Hơn 668.000 tài khoản thanh toán có dấu hiệu vi phạm pháp luật: Cần làm gì?

Thông tin đáng chú ý được Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, chia sẻ tại Triển lãm An ninh Tài chính số Việt Nam 2026: Hơn 668.000 tài khoản ngân hàng, ví điện tử và trung gian thanh toán có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Đại tá cũng cho biết các ngân hàng đã phát đi hàng triệu cảnh báo, thu hồi, tạm dừng các hoạt động và dòng tiền liên quan đến tội phạm mạng với giá trị hàng nghìn tỷ đồng.

Cụ thể, một trong những phương thức tấn công an ninh mạng phổ biến là tấn công mạng chiếm đoạt thông tin, sử dụng công nghệ. Tội phạm sử dụng AI để rút ngắn thời gian tìm kiếm lỗ hổng và xác định điểm yếu của các hệ thống ngân hàng quy mô lớn, biến những quy trình trước đây mất hàng tháng nay chỉ còn diễn ra trong thời gian ngắn...

Những con số trên trong bối cảnh tài chính số đang tăng tốc tại Việt Nam. Tính đến năm 2025, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt Nam theo thống kê đã tăng đến 28 lần. Kinh tế số hiện đóng góp khoảng 14% tổng GDP và với tốc độ tăng trưởng như hiện nay, hoàn toàn có thể hướng tới mục tiêu đóng góp 30% vào tổng GDP quốc gia.

AI tìm lỗ hổng hệ thống nhanh hơn, tấn công với quy mô lớn hơn

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM (VIFC-HCMC) chỉ ra với sự trỗi dậy của công nghệ AI như hiện nay, nguy cơ về an toàn thông tin rất lớn, bởi vì các lỗ hổng bảo mật trong hệ thống liên tục bị AI khai thác.

Bởi AI khai thác lỗ hổng 24/24. Các cuộc tấn công mạng (Cybersecurity attacks) hiện nay diễn ra rất nhanh và cực kỳ nguy hiểm. Việc khai thác và tìm kiếm lỗ hổng của AI rõ ràng nhanh hơn và miệt mài hơn con người rất nhiều.

“AI tìm lỗ hổng hệ thống nhanh hơn, tạo ra các hình thức giả mạo thuyết phục hơn và tấn công với quy mô lớn hơn. Điều này phản ánh gần đây, giá trị tài sản bị tin tặc lấy đi trong các cuộc tấn công mạng ngày càng cao”, ông Huân nêu.

Mới nhất, câu chuyện tấn công mạng quốc tế gây chấn động là vụ việc sàn Binance bị chiếm đoạt 6,36 tỷ USD chỉ trong 30 phút, hay trước đó Bybit cũng đã bị chiếm đoạt 1,5 tỷ USD… Bài toán lớn đặt ra cho các bên hiện nay là làm sao tận dụng được lợi thế của AI trong phát triển nền kinh tế và hệ thống tài chính nói riêng, đồng thời đảm bảo minh bạch thông tin, kiểm soát rủi ro an ninh mạng, tạo niềm tin cho khách hàng. 

Cần có Hệ thống Cảnh báo sớm

Đại diện VIFC-HCMC đề xuất xây dựng Hệ thống Cảnh báo sớm (Early Warning System) ứng dụng công nghệ AI, dữ liệu lớn (Big Data) và các mô hình dự báo. Thông qua đó, không chỉ kiểm soát được rủi ro tấn công, mà hệ thống còn có thể dùng để đánh giá và đưa ra dự báo trong tương lai các biến động vĩ mô, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp.

Để phát triển một hệ thống tài chính hiện đại và bền vững, cần đáp ứng hai trụ cột cốt lõi: ổn định về an ninh số và ổn định về an ninh tài chính. Hệ thống tài chính phải bền vững ở cả hai khía cạnh này thì mới có thể ứng phó với các nguy cơ trong giai đoạn tới.

Dưới góc độ ngân hàng, ông Đàm Thế Thái, Phó Tổng giám đốc HDBank, cho biết Việt Nam đang thí điểm thị trường tài sản mã hóa, ông nhấn mạnh yếu tố chú trọng đầu tiên là các yêu cầu bảo mật bắt buộc phải được đặt lên hàng đầu.

Theo ông Thái, dòng tiền ra và vào thị trường tài sản số đều đi qua tài khoản ngân hàng. Ở góc độ nào đó, ngân hàng chính là chốt chặn kiểm soát dòng tiền vào và ra, ngân hàng cần phải xây dựng hệ thống quản trị rủi ro chặt chẽ.

