Chiều 16/9, chuyên cơ chở vua và hoàng hậu Thái Lan rời sân bay quốc tế Nội Bài, khép lại chuyến thăm cấp Nhà nước kéo dài ba ngày tại Việt Nam. Điểm đặc biệt của chuyến bay là vua Maha Vajiralongkorn điều khiển tàu bay ở vị trí cơ trưởng, hoàng hậu ở vị trí cơ phó và vua trực tiếp liên lạc với kiểm soát viên không lưu trên tần số.
Ở phía sau chuyến bay, các kíp trực của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) tập trung trên từng vị trí, thực hiện dẫn đường cho chuyên cơ bay vào vùng trời Việt Nam và hạ, cất cánh an toàn tại sân bay Nội Bài.
VATM huy động những nhân sự dày dạn kinh nghiệm nhất. Kíp trực đón chuyên cơ ngày 14/9 do kíp trưởng Hán Thanh Sơn, người có 28 năm gắn bó với các tần số không lưu - trực tiếp chỉ huy. Ba ngày sau, kíp trực đưa chuyên cơ cất cánh rời Việt Nam được trao cho kíp trưởng Bùi Khắc Vinh với 21 năm tuổi nghề.
Kíp trưởng Hán Thanh Sơn cho biết việc điều hành chuyến bay chuyên cơ chở nguyên thủ quốc gia luôn đặt ra tiêu chuẩn an toàn ở mức cao nhất. Nhưng việc nguyên thủ trực tiếp lái máy bay và liên lạc với cơ quan không lưu lại là một tình huống vô cùng hiếm hoi.
Hình ảnh vua và hoàng hậu Thái Lan lái chuyên cơ đến Việt Nam hôm 14/9. Ảnh: Hoàng gia Thái Lan
"Khi giọng nói của vua Thái Lan vang lên qua thiết bị liên lạc, đó thực sự là khoảnh khắc đặc biệt. Song cảm xúc ngỡ ngàng chỉ xuất hiện trong vài giây ngắn ngủi", anh Sơn chia sẻ. Khi máy bay nằm trong vùng trách nhiệm, cảm xúc nhanh chóng nhường chỗ cho trạng thái nghề nghiệp, cả kíp trực tập trung cao độ, nắm chắc tình huống, thực hiện đúng phương thức và sử dụng thuật ngữ điều hành bay tiêu chuẩn.
Mọi trao đổi giữa đài kiểm soát và buồng lái diễn ra bằng thuật ngữ tiếng Anh hàng không chuẩn mực, ngắn gọn. Kiểm soát viên không lưu phải giữ chất giọng bình tĩnh, đọc rõ từng huấn lệnh về độ cao, hướng bay và tốc độ. Ở phía bên kia, Quốc vương cơ trưởng phản hồi chuẩn xác từng ký hiệu kỹ thuật. Sự chuyên nghiệp từ cả hai phía đã biến cuộc đối thoại thành những thao tác điều hành chuẩn mực, không sai sót.
Áp lực đặt lên vai các kíp trực không chỉ nằm ở sự xuất hiện của chuyến bay hoàng gia. Bài toán khó là làm sao dành sự ưu tiên tuyệt đối cho chuyên cơ theo đúng quy định lễ tân nhà nước, nhưng đồng thời không được làm gián đoạn luồng giao thông hàng không dân dụng đang hoạt động dồn dập tại sân bay cửa ngõ Thủ đô.
Chỉ một sơ suất trong việc phân cách khoảng cách giữa các tàu bay cũng có thể dẫn đến dây chuyền chậm chuyến hoặc nguy cơ mất an toàn. Các kíp trưởng đã phải tính toán từng khoảng trống thời gian trên bầu trời, điều phối hàng chục chuyến bay thương mại khác bay chờ hoặc điều chỉnh luồng tiếp cận từ xa, nhường một "hành lang sạch" cho chiếc chuyên cơ hạ cánh.
Chuyên cơ chở vua và hoàng hậu Thái Lan hạ cánh tại Nội Bài trong điều kiện thời tiết xấu ngày 14/9. Ảnh: VATM
Chiều 16/9, chiếc chuyên cơ cất cánh rời Hà Nội khi khu vực Bắc Bộ bước vào đợt mưa lớn diện rộng, kèm theo giông lốc mạnh và tầm nhìn suy giảm nghiêm trọng. Tại Trung tâm Kiểm soát đường dài (ACC Hà Nội) và Đài kiểm soát không lưu Nội Bài, màn hình radar hiển thị liên tục các dải mây giông nguy hiểm. Thông tin khí tượng được cập nhật từng phút. Phương án cất cánh ban đầu đứng trước nguy cơ phải thay đổi do hướng gió và mật độ mây mù.
Trước thời điểm khởi hành, kíp trực của kíp trưởng Bùi Khắc Vinh cùng các bộ phận đã liên tục rà soát nhiều kịch bản dự phòng: từ việc chọn đường lăn, tính toán độ ma sát đường băng 11R, cho đến các phương án xử lý khi điều kiện khai thác thay đổi.
Đúng kế hoạch, chiếc chuyên cơ nổ máy, lăn ra đường cất hạ cánh 11R giữa cơn mưa nặng hạt. Lệnh cất cánh được phát ra, máy bay lao lên không trung, rẽ qua các vùng mây xấu một cách an toàn dưới sự dẫn đường chuẩn xác của hệ thống radar tiếp cận. Chuyến bay khép lại bằng một cuộc chuyển giao êm thuận giữa kiểm soát tiếp cận Nội Bài và các phân khu đường dài, trước khi chuyên cơ ra khỏi vùng thông báo bay Hà Nội.
Quốc vương Thái Lan tự lái chuyên cơ thăm Việt Nam
VNhà vua Thái Lan điều khiển chuyên cơ. Video: TV5HD
Đối với kiểm soát viên không lưu, áp lực trong những thời điểm như vậy được kiểm soát bằng sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tuân thủ quy trình, phối hợp kíp trực và kinh nghiệm thực tiễn. Mỗi thành viên phải nắm chắc phương án chính và dự phòng. Sự bình tĩnh không đến từ việc ít áp lực mà đến từ việc đã chuẩn bị đủ để xử lý áp lực đúng cách.
"Ấn tượng của chúng tôi là các trao đổi trực tiếp từ vua trên tần số được thực hiện rất chuẩn mực, đúng phương thức và rõ ràng", kíp trưởng Bùi Khắc Vinh nói. Với kiểm soát viên, cảm xúc có thể đến sau nhiệm vụ, trong thời điểm điều hành, sự tập trung, chính xác và kỷ luật luôn được đặt lên hàng đầu.
Sự an toàn của một chuyến bay chuyên cơ là kết quả của một bộ máy vận hành từ những người làm công tác dự báo khí tượng, nhân viên kỹ thuật xe đẫn đường, cho đến các kiểm soát viên không lưu âm thầm đeo tai nghe trong phòng kín.
Chuyên cơ của vua và hoàng hậu Thái Lan đã cất cánh thành công, đánh dấu chuyến thăm tốt đẹp đến Việt Nam. Còn với những người làm công tác quản lý bay Việt Nam, phần thưởng sau những giờ phút căng thẳng trên tần số chỉ đơn giản là nghe câu chào tạm biệt từ buồng lái, xác nhận một hành trình đã thông suốt và an toàn.
Đoàn Loan