Gộp trường xong, vận hành tốt mới là bài toán khó

Tại Nha Trang, 13 trường tiểu học vừa được nhập thành Trường tiểu học Nha Trang, tạo nên một mô hình giáo dục có quy mô đặc biệt lớn trong tỉnh Khánh Hòa. Trường mới hiện có 287 lớp, 10.565 học sinh, một trường chính, 12 phân hiệu và năm điểm trường trải rộng trên 18 địa điểm. Quy mô ấy lập tức đặt ra câu hỏi lớn: sau khi sơ đồ tổ chức thay đổi nhanh chóng, bộ máy mới sẽ vận hành thế nào trong đời sống hằng ngày. Việc vẽ lại cơ cấu có thể hoàn tất trong thời gian ngắn, nhưng quyền quyết định, cách phối hợp và niềm tin của phụ huynh không thể thay đổi chỉ bằng một quyết định hành chính. Điểm tựa đáng kể của trường mới là mỗi phân hiệu có một phó hiệu trưởng phụ trách, phần lớn từng giữ vị trí hiệu trưởng tại các trường cũ. Những người này hiểu giáo viên, biết phụ huynh, nắm các vấn đề cụ thể của từng địa bàn, kể cả những chuyện nhỏ thường không xuất hiện trong báo cáo. Tuy nhiên, hiểu địa bàn chưa đủ nếu người quản lý tại chỗ không có quyền xử lý phù hợp với trách nhiệm được giao. Khi mọi việc đều phải chuyển về trường chính, phó hiệu trưởng phân hiệu rất dễ trở thành nơi tiếp nhận rồi chuyển tiếp giấy tờ. Nghị quyết 37 năm 2026 của Chính phủ đã quy định phân hiệu thực hiện nhiệm vụ theo sự ủy quyền của hiệu trưởng, vì vậy câu hỏi cốt lõi nằm ở phạm vi ủy quyền cụ thể. Những chuẩn chung về chuyên môn, tài chính, an toàn, dữ liệu học sinh và tổ chức bán trú cần được thống nhất để toàn trường vận hành cùng một hướng. Ngược lại, các công việc phát sinh hằng ngày tại lớp học, điểm trường nên được quyết định ngay tại nơi gần sự việc nhất, đi kèm trách nhiệm rõ ràng. Một trường rất lớn sẽ nhanh chóng quá tải nếu mọi quyết định đều dồn về trường chính, nhưng sáp nhập cũng mất ý nghĩa nếu 12 phân hiệu vẫn hoạt động như 13 trường cũ. Cách quản trị phù hợp nằm ở điểm cân bằng: điều gì bắt buộc thống nhất thì dùng chung, còn việc gì có thể giải quyết tại chỗ thì trao quyền cho người gần công việc nhất. Phụ huynh sẽ là những người nhận thấy hiệu quả của cách tổ chức này sớm nhất, qua những yêu cầu tưởng nhỏ nhưng xuất hiện thường xuyên. Họ cần biết xin giấy xác nhận, sửa thông tin cho con, hỏi về khoản thu hoặc phản ánh bữa bán trú thì phải tìm đến đâu, thay vì đi qua nhiều tầng nấc. Nếu một việc đơn giản phải từ điểm trường chuyển lên phân hiệu rồi tiếp tục vòng về trường chính, bộ máy có thể gọn hơn trên giấy tờ nhưng cuộc sống của phụ huynh và học sinh lại trở nên rườm rà. Hồ sơ có thể được xử lý ở nơi xa thông qua hệ thống dữ liệu chung, nhưng người dân không nên phải di chuyển nhiều lần chỉ để giải quyết một nhu cầu thường ngày. Chuyển đổi số trong trường hợp này trước hết phải giúp một người mẹ bớt một chuyến đi, chứ không chỉ tạo thêm quy trình điện tử. Phép thử quan trọng nhất vẫn là chất lượng học tập và điều kiện sinh hoạt của học sinh tại từng điểm trường. Nhà trường thừa nhận cơ sở vật chất giữa các địa điểm chưa đồng đều, trong khi nơi thừa, nơi thiếu giáo viên, điều vốn dễ hiểu sau khi 13 trường có lịch sử và điều kiện khác nhau được hợp nhất. Một quyết định ban hành trong mùa hè không thể lập tức xóa hết những chênh lệch đã hình thành qua nhiều năm, nhưng chính quá trình chung nguồn lực có thể tạo ra giá trị thật sự. Giáo viên có thể được điều chuyển từ nơi thừa sang nơi thiếu, còn kế hoạch dạy học, thực đơn bán trú và tiêu chuẩn phục vụ có thể xây dựng theo một mặt bằng chung. Nếu nguồn lực được đưa về để nâng các phân hiệu ở xa, thay vì chỉ làm bộ phận quản lý trung tâm phình to, học sinh mới là người trực tiếp hưởng lợi. Theo bài viết của Tuổi Trẻ, quy mô 287 lớp cũng cần được nhìn trong bối cảnh đặc thù của mô hình trường chính, phân hiệu và điểm trường. Chuẩn cơ sở vật chất hiện hành đặt trần một trường tiểu học thông thường ở mức 30 lớp, trong khi Trường tiểu học Nha Trang có 287 lớp, trải trên 18 địa điểm. Khoảng cách rất lớn ấy chưa đủ để kết luận mô hình mới tốt hay chưa tốt, bởi cấu trúc tổ chức theo Nghị quyết 37 khác hẳn một trường đơn lẻ. Dù vậy, con số này nhắc rằng khi quy mô tổ chức thay đổi, phương thức quản trị và bộ tiêu chuẩn đi kèm cũng phải thay đổi, không thể tiếp tục mặc chiếc áo cũ.