Nhìn từ thế giới, để giúp người dân tăng niềm tin và biết cách bảo vệ dữ liệu cá nhân khi thao tác số, cần xây dựng được Cộng đồng Niềm tin số. Ví dụ, Singapore cung cấp bài học rất tốt về cơ chế chia sẻ dấu hiệu rủi ro giữa các ngân hàng và chia sẻ trách nhiệm với các doanh nghiệp viễn thông. Ấn Độ và Ba Lan xây dựng hạ tầng thanh toán dùng chung giữa các ngân hàng để đảm bảo an toàn và cung ứng dịch vụ thống nhất.

Xây dựng Cộng đồng Niềm tin số, kết nối với khách hàng

Từ thực tiễn vận hành của một ngân hàng tư nhân, ông Thái đề xuất ba hướng xây dựng Cộng đồng Niềm tin số. Thứ nhất, mở rộng chia sẻ thông tin cảnh báo gian lận theo thời gian thực sang lĩnh vực viễn thông, ví điện tử và các sàn tài sản số.

Thứ hai, ban hành chuẩn mực chung về an ninh bài bản, bảo vệ nhân sự và quyền truy cập hệ thống. Đồng thời, phát triển AI có trách nhiệm và có tính giải trình. Ví dụ, khi áp dụng AI trong thẩm định phê duyệt vay tự động, hệ thống phải đảm bảo tính minh bạch để người vay hiểu rõ lý do tại sao họ được duyệt hoặc bị từ chối hồ sơ.

Thứ ba, đẩy mạnh phong trào "Bình dân học vụ số", phổ cập kiến thức an toàn mạng cho toàn dân, đặc biệt là người dân vùng nông thôn để họ hiểu và cùng hành động. Việc này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành trên quy mô quốc gia.

Hạ tầng số quốc gia được biết đang được xây dựng theo nhiều lớp: Từ kết nối dữ liệu định danh, thanh toán cho đến lớp dịch vụ số ở trên cùng. Trong đó, niềm tin số chính là “lớp keo” đảm bảo đi xuyên suốt, giúp mọi tầng hạ tầng số quốc gia vận hành thông suốt.

“Nếu thiếu niềm tin ở góc độ người dân, khi họ chưa được phổ cập kiến thức công nghệ và không có niềm tin, thì chắc chắn họ sẽ không sử dụng dịch vụ số, dù có phát triển sản phẩm hay hạ tầng tốt đến đâu”, ông Thái nhấn mạnh.

Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục Trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước, nhận định niềm tin của khách hàng đối với ngân hàng số hiện nay quan trọng nhất là họ muốn tài sản và thông tin cá nhân của mình trong các dịch vụ ngân hàng số được bảo vệ tuyệt đối, các giao dịch được thực hiện an toàn. Chẳng may khi có rủi ro xảy ra, các ngân hàng phải có cơ chế hỗ trợ xử lý ngay lập tức. Nếu các ngân hàng làm tốt được điều này chính là yếu tố quan trọng nhất để củng cố niềm tin của khách hàng.

Vừa qua, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo và các tổ chức tín dụng đã triển khai kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (C06 - Bộ Công an) ngay từ bước mở tài khoản, yêu cầu xác thực danh tính chính xác. Tiếp theo đó, ngành ngân hàng đã quy định tất cả giao dịch có giá trị lớn đều phải xác thực mạnh bằng dữ liệu sinh trắc học, đảm bảo thấy rõ chính chủ thực hiện giao dịch.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, khi công nghệ AI ra đời, đã xuất hiện những trường hợp lộ lọt thông tin hoặc tội phạm công nghệ cao vượt qua được các mức xác thực. Bên cạnh đó là tình trạng thuê, mua tài khoản ngân hàng, hoặc thậm chí có các trường hợp tội phạm tại Campuchia nhốt đúng người chính chủ để ép buộc họ trực tiếp thao tác thực hiện giao dịch.

Vì vậy, để bảo vệ người dân khi thực hiện giao dịch, các ngân hàng bắt buộc cần phải triển khai chia sẻ và kết nối dữ liệu liên ngân hàng. Hiện, Ngân hàng Nhà nước vận hành bộ tiêu chí chung và các ngân hàng chủ động xây dựng bộ tiêu chí riêng để nhận diện các tài khoản nghi ngờ gian lận, sau đó báo cáo về hệ thống tập trung của Ngân hàng Nhà nước.