Hạn chế rủi ro pháp lý của báo chí khi 'phụ thuộc' AI

Sáng 9-9, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm về những điểm mới của Luật Báo chí, chế tài pháp luật, nhận diện rủi ro và bảo vệ đạo đức nghề báo. Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo cùng các nền tảng truyền thông mới đang làm môi trường báo chí thay đổi với tốc độ chưa từng có. Nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhận định ranh giới giữa một sai sót nghiệp vụ thông thường và hành vi dẫn tới trách nhiệm pháp lý đôi khi rất mong manh. Theo ông Dũng, người làm báo hiện phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu, từ nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn đến tuân thủ pháp luật, bảo đảm trách nhiệm xã hội và giữ chuẩn mực nghề nghiệp. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính thủ tục, mà còn là nền tảng giúp báo chí duy trì vai trò, uy tín và trách nhiệm trong đời sống xã hội hiện đại. Tại chương trình, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó cục trưởng Cục Báo chí thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, giới thiệu những điểm mới của Luật Báo chí cùng hệ thống văn bản hướng dẫn liên quan. Các văn bản được đề cập gồm bốn nghị định và ba thông tư, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, tạo thêm cơ sở pháp lý cho hoạt động báo chí trong môi trường số. Nhiều đại biểu tập trung phân tích những nguy cơ phát sinh khi hoạt động báo chí bị nền tảng số chi phối, đặc biệt trong quá trình sử dụng AI để hỗ trợ thu thập, sản xuất hoặc biên tập nội dung. Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó trưởng ban Nhân Dân điện tử báo Nhân Dân, phân loại rủi ro xuất bản thành bốn nhóm lớn, gồm chính trị, tư tưởng; thương mại, ngân sách; bản quyền, dữ liệu cá nhân; cùng AI và deepfake. Trong đó, nội dung và hình ảnh do AI tạo ra có thể khiến người sử dụng hình thành cảm giác tin tưởng sai lệch, nhất là khi thông tin được trình bày với vẻ ngoài thuyết phục nhưng chưa qua kiểm chứng đầy đủ. Từ kinh nghiệm xây dựng bộ lọc kiểm duyệt nội bộ, ông Nhật giới thiệu mô hình ba lớp phòng ngừa rủi ro trên hệ thống CMS hội tụ của báo Nhân Dân trước khi thông tin được xuất bản. Mô hình này đặt con người ở vị trí kiểm soát, yêu cầu thiết lập hàng rào an toàn khi dùng ứng dụng AI, đồng thời ưu tiên tài liệu chính thống và cảnh giác trước nguy cơ deepfake. Nhà báo Nguyễn Đức Hiển, Phó tổng biên tập báo Sài Gòn Giải Phóng, chia sẻ thêm kinh nghiệm quản trị rủi ro pháp lý và đạo đức trong các tòa soạn số. Theo ông Hiển, mỗi cơ quan báo chí cần xây dựng khung pháp lý nội bộ cho việc sử dụng AI, bên cạnh quy chế về bản quyền và quy chế sử dụng mạng xã hội. Những quy chế này giúp tòa soạn xác định rõ trách nhiệm, giới hạn sử dụng công nghệ và cách xử lý nội dung, dữ liệu hoặc hình ảnh có nguy cơ gây tranh chấp. Ông Hiển nhấn mạnh Luật Báo chí đã quy định các giới hạn pháp lý mà người làm báo phải tuân thủ, nhưng đạo đức nghề nghiệp mới là hàng rào quan trọng giúp ngăn rủi ro từ trước. Vì vậy, từng cơ quan báo chí và từng người làm nghề cần coi trọng chuẩn mực đạo đức cùng nghiệp vụ, qua đó hạn chế sai sót, vi phạm và nguy cơ đối mặt chế tài. Trao đổi tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Hiếu cho biết Luật Báo chí 2025 đã bổ sung quy định về công cụ số giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng. Đối với AI, cơ quan báo chí phải tuân thủ các quy định về báo chí, trí tuệ nhân tạo và những quy định liên quan trong toàn bộ quá trình sử dụng công nghệ. Các khâu được lưu ý gồm thu thập, sản xuất, biên tập và phân phối nội dung, bởi sai sót ở bất kỳ bước nào cũng có thể ảnh hưởng đến tính chính xác và hợp pháp của sản phẩm. Cơ quan báo chí phải kiểm chứng, rà soát và chịu trách nhiệm về tính xác thực, tính hợp pháp của nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra. Phát biểu tại chương trình, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM Nguyễn Ngọc Hồi cho rằng báo chí cần chuyển hướng để kiểm soát tốt hơn hoạt động sản xuất thông tin trên các nền tảng. Ông Hồi lưu ý sản phẩm báo chí trên không gian mạng vẫn phải được tổ chức quy trình sản xuất và kiểm soát tương tự sản phẩm báo chí thông thường. Từ các ý kiến tại tọa đàm, thông điệp nổi bật là AI có thể hỗ trợ tốc độ và năng suất, nhưng không thể thay thế trách nhiệm kiểm chứng, phán đoán nghề nghiệp và đạo đức của con người. Trong bối cảnh luật mới, công nghệ mới cùng nhiều dạng rủi ro mới đồng thời xuất hiện, tòa soạn cần dựng hàng rào pháp lý, nghiệp vụ và đạo đức trước khi đưa thông tin đến công chúng.