Đó là ngày đầu tiên sau kỳ nghỉ đón năm mới, tôi đến nhà một người bạn ở vùng ngoại ô Los Angeles. Cha mẹ cô ấy đang ở lại chơi nhân dịp nghỉ lễ và đang loảng xoảng xoong nồi trong nhà bếp khi tôi cùng bạn mình ngồi trong phòng khách với hai đứa con của cô ấy: Leo, 14 tuổi, và Julia, 16 tuổi.
Julia và Leo học tại một trường trung học tư thục khá xa nhà. Julia mới lấy bằng lái xe nên thường lái xe đưa đón hai chị em đi học mỗi ngày. Cả hai đều khá ít nói và hướng nội, nhưng cuối cùng tôi cũng khiến lũ trẻ cởi mở hơn khi hỏi chúng muốn điều gì ở một công việc trong tương lai. Julia nói: ''Một công việc giúp cháu kiếm được tiền - vừa đủ thôi, không cần quá nhiều''. Leo nói: ''Cháu muốn công việc khiến mình vui''. Julia xen ngang: ''Cháu muốn công việc đừng khiến mình ghét là được''. ''Cháu muốn một công việc không chiếm hết cuộc đời mình và mức lương vừa đủ. Cháu không muốn những công việc ngốn quá nhiều thời gian, như luật sư chẳng hạn'', cô nói tiếp. Cả hai đều nói rằng tiền bạc sẽ đứng ở vị trí ưu tiên hàng đầu khi lựa chọn công việc.
Đây là một góc nhìn khác với những quan niệm phổ biến về lực lượng lao động trẻ. Hiện nay, người ta thường cho rằng thế hệ Millennial muốn những công việc thú vị và tự thân mang lại cảm giác thỏa mãn. Theo giả định phổ biến đó, những nhân viên trẻ ngày nay sẽ rời bỏ công việc nếu họ không tìm thấy nhiều niềm vui trong công việc mình làm.
Tuy nhiên, dữ liệu theo thời gian lại cho thấy một bức tranh thực tế hơn nhiều về thế hệ iGen - và thậm chí cả Millennial. So với các thế hệ trước ở cùng độ tuổi, tỷ lệ iGen và Millennial giai đoạn cuối coi trọng phần thưởng nội tại từ công việc thấp hơn đôi chút. Những phần thưởng này bao gồm một công việc thú vị, nơi họ có thể học hỏi những điều mới mẻ và nhìn thấy thành quả từ những gì mình làm. Giống như Julia, nhiều người thuộc thế hệ iGen đơn giản chỉ mong có một công việc mà họ không ghét phải làm mỗi ngày.
Một xu hướng lớn khác là sự suy giảm tầm quan trọng của các thuộc tính xã hội trong công việc, như kết bạn ở nơi làm việc và có một công việc cho phép ta tương tác với nhiều người. Thế hệ iGen ít quan tâm đến những điều này hơn. Giống như việc họ ít gặp gỡ bạn bè trực tiếp hơn trong thời gian rảnh, họ cũng ít hứng thú hơn với các tương tác xã hội ''mặt đối mặt'' tại nơi làm việc. Điều này có lẽ sẽ khiến nhiều chuyên gia tư vấn về thế hệ ngạc nhiên.
Dựa trên các nghiên cứu được thực hiện tại một thời điểm nhất định, họ thường cho rằng thế hệ Millennial và iGen quan tâm nhiều hơn đến các khía cạnh xã hội của công việc. Tuy nhiên, sự quan tâm của nhân viên trẻ đối với các hoạt động xã hội có thể liên quan nhiều hơn đến độ tuổi hơn là thế hệ. Khi chưa kết hôn và chưa có con, người trẻ thường có nhiều thời gian hơn và cũng có nhu cầu tham gia các hoạt động xã hội nhiều hơn. Thế nhưng, khi so sánh với các thế hệ trước ở cùng độ tuổi, iGen lại ít quan tâm hơn đến việc kết bạn tại nơi làm việc.
Làm việc từ xa kết hợp với trực tiếp tại văn phòng là một trong những xu hướng ngày càng thịnh hành. Ảnh: Pexels
Nhìn chung, những điều mà nhiều người thuộc thế hệ Boomer và GenX yêu thích nhất trong công việc - như công việc thú vị hay những người bạn đồng nghiệp thân thiết - lại không còn quan trọng đối với iGen đến vậy. Điều họ cần đơn giản là một công việc. Jordan, 23 tuổi, viết: ''Chúng ta nên bớt quan tâm đến việc một công việc có thú vị hay có khuyến khích sự sáng tạo hay không, bởi những thứ đó chẳng mang lại nhiều tiền. Đó là lý do vì sao có rất nhiều người cùng thế hệ với tôi đang gánh khoản nợ học tập lên tới 100.000 đô la nhưng lại làm việc ở Starbucks''.
Tính thực tế của thế hệ iGen cũng thể hiện ở quan niệm về cân bằng giữa công việc và cuộc sống - ý tưởng rằng công việc không nên lấn át những khía cạnh khác của đời sống. Khi các đồng nghiệp của tôi và tôi phân tích những dữ liệu này vào năm 2006, việc coi trọng thời gian nhàn rỗi là khác biệt thế hệ nổi bật nhất. So với thế hệ Boomer, Millennial có xu hướng cao hơn đáng kể trong việc mong muốn những công việc có nhiều thời gian nghỉ phép hơn, nhịp độ làm việc thoải mái hơn, ít bị giám sát hơn và có nhiều thời gian hơn cho những hoạt động khác trong cuộc sống. Tuy nhiên, iGen đã phần nào giảm bớt những kỳ vọng đó, đưa mong muốn về cân bằng giữa công việc và cuộc sống trở lại mức của đầu thập niên 1990.
Có lẽ do lớn lên trong thời kỳ Đại Suy thoái, iGen có cái nhìn thực tế hơn về công việc và những yêu cầu mà nó đặt ra. iGen cũng có thể đang đảo ngược một trong những xu hướng đáng chú ý nhất trong thái độ làm việc của người trẻ: sự suy giảm niềm tin rằng công việc sẽ giữ vai trò trung tâm trong cuộc sống của họ. Thế hệ Millennial đơn giản là không tin rằng công việc sẽ quan trọng đối với họ như cách mà thế hệ Boomer từng tin. Họ muốn dành sự tập trung nhiều hơn cho những khía cạnh khác của cuộc sống. Trong khi đó, iGen đã đảo chiều xu hướng này, đưa mức độ coi trọng vai trò trung tâm của công việc trở lại tương đương với thế hệ GenX trong những năm 1990 - dù vẫn thấp hơn đáng kể so với mức độ coi trọng công việc của Boomer trong những năm 1970.
Một xu hướng tương tự cũng xuất hiện khi xem xét mức độ phản đối phát biểu: ''Công việc chẳng qua chỉ là một cách kiếm sống''. Ở khía cạnh này, iGen đã chặn lại đà suy giảm trước đó chứ chưa cải thiện được nó. Giống như Julia, nhiều người thuộc thế hệ iGen không muốn có những công việc ''chiếm trọn cuộc sống của mình''.
Phần 1, Còn tiếp
(Trích sách iGen - thế hệ smartphone, tác giả Jean M. Twenge, Nguyễn Tuấn Linh dịch, Alpha Books phát hành)