Hội đồng Giải thưởng VinFuture 2026: 'Có nhiều công trình xuất sắc để lựa chọn'

Giáo sư Daniela Rus tham gia Hội đồng Giải thưởng VinFuture từ năm 2025. Bà nghiên cứu trong các lĩnh vực robot, trí tuệ nhân tạo (AI), học máy và ứng dụng của những công nghệ này. Trước thời điểm công bố các chủ nhân giải thưởng năm 2026, bà chia sẻ về hành trình xét chọn, những tiêu chí đánh giá công trình và kỳ vọng vào vai trò của khoa học đối với tương lai nhân loại.

- Quá trình xét chọn VinFuture năm nay có điều gì đặc biệt với giáo sư và Hội đồng giải thưởng?

- Năm nay có nhiều đề cử thực sự xuất sắc. Có nhiều nhà khoa học, công trình xứng đáng được ghi nhận, vì vậy quá trình lựa chọn đã kéo dài vài tháng. Tôi rất vinh dự khi được tham gia vào quá trình đánh giá kỹ lượng và sâu sắc này.

Với mỗi đề cử, chúng tôi luôn đặt ra hai câu hỏi, công trình đã tạo bước tiến nào về khoa học, tri thức và tri thức ấy có khả năng tạo ra tác động tích cực, sâu rộng với nhân loại? Đây cũng là hai tiêu chí được áp dụng xuyên suốt quá trình đánh giá.

Khi các chủ nhân giải thưởng được công bố, công chúng sẽ thấy mỗi công trình được vinh danh đều thể hiện những tiến bộ khoa học thực chất, đồng thời có tiềm năng tạo tác động to lớn đối với nhân loại.

- Giữa những quan điểm chuyên môn đa dạng, điều gì giúp Hội đồng giải thưởng đi đến sự đồng thuận cuối cùng?

- Tôi ấn tượng với cách Giáo sư Richard Henry Friend dẫn dắt các cuộc thảo luận. Ông rất thấu đáo và trân trọng những góc nhìn khác nhau.

Với vai trò Chủ tịch Hội đồng giải thưởng, ông thường nhắc chúng tôi rằng ông không tham gia biểu quyết. Mục tiêu của ông là đảm bảo tất cả các quan điểm đều được đưa ra, lắng nghe và xem xét thấu đáo, hướng đến sự đồng thuận mà mọi thành viên cùng ủng hộ.

Tôi cũng trân trọng cơ hội làm việc cùng những đồng nghiệp xuất sắc, giàu kinh nghiệm và có những góc nhìn khoa học đa dạng tại VinFuture. Chính tinh thần trách nhiệm, sự cân nhắc kỹ lưỡng ấy đã khiến hành trình này trở nên ý nghĩa.

- Các công trình sẽ được vinh danh năm nay có gì đáng chú ý, thưa bà?

- VinFuture năm nay sẽ tôn vinh những nhà khoa học đã dành tâm huyết nghiên cứu, tìm kiếm giải pháp hướng tới tương lai bền vững cho nhân loại. Tinh thần ấy sẽ hiện diện ở nhiều cấp độ, không chỉ trong một hạng mục giải thưởng.

Những công trình khoa học được vinh danh năm nay không chỉ góp phần thúc đẩy sự phát triển, thịnh vượng của nhân loại, mà còn hướng đến đảm bảo sự phát triển ấy diễn ra theo cách bền vững cho hành tinh.

- Đâu là những hướng nghiên cứu bà đặc biệt quan tâm trong bức tranh khoa học năm nay?

- Có những vấn đề khoa học rất quan trọng với tương lai, đặc biệt khi chúng ta nhìn vào mối liên hệ giữa các hệ thống tự nhiên và công nghệ do con người tạo ra.

Chẳng hạn, hiệu quả sử dụng năng lượng là một trong những bài toán khoa học quan trọng. Một người có thể hoạt động cả ngày chỉ với năng lượng từ một thanh chocolate, nhưng các hệ thống máy tính lại cần tiêu thụ năng lượng lớn hơn nhiều để thực hiện những tác vụ phức tạp.

Sự khác biệt này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa hiệu quả năng lượng của các hệ thống tự nhiên và các hệ thống kỹ thuật. Những tiến bộ trong công nghệ pin đóng vai trò thiết yếu, khi công nghệ pin được cải thiện, các hệ thống kỹ thuật có thể tiến gần hơn hiệu quả sử dụng năng lượng của các hệ thống tự nhiên.

Khi đạt được điều đó, chúng ta có thể tạo ra những hệ thống kỹ thuật vượt trội, phát triển những phương thức công nghệ bền vững hơn. Bên cạnh đó, việc hiểu rõ các hệ thống tự nhiên và mối liên hệ giữa sức khỏe môi trường với đời sống con người cũng đặc biệt quan trọng.

Những nghiên cứu như vậy nhắc chúng ta rằng tiến bộ khoa học không chỉ nằm ở khả năng tạo ra công nghệ mạnh hơn, mà còn ở việc hiểu và bảo vệ thế giới chúng ta đang sống.

- Sau hai năm đồng hành, giáo sư nhìn nhận thế nào về vai trò của VinFuture trong việc kết nối trí tuệ khoa học và tìm kiếm công trình có giá trị lâu dài với nhân loại?

- Tôi trân trọng việc được trở thành một phần của cộng đồng khoa học VinFuture. Những mục tiêu, khát vọng và tầm nhìn của giải thưởng rất lớn, gắn liền những thách thức nhân loại đang đối mặt.

Điều khiến tôi đặc biệt ấn tượng là tầm nhìn của VinFuture, khi giải thưởng không chỉ thúc đẩy tiến bộ nhân loại, mà còn hướng đến tương lai của hành tinh – hai yếu tố luôn gắn bó mật thiết.

Ở thời điểm thế giới không ngừng chuyển mình, cơ hội và thách thức đan xen, VinFuture đang góp phần lan tỏa hi vọng, tinh thần lạc quan thông qua việc tôn vinh những thành tựu khoa học có ý nghĩa. Điều đáng quý nằm ở những khám phá được ghi nhận, sự cẩn trọng, có chiều sâu và tinh thần trách nhiệm trong mỗi quyết định vinh danh.

Đó cũng chính là điều khiến tôi cảm thấy hành trình này thực sự có ý nghĩa. Khi khoa học liên tục mở rộng những giới hạn tưởng chừng không thể vượt qua, việc lựa chọn thành tựu xứng đáng được vinh danh cũng là hành trình đòi hỏi nhiều hơn những đánh giá về chuyên môn. Đó còn là sự cân nhắc về trách nhiệm, tầm nhìn và những giá trị mà mỗi khám phá để lại cho tương lai.

Quang Anh

VinFuture khởi động mùa 6 từ tháng 1 năm nay. Đến tháng 5, ban tổ chức nhận 1.819 hồ sơ, tăng hơn gấp 3 lần so với mùa giải đầu tiên. Mạng lưới đối tác đề cử chính thức của VinFuture tiếp tục mở rộng với 17.154 đối tác đến từ 117 quốc gia và vùng lãnh thổ trên cả 5 châu lục. Lễ trao giải VinFuture 2026 dự kiến diễn ra đầu tháng 12 tới.