Khi con đến tuổi yêu, cha mẹ nên làm gì thay vì cấm đoán? - Thanh Niên

Khi thấy con bắt đầu có những rung động đầu đời, phản ứng đầu tiên của không ít bậc cha mẹ là lo lắng, phản đối, tìm mọi cách ngăn cản vì sợ con gặp tổn thương, đi quá giới hạn hoặc xao nhãng học hành. Thế nhưng liệu hành động ấy có đang vô tình đẩy con ra xa?

Lắng nghe để đồng hành cùng con

Trong chương trình giao lưu tư vấn học đường "Khi con đến tuổi yêu" được tổ chức tại Trường THPT Võ Văn Kiệt (TP.HCM), nhiều phụ huynh đã có dịp chia sẻ những băn khoăn, trăn trở xung quanh câu chuyện đồng hành và dạy con khi đến tuổi yêu.

Đằng sau nỗi lo con yêu sớm là hàng loạt băn khoăn của phụ huynh: Nên trò chuyện với con thế nào, có cần kiểm soát các mối quan hệ của con và phải làm gì khi con không nghe lời cha mẹ?

Chị Huỳnh Hồng Phương (44 tuổi, ngụ P.Phú Định, TP.HCM), có con đang học lớp 11 Trường THPT Võ Văn Kiệt, tâm sự trước đây chị thường dạy con kiểu theo sát, gặng hỏi, quan tâm con quá nhiều. Cách làm này vô tình khiến các con cảm thấy phiền, bối rối và dần thu mình lại. "Khi con còn nhỏ, tôi hỏi nhiều thì con trả lời nhiều, không giấu diếm, nhưng giờ lớn rồi thì không thể làm vậy được nữa", chị Phương bày tỏ.

Chị cũng trải lòng khi con đến tuổi yêu nhưng lại không tâm sự cùng bố mẹ khiến chị cảm thấy rất buồn, thấy mình như không còn hiện diện trong sự trưởng thành của con nữa.

Theo tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A, giảng viên Trường ĐH Luật TP.HCM, một trong những khó khăn khi cha mẹ tiếp cận chuyện tình cảm tuổi học trò là những nỗi lo thường xuất hiện trước khi họ có đủ thông tin.

Khi con có người yêu, nhiều phụ huynh vì lo lắng nên liên tục gặng hỏi, đào sâu vào chuyện riêng tư của con rồi vội đưa ra những lập luận tiêu cực vì sợ con xao nhãng học hành, đi quá giới hạn hoặc đối mặt với những hệ quả chưa lường trước. Những lo lắng ấy không phải vô cớ, nhưng khi bị chi phối bởi nỗi sợ và những phỏng đoán, người lớn dễ trở nên căng thẳng, áp đặt.

Nhiều phụ huynh cũng bày tỏ những băn khoăn thường gặp trong quá trình nuôi dạy con ở tuổi mới lớn: nên ứng xử thế nào khi vô tình đọc được tin nhắn tình cảm của con với bạn khác giới, hay khi được giáo viên chủ nhiệm mời đến trường vì nghi ngờ con yêu sớm…

Trả lời vấn đề này, tiến sĩ Tô Nhi A cho rằng cha mẹ nên có tâm thế tích cực và nhìn nhận vấn đề bao quát hơn, đặt trong sự tôn trọng cảm xúc của con. Bà nhấn mạnh, việc một đứa trẻ có rung cảm giới tính ở độ tuổi mới lớn là hết sức bình thường; tuy nhiên cha mẹ vẫn cần có sự giám sát. Thay vì vội "phủ đầu" con bằng những lời "không được cái này, không được cái kia", cha mẹ nên quan sát, chủ động lắng nghe, thẳng thắn trò chuyện, tôn trọng ý kiến của con, đồng thời trang bị cho con kiến thức phù hợp về cảm xúc, tình yêu, giới tính và giới hạn an toàn trong các mối quan hệ.

Thay vì vội "phủ đầu" con bằng những lời "không được cái này, không được cái kia", cha mẹ nên quan sát, chủ động lắng nghe, thẳng thắn trò chuyện, tôn trọng ý kiến của con, đồng thời trang bị cho con kiến thức phù hợp về cảm xúc, tình yêu, giới tính và giới hạn an toàn trong các mối quan hệ.

Tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A, giảng viên Trường ĐH Luật TP.HCM

Theo bà Tô Nhi A, cha mẹ cần xác định lại đâu mới là điều ý nghĩa với mình: sự phát triển khỏe mạnh về cảm xúc của con, hay nỗi sợ bị dư luận bàn tán? Nếu đặt sai ý nghĩa, cách cha mẹ tương tác với con sẽ sai lệch, thậm chí từ chối lắng nghe con chỉ để giữ thể diện cho bản thân, từ đó khiến con bị tổn thương. Ngược lại, nếu cha mẹ đặt câu hỏi: "Chuyện tình cảm của con như thế nào, đã đi tới mức nào, kiến thức của con về chuyện này tới đâu?", điều đó sẽ giúp con cảm thấy được lắng nghe và mở lòng với cha mẹ hơn.

Và trên hết, tiến sĩ Tô Nhi A cho rằng hãy để con được tự thể hiện, cha mẹ chỉ là người đồng hành cùng con.

Cha mẹ cũng cần theo dõi các trào lưu

Bên cạnh những thay đổi về tâm lý, tuổi mới lớn cũng là giai đoạn trẻ cần được trang bị kiến thức về giới tính, sức khỏe sinh sản và ranh giới cá nhân. Nếu cha mẹ chỉ nhắc nhở con không được yêu sớm mà né tránh những vấn đề này, trẻ có thể thiếu thông tin cần thiết để nhận biết và ứng phó với các tình huống không an toàn.

Theo bác sĩ CKII Cửu Nguyễn Thiên Thanh, Bệnh viện Từ Dũ, khi con đến tuổi vị thành niên, cha mẹ cần thẳng thắn, không ngần ngại chia sẻ, hướng dẫn và đồng hành cùng con về các biện pháp tránh thai an toàn, quan hệ tình dục an toàn và hiệu quả. Điều này đặc biệt quan trọng với các em trong độ tuổi vị thành niên, giúp các em tránh rơi vào tình huống mang thai ngoài ý muốn, để lại hệ lụy ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và tương lai sau này.

Theo bác sĩ Thiên Thanh, tình dục là vấn đề hết sức riêng tư nên hầu hết các bậc phụ huynh đều e ngại chia sẻ. Tuy nhiên, hiện nay các con đã tiếp xúc với nhiều phương tiện hiện đại như phim ảnh, trò chơi, mạng xã hội... có thể ảnh hưởng đến tư tưởng. Do đó, cha mẹ cũng cần theo dõi các trào lưu, xu hướng để hướng dẫn con đi đúng hướng.

Ngoài ra, bước vào tuổi vị thành niên, trẻ có nhu cầu khẳng định bản thân và mong muốn có nhiều quyền tự chủ hơn trong các mối quan hệ cá nhân. Tuy vậy, rào cản lớn nhất giữa cha mẹ và con cái ở giai đoạn này lại xuất phát từ sự khác biệt về bối cảnh sống. Cha mẹ lớn lên trong môi trường giao tiếp truyền thống, trong khi con cái trưởng thành cùng sự bùng nổ của mạng xã hội và không gian mạng.

Vì vậy, tiến sĩ Tô Nhi A cho rằng việc đáp ứng đầy đủ nhu cầu vật chất và điều kiện học tập chưa hẳn giúp trẻ cảm thấy được quan tâm, nếu những cảm xúc và khó khăn của các em không được cha mẹ lắng nghe, thấu hiểu. Khi con chia sẻ những vướng mắc nhưng nhận lại lời nhắc nhở về nghĩa vụ, trách nhiệm hay công ơn nuôi dưỡng, cuộc trò chuyện của gia đình rất dễ đi vào ngõ cụt.

Theo tiến sĩ Tô Nhi A, đồng hành cùng con ở lứa tuổi này không có nghĩa cha mẹ phải can thiệp vào mọi sinh hoạt hay cố gắng tham gia tất cả những điều con quan tâm. Điều quan trọng là cha mẹ hiểu con đang sống trong môi trường như thế nào, quan tâm đến những vấn đề con gặp phải, sẵn sàng lắng nghe khi con cần và cùng con thiết lập những ranh giới ứng xử phù hợp.