao để quản lý giao thông công cộng hiệu quả hơn?

- Quy mô dân số và không gian phát triển sau khi thành phố mở rộng địa giới hành chính đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý, tổ chức vận hành giao thông công cộng. 

Sở đang nghiên cứu kết nối, tích hợp dữ liệu vận tải với các nền tảng dùng chung của thành phố; hợp tác với Google theo hình thức xã hội hóa để cung cấp thông tin về tuyến xe, vị trí phương tiện và thời gian xe đến điểm dừng trên Google Maps và ứng dụng MultiGo. 

Sở đang phối hợp với Đại học Monash (Úc) nghiên cứu mô hình bản sao số (Digital Twin) cho giao thông công cộng, tích hợp dữ liệu vận hành xe buýt, vé điện tử và dữ liệu từ Green SM để mô phỏng, dự báo nhu cầu đi lại, tối ưu mạng lưới và tăng khả năng kết nối giữa các phương thức vận tải.

Mô hình số sẽ giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở để dự báo những thay đổi trong tương lai, từ đó đánh giá phương án tăng chuyến, điều chỉnh tuyến hoặc kết nối xe buýt với metro phù hợp hơn.

Hệ thống metro cùng xe buýt đang được thành phố đầu tư mạnh mẽ

Ông Ngô Hải Đường cho biết cùng với việc hiện đại hóa hệ thống xe buýt, thành phố cũng đang tập trung đầu tư 8 tuyến metro với mục tiêu có 255km vào năm 2030. Metro đi đến đâu, mạng lưới xe buýt sẽ kết nối đến đó, tạo nên một hệ thống đa phương thức hiện đại, giúp việc đi lại của người dân thuận tiện hơn.

Đây cũng sẽ là lời giải căn cơ giúp thành phố xử lý dứt điểm các vấn đề bao gồm giảm xe cá nhân, giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường.

Sau 3 tháng triển khai chính sách hỗ trợ người dân đi xe buýt miễn phí trên 134 tuyến, TP.HCM ghi nhận đã có hơn 30,6 triệu lượt hành khách lựa chọn sử dụng phương tiện này.