PGS, TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia:
Câu hỏi cho việc tổ chức quá trình sáng tạo
Bảo tồn di sản cần được đặt trong mối quan hệ với đời sống hiện tại, thay vì tách di sản ra khỏi quá trình phát triển. Cần tạo điều kiện để di sản tiếp tục được sử dụng, thực hành và phát huy trong đời sống đương đại. Nếu hoạt động sáng tạo tách khỏi giá trị gốc, xem di sản như phông nền hoặc chất liệu trang trí, nguy cơ làm nghèo giá trị di sản sẽ xuất hiện. Vì vậy, điều quan trọng không phải là lựa chọn giữa bảo tồn và sáng tạo, mà là tổ chức quá trình sáng tạo sao cho cái mới được hình thành từ sự hiểu biết về di sản và góp phần làm cho di sản tiếp tục sống trong hiện tại.
TS Phạm Thị Thanh Hường, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội:
Quản lý không quá khép kín và mở cửa đừng thiếu nguyên tắc
Di sản có thể được tiếp cận và sử dụng cho những mục đích sáng tạo đương đại nếu đi cùng cơ chế quản lý phù hợp. Kinh nghiệm của một số quốc gia cho thấy, hoạt động tương tác với di sản có thể được cho phép, nhưng phải đi kèm chính sách và cơ chế quản lý. Đây là vấn đề ngày càng rõ khi di sản trở thành nguồn cảm hứng cho điện ảnh, nghệ thuật thị giác, thiết kế, nhiếp ảnh, quảng cáo và các sản phẩm truyền thông. Nếu quản lý quá khép kín, khả năng đưa di sản vào đời sống đương đại có thể bị hạn chế. Nhưng nếu mở cửa thiếu nguyên tắc, di sản có thể chịu sức ép từ hoạt động thương mại và khai thác quá mức.
Luật sư Lê Quang Vinh, Công ty Sở hữu Trí tuệ Bross & Partners:
Phải đặt sở hữu trí tuệ vào câu chuyện kinh tế di sản
Di sản chứa đựng nhiều lớp tài sản vô hình, từ tri thức truyền thống, kỹ thuật nghề, sản phẩm làng nghề đến biểu tượng và các giá trị văn hóa. Việc nhận diện và xác lập quyền đối với những giá trị này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đưa di sản vào hoạt động kinh tế và sáng tạo. Từ góc độ sở hữu trí tuệ, việc định danh giúp xác định những giá trị nào có thể được bảo hộ, chủ thể nào có quyền và việc khai thác có thể được thực hiện theo cơ chế nào. Khi những giá trị vô hình được nhận diện đầy đủ, di sản có thể được định giá, cấp quyền và khai thác trong khuôn khổ pháp luật. Đặt sở hữu trí tuệ vào câu chuyện kinh tế di sản cũng có nghĩa là nhìn di sản như một tài sản văn hóa cần được nhận diện, bảo vệ và khai thác có trách nhiệm. Đây là cơ sở quan trọng để sáng tạo trên nền di sản có thể phát triển lâu dài, thay vì dừng lại ở việc sử dụng chất liệu văn hóa cho một sản phẩm nhất thời.
TS Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia, nguyên Phó Cục trưởng Di sản văn hóa:
Đừng thương mại hóa bằng mọi giá
Phát triển kinh tế di sản không đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Khai thác di sản cần dựa trên hiểu biết đúng về giá trị, tôn trọng bản chất của di sản và bảo đảm lợi ích của cộng đồng. Sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển vì vậy cần được đặt trong toàn bộ quá trình khai thác. Từ yêu cầu ấy, vai trò của cộng đồng trở thành vấn đề không thể đứng ngoài quá trình sáng tạo.
Phương Lam, Ngọc Duy (Thực hiện)