CNN dẫn hai nghiên cứu trên tạp chí Nature Health công bố hôm 14/10 ước tính hơn 50.000 người tử vong tại các thành phố châu Âu trong những đợt sóng nhiệt thiêu đốt lục địa này suốt mùa hè, trở thành đợt nắng nóng chết chóc nhất trong lịch sử khu vực. Khoảng 2/3 số ca tử vong (hơn 32.600 người) liên quan trực tiếp tới biến đổi khí hậu gây ra bởi ô nhiễm từ nhiên liệu hóa thạch.
Số ca tử vong nghiêm trọng này được công bố chỉ vài tuần trước khi các nhà lãnh đạo thế giới gặp gỡ tại Thổ Nhĩ Kỳ để tham dự hội nghị khí hậu thường niên của Liên Hợp Quốc, và chỉ vài ngày sau cảnh báo cơ hội giới hạn mức độ ấm lên toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp đã biến mất hoàn toàn.
"Chúng ta đang đi chệch hướng để hạn chế những hậu quả tồi tệ nhất của biến đổi khí hậu và chính phủ các nước cần nhận thức rõ nếu không phối hợp hành động nhanh chóng hơn, tình hình sẽ càng trầm trọng thêm", Clair Barnes, nhà nghiên cứu về thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu tại trường Imperial College London, nhấn mạnh.
Châu Âu là lục địa ấm lên nhanh nhất với nhiệt độ cực đoan đã chạm ngưỡng không thể chịu đựng. Toàn bộ khu vực đối mặt với mức nhiệt cao chưa từng có từ cuối tháng 5 đến tháng 8. Đây là mùa hè nóng nhất từng được ghi nhận ở Tây Âu, với nhiệt độ cao hơn khoảng 2,9 độ C so với mức trung bình 1991-2020. Tuy nhiên, vào nhiều ngày riêng lẻ, một số quốc gia ghi nhận nhiệt độ cao hơn 12 độ C so với thông thường.
Theo New York Times, Barnes và đồng nghiệp tập trung vào 854 khu đô thị ở 30 quốc gia: 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu, cùng với Anh, Na Uy và Thụy Sĩ. Những thị trấn và thành phố này chiếm khoảng 40% tổng dân số các quốc gia này, nhưng không đại diện cho toàn bộ châu Âu.
Nhóm nghiên cứu lựa chọn danh sách dựa trên khả năng thu thập dữ liệu cần thiết để ước tính tỷ lệ tử vong liên quan đến nắng nóng trong mỗi mùa hè từ năm 2000. Họ so sánh nhiệt độ tại những nơi đó trong mùa hè năm nay với nhiệt độ dự kiến trong tình huống không có biến đổi khí hậu. Sau đó, họ sử dụng nghiên cứu đã qua thẩm định về mối quan hệ giữa nhiệt độ cao và số ca tử vong hàng ngày để lập mô hình tỷ lệ người chết liên quan đến nhiệt độ từ đầu tháng 6 đến cuối tháng 8. Theo Barnes, phương pháp trên tạo ra ước tính số người tử vong tương đối phù hợp với con số mà các cơ quan y tế quốc gia công bố sau đó.
Người dân ngồi dưới bóng râm trên bậc thang ở Rome. Ảnh: Reuters
Nhóm nghiên cứu ước tính tổng cộng có 50.391 ca tử vong liên quan đến nhiệt độ ở thành phố. Số người chết cao nhất trong 26 năm qua và cao hơn đáng kể so với những đợt nắng nóng lớn trước đó ở châu Âu vào năm 2022 và 2003. Trong đó mùa hè năm 2022 khoảng 29.480 người chết và mùa hè năm 2003 là 28.462 người.
Nam Âu và Tây Âu là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, nhưng vùng mát mẻ hơn ở phía bắc, bao gồm cả Anh, cũng ghi nhận hàng nghìn ca tử vong. Tỷ lệ tử vong cao nhất là ở nhóm người từ 85 tuổi trở lên và hơn 800 người trong độ tuổi từ 20 đến 44 chết do nguyên nhân liên quan đến nhiệt độ.
Garyfallos Konstantinoudis, một nhà khoa học khí hậu tại trường Imperial College London giải thích lý do chính dẫn tới ước tính tỷ lệ tử vong năm nay tăng vọt đơn giản do cường độ nắng nóng ảnh hưởng đến nhiều khu vực rộng lớn của châu Âu trong thời gian dài.
"Phần lớn cơ sở hạ tầng ở Tây và Bắc Âu không được thiết kế để đối phó với loại nhiệt độ mà chúng ta đang chứng kiến hiện nay dưới tác động của ấm lên toàn cầu do hoạt động của con người", AP dẫn lời Barnes.
Các nhà khoa học cũng phát hiện vai trò của biến đổi khí hậu trong số ca tử vong do nhiệt độ cao trở nên ngày càng rõ ràng hơn. Đầu thế kỷ này, ô nhiễm từ nhiên liệu hóa thạch gây ra khoảng 40% số ca tử vong do nhiệt độ so với mức 2/3 hiện nay.
Chính phủ các nước châu Âu đang chú ý hơn đến nguy cơ của nhiệt độ cao. Một dấu hiệu là cơ quan y tế tại một số quốc gia như Anh, Pháp, Đức và Tây Ban Nha, bắt đầu đưa ra ước tính về số người chết do nắng nóng khi mùa hè vẫn đang diễn ra.
An Khang tổng hợp