[Infographic] Điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với vi phạm về kinh tế, khoa học công nghệ

Nghị quyết số 37/2026/QH16, được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất vào tháng 8/2026, thiết lập cơ chế đặc thù xử lý vi phạm pháp luật trong kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Điểm đáng chú ý là nghị quyết phân định ba hướng xử lý gồm không truy cứu, tạm hoãn truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự khi tổ chức, cá nhân đáp ứng đầy đủ những điều kiện cụ thể. Chính sách này đặt xử lý hình sự ở vị trí biện pháp cuối cùng, sau các biện pháp kinh tế, dân sự và hành chính. Cách tiếp cận đó nhằm bảo đảm việc xử lý vi phạm tương xứng với bản chất, động cơ và hậu quả của hành vi, đồng thời hạn chế hình sự hóa những quan hệ có thể được khắc phục bằng công cụ khác. Ranh giới khoan hồng vẫn được xác lập rõ khi nghị quyết yêu cầu xử lý nghiêm hành vi tham nhũng, nhưng xem xét giảm nhẹ đối với vi phạm vì lợi ích chung, không có yếu tố tham nhũng và người vi phạm đã chủ động khắc phục hậu quả, thiệt hại. Như vậy, cơ chế đặc thù không đồng nghĩa với miễn trừ đại trà, mà gắn việc áp dụng chính sách với các điều kiện chặt chẽ và sự đánh giá từng trường hợp. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9/2026 và được thực hiện trong thời hạn 3 năm, tạo một khung xử lý có giới hạn rõ ràng về thời gian. Riêng vi phạm liên quan đất đai trong khu vực kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân sẽ áp dụng Nghị quyết số 29/2026/QH16 ngày 24/4/2026, vốn điều chỉnh các vi phạm xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn cho những dự án tồn đọng, kéo dài.