Những thửa ruộng bậc thang giữa đảo núi lửa
Đặc khu Lý Sơn nằm cách đất liền tỉnh Quảng Ngãi khoảng 17 hải lý. Hòn đảo được hình thành từ hoạt động phun trào núi lửa, để lại lớp dung nham phong hóa và nền đất bazan giàu khoáng chất. Khu vực này hiện còn vết tích của 10 miệng núi lửa, trong đó có 3 miệng núi lửa nằm dưới đáy biển. Các miệng núi lửa được hình thành cách đây khoảng 25 – 30 triệu năm.
Trên nền đất này, người dân Lý Sơn từ nhiều thế hệ đã canh tác hành, tỏi. Khác với những thửa ruộng bậc thang thường được biết đến ở vùng núi phía Bắc, ruộng bậc thang tại Lý Sơn không được tạo nên bởi những mảng ruộng lúa trải dài trên các sườn núi. Đây là những khu đất trồng hành, tỏi được phân tầng bằng các bờ đá núi lửa. Mỗi năm nông dân trên đảo sản xuất một vụ tỏi và 3 vụ hành.
Toàn cảnh hòn đảo Lý Sơn. (Ảnh: Tiền Phong)
Tại những khu vực sát chân núi, địa hình có độ dốc khiến việc canh tác gặp nhiều khó khăn. Người dân đã cải tạo sườn dốc thành từng thửa ruộng nối tiếp nhau để giữ đất. Điểm khác biệt nằm ở vật liệu làm bờ. Những bờ ruộng này không được xây bằng gạch hay bê tông mà được ghép từ đá núi lửa có sẵn trên đảo.
Các viên đá với hình dạng, kích thước khác nhau được xếp chồng lên nhau, tạo thành những bờ cao khoảng 20-40 cm và phân chia khu vực canh tác thành từng tầng. Ở một số vị trí, bờ đá được làm cao từ 0,5-1 m để hạn chế tác động của gió biển.
Người dân đã cải tạo sườn dốc thành từng thửa ruộng bậc thang trồng hành, tỏi. (Ảnh: SGGP)
Nhìn từ trên cao, những đường bờ đá uốn theo thửa ruộng, xen giữa các luống hành, tỏi tạo thành một dạng địa hình canh tác khác biệt so với những vùng ruộng bậc thang thường được biết đến ở các tỉnh miền núi phía Bắc.
Đá núi lửa trở thành “tường chắn” cho ruộng hành, tỏi
Hệ thống ruộng này không phải một công trình được xây dựng trong thời gian ngắn mà là kết quả của quá trình canh tác và gia cố qua nhiều thế hệ.
Nhiều khu vực ruộng của người dân nằm sát núi lửa đã tắt nên có độ dốc cao. Vì vậy, người dân phải tạo ruộng bậc thang để giữ đất, đồng thời sử dụng đá núi lửa để đắp bờ.
Không chỉ giữ đất, những bờ đá còn giúp hạn chế ảnh hưởng của gió biển đối với cây trồng. Tại những khu vực không có bờ đá đủ cao, người dân phải sử dụng lưới bao quanh ruộng để giảm tác động của gió đến hành, tỏi.
Cách cải tạo đất này hình thành từ nhu cầu sản xuất trên một hòn đảo có địa hình núi lửa, diện tích đất canh tác hạn chế và thường xuyên chịu tác động của gió biển.
Những bờ đá vì thế không chỉ mang chức năng sản xuất. Chúng còn lưu giữ dấu tích của quá trình người dân thích nghi với địa hình núi lửa, biến đá núi lửa thành vật liệu xây dựng bờ ruộng và tạo ra không gian canh tác đặc trưng giữa biển.
Từ trên cao, những đường bờ đá màu nâu đen uốn theo sườn đảo, xen giữa màu xanh của hành, tỏi và màu xanh của biển tạo thành cảnh quan rất khác biệt. Đây cũng là lý do những khu ruộng này ngày càng trở thành một hình ảnh đặc trưng khi nhắc đến cảnh quan nông nghiệp của Lý Sơn.