Học sinh dùng AI: Có đáp án nhanh chưa chắc đã học tốt

Nguồn ảnh: Thanh Niên

AI có thể giúp học sinh tìm đáp án nhanh chóng, nhưng điều đó không đồng nghĩa với học tốt hơn. Các chuyên gia cho rằng nhà trường cần chú trọng quá trình tư duy, thay vì chỉ đánh giá sản phẩm học sinh tạo ra.

Tại Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026, do Bộ GD-ĐT tổ chức ngày 8 - 9.10, GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục, cho rằng câu hỏi hiện nay không còn là "có nên cấm AI hay không" mà là "sử dụng AI như thế nào".

Theo ông Vinh, trẻ em đang sống trong thế giới số nên cần được trang bị kiến thức để tiếp cận công nghệ an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.

Điều quan trọng là phân biệt giữa sử dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc và sử dụng AI trong học tập. Với công việc, AI có thể giúp tiết kiệm thời gian, hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn. Nhưng học tập là quá trình hình thành hiểu biết và năng lực, nên có được đáp án nhanh chưa đồng nghĩa với học tốt hơn.

Khi AI có thể tạo ra bài viết, bài trình bày hoặc đáp án, nhà trường cần quan tâm nhiều hơn đến cách học sinh suy nghĩ, thực hiện nhiệm vụ và thể hiện năng lực, thay vì chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng.

Ông Vinh nhấn mạnh, ứng dụng AI trong nhà trường phải xuất phát từ mục tiêu và phương pháp sư phạm, phù hợp với điều kiện thực tế.

Cùng quan điểm, ông Frank Van Cappelle, Trưởng nhóm Trung tâm đổi mới học tập toàn cầu của UNICEF, cho rằng không phải cứ số hóa hoạt động dạy học là chất lượng giáo dục sẽ được cải thiện.

Việc chuyển bài giảng thành video, bài kiểm tra sang hình thức trực tuyến hay đưa bài tập lên thiết bị số chưa chắc giúp học sinh học tốt hơn. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết được những khó khăn cụ thể trong giáo dục.

Đại diện UNICEF khuyến nghị trẻ em nên tiếp cận AI thông qua các công cụ được thiết kế riêng cho giáo dục, có giới hạn và cơ chế kiểm soát phù hợp. Những công cụ này cần hướng dẫn học sinh học, thay vì chỉ cung cấp đáp án.

Đặc biệt, ông lưu ý không nên giao toàn bộ việc đánh giá học sinh cho AI, bởi giáo viên có thể mất đi cơ hội hiểu rõ năng lực và quá trình tiến bộ của từng em.

Ở góc độ phát triển kỹ năng, ông Hà Duy Bình, Trưởng ban Hỗ trợ và tư vấn chuyển đổi số TP.HCM, nhấn mạnh trẻ cần được hướng dẫn kiểm chứng thông tin, tự đánh giá và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình khi sử dụng AI.

Theo ông Bình, công nghệ cần hỗ trợ chứ không làm thay quá trình suy nghĩ, diễn đạt, trải nghiệm và kết nối của trẻ với mọi người.

Tại Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức ngày 8 và 9 tháng 10, các chuyên gia khẳng định vấn đề cốt lõi hiện nay là phương thức sử dụng trí tuệ nhân tạo thay vì tìm cách cấm đoán. Giáo sư Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục, nhấn mạnh học tập là tiến trình tích lũy hiểu biết và năng lực, do đó việc AI tạo ra câu trả lời nhanh chóng hoàn toàn không đồng nghĩa với việc người học đạt hiệu quả thực chất. Nhà trường cần chuyển hướng trọng tâm sang đánh giá phương thức tư duy và quá trình thực hiện nhiệm vụ, thay vì chỉ căn cứ trên sản phẩm hoàn thiện cuối cùng. Đồng quan điểm trên, ông Frank Van Cappelle, Trưởng nhóm Trung tâm đổi mới học tập toàn cầu của UNICEF, lưu ý rằng việc số hóa bài giảng hay chuyển đổi hình thức kiểm tra đơn thuần không mặc nhiên nâng cao chất lượng giáo dục. Đại diện UNICEF khuyến nghị học sinh nên tiếp cận những công cụ AI giáo dục chuyên biệt có cơ chế kiểm soát, đồng thời cảnh báo các cơ sở đào tạo không nên giao toàn bộ trách nhiệm đánh giá cho thuật toán để tránh làm suy giảm sự thấu hiểu của giáo viên đối với từng cá nhân. Ở khía cạnh kỹ năng thực hành, ông Hà Duy Bình, Trưởng ban Hỗ trợ và tư vấn chuyển đổi số Thành phố Hồ Chí Minh, khẳng định học sinh cần được rèn luyện năng lực kiểm chứng dữ liệu và tự chịu trách nhiệm trước các lựa chọn cá nhân. Công nghệ chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ giải quyết khó khăn cụ thể, tuyệt đối không thể thay thế năng lực diễn đạt độc lập cùng những trải nghiệm gắn kết giữa con người trong môi trường học đường.