Quy chế quản lý, sử dụng chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" vừa được UBND TP.Đà Nẵng ban hành đặt ra một yêu cầu quan trọng: cái tên "Ngọc Linh" phải đi cùng quá trình xác thực, từ vùng trồng, tuổi sâm đến chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.
Đây là điều cần thiết khi sâm Ngọc Linh càng có giá trị thì cái tên này càng dễ bị lợi dụng. Tình trạng sâm giả, pha trộn dược liệu khác để mạo danh sâm Ngọc Linh từng được cảnh báo. Khi sản phẩm không phải sâm Ngọc Linh vẫn có thể mang tên ấy để bán với giá cao, thứ bị đánh mất không chỉ là tiền của người mua mà còn là giá trị thương hiệu.
Vì vậy, muốn mang tên "Ngọc Linh", sản phẩm phải đáp ứng điều kiện về tuổi sâm, vùng trồng, nguồn gốc và chất lượng; việc kiểm tra được thực hiện ngay tại vườn, từ số lượng cây, độ tuổi, giống đến chất lượng củ, kèm lấy mẫu phân tích. Tem chỉ dẫn địa lý và mã QR tiếp tục tạo thêm một lớp kiểm chứng nguồn gốc.
Từ đây, đặt ra một yêu cầu còn khó hơn: quy trình kiểm soát phải được làm thật, làm chặt và đến nơi đến chốn. Sâm Ngọc Linh sinh trưởng ở vùng núi cao, địa hình hiểm trở, vùng trồng phân tán, không dễ tiếp cận. Kiểm tra một vườn sâm trên thực tế không đơn giản. Nếu chỉ dựa vào hồ sơ, xác nhận thiếu thực chất hoặc để lọt những khâu có thể bị lợi dụng, chính quy trình bảo vệ tên "Ngọc Linh" lại trở thành kẽ hở cho hàng giả đi qua. Vì vậy, phải xác minh thực tế, đối chiếu sản lượng, quản lý chặt tem và dữ liệu truy xuất, đồng thời kiểm tra lại thường xuyên.
Ở chiều ngược lại, những người làm giả, mạo danh, lợi dụng chỉ dẫn địa lý để đưa sản phẩm không đủ điều kiện ra thị trường phải bị xử lý nghiêm. Từ vùng trồng, kiểm tra thực tế, kiểm định, tem truy xuất đến giám sát thị trường và xử lý vi phạm, không khâu nào được làm qua loa, càng không thể để chính quy trình kiểm soát trở thành kẽ hở cho hành vi mạo danh.
Sâm Ngọc Linh lâu nay được mệnh danh "quốc bảo" của Việt Nam. Muốn cái tên ấy có chỗ đứng cao hơn trên thị trường quốc tế, trước hết phải giữ được uy tín từ những sản phẩm bán ra trong nước.
Việc UBND TP.Đà Nẵng ban hành Quy chế quản lý, sử dụng chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực bảo vệ giá trị thương hiệu dược liệu quý của Việt Nam. Theo quy định mới, các sản phẩm mang danh xưng này bắt buộc phải đi qua quá trình xác thực nghiêm ngặt từ vùng trồng, tuổi sâm, giống cây đến chất lượng củ thông qua kiểm tra thực tế và lấy mẫu phân tích. Sự xuất hiện của tem chỉ dẫn địa lý cùng mã QR truy xuất nguồn gốc được kỳ vọng sẽ thiết lập rào cản kỹ thuật hữu hiệu nhằm ngăn chặn tình trạng mạo danh và gian lận thương mại.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khâu thi hành thực tế khi sâm Ngọc Linh chủ yếu sinh trưởng tại các vùng núi cao có địa hình hiểm trở và phân tán. Nếu công tác kiểm tra chỉ dừng lại ở hồ sơ giấy tờ hoặc thiếu sự giám sát chặt chẽ tại vườn trồng, quy trình bảo hộ có nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa cho các sản phẩm kém chất lượng. Việc đối chiếu sản lượng thực tế, quản lý chặt chẽ dữ liệu truy xuất và tiến hành tái kiểm tra thường xuyên là những điều kiện tiên quyết để đảm bảo tính minh bạch của thị trường.
Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, việc xử lý nghiêm minh các hành vi làm giả, lợi dụng chỉ dẫn địa lý để trục lợi đóng vai trò then chốt trong việc duy trì kỷ cương thị trường. Mọi mắt xích từ sản xuất, kiểm định đến phân phối đều đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ và trách nhiệm cao từ các cơ quan chức năng. Đổi lại, việc giữ vững uy tín của "quốc bảo" tại thị trường nội địa chính là nền tảng bền vững để nâng cao vị thế và giá trị của sâm Ngọc Linh trên trường quốc tế.
